ਚਿੰਤਤ ਹੀ ਦੀਸੈ ਸਭੁ ਕੋਇ॥
ਚੇਤਹਿ ਏਕੁ ਤਹੀ ਸੁਖੁ ਹੋਇ॥ (ਪੰਨਾ 932) ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਹਰ ਇਨਸਾਨ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਗ੍ਰਸਤ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਕਿ ਚਿੰਤਾ ਅੱਜ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਰੋਗ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਆਧਾਰ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਨੇਪਰੇ ਚਾੜ੍ਹਨ ਵਾਸਤੇ ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਚਿੰਤਾ ਜਾਂ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਚਿੰਤਾ ਜਾਂ ਚਿੰਤਨ ਦੀ ਇਕ ਸੀਮਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੱਖੋਂ ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਕੋਈ ਸੀਮਾ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਲਈ ਘਾਤਕ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਤੱਤਸਾਰ ਦਿੰਦਿਆਂ ਫੁਰਮਾਇਆ ਕਿ ‘ਨਾਨਕ ਦੁਖੀਆ ਸਭੁ ਸੰਸਾਰੁ’। ਜੇਕਰ ਗ਼ਰੀਬ ਨੂੰ ਧਨ ਕਮਾਉਣ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅਮੀਰ ਨੂੰ ਧਨ ਸਾਂਭਣ ਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਦੇ ਔਲਾਦ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਕੋਈ ਔਲਾਦ ਤੋਂ ਹੀ ਦੁਖੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਭੁੱਖ ਕਰਕੇ ਬੀਮਾਰ ਹੈ ਤੇ ਕੋਈ ਵੱਧ ਖਾ ਕੇ ਬੀਮਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਆਪਣੀ ਬੌਣੀ ਸੋਚ ਕਰਕੇ ਸਮਾਜ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚਿੰਤਾ ਰੋਗ ਵਿਚ ਹੈ। ਅੰਕੜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਕੱਲੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਹੀ ਚਾਲੀ ਲੱਖ ਲੋਕ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗੀ ਹਨ। ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗੀ ਦਾ ਰੋਗ ਬਹੁਤਾ ਕਰਕੇ ਮਨ ਦੀ ਨਾਂਹਵਾਚੀ ਸੋਚ ਜਾਂ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਦੋ ਪੰਕਤੀਆਂ ਵਿਚ ਇਕ ਸਵਾਲ ਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿਚ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਹਰ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾਗ੍ਰਸਤ ਹੀ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਸ ਚਿੰਤਾ ਰੋਗ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕੀ ਹੋਵੇ? ਦੂਜੀ ਪੰਕਤੀ ਵਿਚ ਉੱਤਰ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਚੇਤੇ ਵਿਚ ਰੱਖਣਾ ਭਾਵ ਨਾਮ ਸਿਮਰਨਾ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੁਖ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਿਰਤ ਕਰਨੀ, ਨਾਮ ਜਪਣਾ, ਵੰਡ ਛਕਣਾ ਸਿੱਖੀ ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ ਪਰ ਜਦ ਸਾਡੀਆਂ ਦੌੜਾਂ, ਹੀਲੇ-ਵਸੀਲੇ ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਸੀਮਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਕਰਤੇ ਦੀ ਰਜ਼ਾ ਜਾਂ ਭਾਣੇ ’ਚ ਰਹਿਣਾ ਚਿੰਤਾਮੁਕਤ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪੇ ਦੀ ਤੁੱਛਤਾ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿੱਤਣ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਨਿਯਮ ਕਾਦਰ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਦੁਖ-ਸੁਖ, ਪੱਤਝੜ-ਬਹਾਰ, ਜਵਾਨੀ-ਬੁਢਾਪਾ, ਜੀਵਨ-ਮੌਤ, ਰੋਗ-ਅਰੋਗ, ਖੁਸ਼ੀ-ਗ਼ਮੀ ਆਦਿ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਜੋ ਤੱਤਸਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਕਮ ਰਜਾਈ ਚਲਣਾ ਇਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਨੂੰ ਇਹੀ ਰਸਤਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਬੰਦਗੀ ਹੀ ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਇਲਾਜ ਹੈ। |
