ਕੜਛੀਆ ਫਿਰੰਨਿ ਸੁਆਉ ਨ ਜਾਣਨਿ੍ ਸੁਞੀਆ॥
ਸੇਈ ਮੁਖ ਦਿਸੰਨਿ ਨਾਨਕ ਰਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਰਸਿ॥ (ਪੰਨਾ 521) ਸਿੱਖੀ ਇਕ ਜਥੇਬੰਦਕ ਧਰਮ ਹੈ। ਜਥੇਬੰਦੀ ਵੀ ਤਾਂ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਦੀ ਇਕਾਈ ਉੱਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ‘ਪਥ’ ਤੋਂ ਭਾਵ ਰਸਤਾ ਹੈ ਤੇ ਅਸੀਂ “ਇਕਾ ਬਾਣੀ ਇਕੁ ਗੁਰੁ ਇਕੋ ਸਬਦੁ ਵਿਚਾਰਿ” ਦੀ ਗੁਰੂ ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕੋ ਮਾਰਗ ’ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਪੰਥੀ ਹਾਂ। ਸਾਡੀ ਮਰਯਾਦਾ, ਬਾਣੀ ਤੇ ਬਾਣਾ ਹੀ ਜਥੇਬੰਦਕ ਹੋਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸੂਤਰ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਰਦਾਸ ਵਿਚ ‘ਭਰੋਸਾ ਦਾਨ’ ਮੰਗਦੇ ਹਾਂ। ਭਰੋਸੇ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਧਰਮ ਦਾ ਵਜੂਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਹੋਰ ਦਾਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ‘ਨਾਮ ਦਾਨ’ ਵੀ ਮੰਗਦੇ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਸਿੱਕੇ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪਾਸਾ ਦੇਖੋ। ਕੁਝ ਕੁ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸਾਡੇ ਕੁਝ ਲੇਖਕ-ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਆਪਣੀਆਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸੋਚਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿੱਤਨੇਮ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਉੱਪਰ ਹੀ ਸ਼ੰਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰ ਕੇ ਨਾਮ-ਸਿਮਰਨ ਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਪਾਠ ਕਰਨ ਉੱਪਰ ਆਪੋ-ਆਪਣੀਆਂ ਕੁਤਰਕਾਂ ਠੋਸਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਕੁ ਇਸੇ ਮਰਯਾਦਾ ਉੱਪਰ ਕਿੰਤੂ-ਪ੍ਰੰਤੂ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ। ਦੇਸ਼ਾਂ-ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਧੜੇਬੰਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪਾਈਆਂ ਜੋ ਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹਨ ਤੇ ਸਿਮਰਨ ਪ੍ਰਤੀ ਹਲਕੇ ਪੱਧਰ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਦਾ ਫੁਰਮਾਨ ਹੈ: ਤੁਰਦੇ ਕਉ ਤੁਰਦਾ ਮਿਲੈ ਉਡਤੇ ਕਉ ਉਡਤਾ॥
ਜੀਵਤੇ ਕਉ ਜੀਵਤਾ ਮਿਲੈ ਮੂਏ ਕਉ ਮੂਆ॥ (ਪੰਨਾ 788) ਭਾਵ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਗ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਚੰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਤੇ ਬੁਰਿਆਂ ਨੂੰ ਬੁਰੇ ਹੱਲਾ-ਸ਼ੇਰੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਦਾ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਬਦ-ਜਾਲ ਉਣ ਲੈਣਾ ਜਾਂ ਰੱਟਾ ਲਾ ਕੇ ਬੋਲ ਲੈਣਾ ਇਕ ਕਲਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਨੀਮ-ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਇਕ ਜਥੇਬੰਦਕ ਧਰਮ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਕਦਾਚਿਤ ਨਹੀਂ। ਸਾਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਿਰਤ ਕਰਨ, ਨਾਮ ਜਪਣ ਤੇ ਵੰਡ ਛਕਣ ਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਉੱਪਰ ਅਸੀਂ ਆਪ ਹੀ ਸ਼ੰਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਵਿਚਾਰਨ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਾਲਾ ਵਿੱਚੋਂ ਮਣਕਾ ਕੱਢ ਦੇਈਏ ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਮਾਲਾ ਹੀ ਬਿਖਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਥੰਮ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਕੇ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ ਵਜੂਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਸ਼ਸਤਰ ਵਿਹੂਣੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸੂਰਮਾ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ, ਗਿਆਨ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਗਿਆਨੀ ਹੁੰਦਾ, ਉਂਝ ਵਕਤੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਰੱਟੇ ਤਾਂ ਤੋਤੇ ਵੀ ਲਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤਰਕਵਾਦ ਦਾ ਹਲਕਾ ਮਿਆਰ ਕੁਝ ਵਰਗ ਨੂੰ ਤਬਾਹੀ ਵੱਲ ਲਿਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਜਾਗ੍ਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਜੈਸੇ ਬਿਨੁ ਕਰ ਕਰਿ ਸਕੈ ਨ ਕਿਰਤ ਕ੍ਰਮ, ਚਰਨ ਬਿਹੂਨ ਭਉਨ ਗਉਨ ਕਤ ਕੀਜੀਐ।
ਅਸਨ ਬਸਨ ਬਿਨੁ ਧੀਰਜ ਨ ਧਰੈ ਦੇਹੁ, ਬਿਨੁ ਗੁਰ ਸਬਦ ਨ ਪ੍ਰੇਮ ਰਸੁ ਪੀਜੀਐ। (ਕਬਿੱਤ ਸਵੈਯੇ) ਭਾਵ ਜਿਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਤੋਂ ਬਗੈਰ (ਬਿਨੁ ਕਰ) ਕੋਈ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀਦਾ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਸਥਾਨ ’ਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਭੋਜਨ (ਅਸਨ) ਤੇ ਬਸਤਰਾਂ (ਬਸਨ) ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਦੇਹੀ ਅਰੋਗ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਗੁਰ ਸ਼ਬਦ’ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਅਲੌਕਿਕ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰਸ ਨਹੀਂ ਪੀ ਸਕੀਦਾ ਜਾਂ ਭੁੰਚ ਨਹੀਂ ਸਕੀਦਾ। ਹੁਣ ਜੇਕਰ ਸਾਡਾ ਕੁਝ ਕੁ ਲੇਖਕ/ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਵਰਗ ਨਿੱਤਨੇਮ ਅਤੇ ਨਾਮ-ਸਿਮਰਨ ਨੂੰ ਫੋਕਟ ਕਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰੇਗਾ ਤਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੌਮੀ ਘਾਤਕ ਏਜੰਡਾ ਹੋਰ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਫਿਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਿਰਤ ਕਰਨ ਤੇ ਵੰਡ ਛਕਣ ਦਾ ਵੀ ਕੀ ਭਰੋਸਾ ਹੋਵੇਗਾ? ਇਹ ਤਾਂ ਇੰਝ ਹੋਇਆ ਜਿਵੇਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਹੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਲੇਖ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿਚ ਦਿੱਤਾ ਪੰਚਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਚੇਤੰਨਤਾ ਲਈ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਲੋਕੋ! ਜਿਵੇਂ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਭੋਜਨਾਂ ਵਿਚ ਕੜਛੀਆਂ ਫਿਰਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਉਹ ਕਿਸੇ ਭੋਜਨ ਦਾ ਸੁਆਦ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀਆਂ ਤੇ ਸੁੰਞੀਆਂ ਭਾਵ ਖਾਲੀ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਨੇਕ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਕਈ ਵਾਰ ਗੱਲਾਂ-ਵਿਚਾਰਾਂ ਤਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜਦ ਤਕ ਗੁਰਮੁਖ ਨਹੀਂ ਬਣਦੇ ਤਦ ਤਕ ਪ੍ਰੇਮ-ਰਸ ਤੋਂ ਵਿਹੂਣੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਤੱਤਸਾਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰੇਮ-ਰਸ ਵਿਹੂਣਿਆਂ ਦੀ ਭਾਵੇਂ ਕਲਮ ਹੋਵੇ ਤੇ ਭਾਵੇਂ ਕਥਾਕਾਰੀ, ਉਹ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਗੁੰਮਰਾਹ ਹੀ ਕਰੇਗੀ। ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਹਰ ਵਸਤੂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਬਾਰੇ ਹਰੇਕ ਪੁਰਸ਼ ਕਦੇ ਵੀ ਗਿਆਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਇਸ ਬੁਝਾਰਤ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਐਸੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰੇਰਦੇ ਹਨ: ਰਤਨ ਮਣੀ ਗਲਿ ਬਾਂਦਰੈ ਕਿਹੁ ਕੀਮ ਨ ਜਾਣੈ।
ਕੜਛੀ ਸਾਉ ਨ ਸੰਮ੍ਹਲੈ ਭੋਜਨ ਰਸੁ ਖਾਣੈ। (ਵਾਰ 34:4) | 
