ਦੁਬਿਧਾ ਨ ਪੜਉ ਹਰਿ ਬਿਨੁ ਹੋਰੁ ਨ ਪੂਜਉ ਮੜੈ ਮਸਾਣਿ ਨ ਜਾਈ॥
ਤ੍ਰਿਸਨਾ ਰਾਚਿ ਨ ਪਰ ਘਰਿ ਜਾਵਾ ਤ੍ਰਿਸਨਾ ਨਾਮਿ ਬੁਝਾਈ॥ (ਪੰਨਾ 634)

ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਕਥਨ ਹੈ, ‘ਮਾਰਿਆ ਸਿਕਾ ਜਗਤਿ ਵਿਚਿ ਨਾਨਕ ਨਿਰਮਲ ਪੰਥੁ ਚਲਾਇਆ’ ਭਾਵ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਸਿੱਕਾ ਮਾਰਿਆ (ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ: ਪ੍ਰਭੂ ਹੁਕਮ ਤੋਰਿਆ) ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਪੰਥ (ਭਾਵ ਪਵਿੱਤਰ ਮਾਰਗ) ਚਲਾਇਆ।

ਅੱਜ ਇਸ ਨਿਰਮਲ ਪੰਥ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਤਿਕਾਰਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਿੱਖ ਪੰਥ, ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ, ਤੀਸਰ ਪੰਥ, ਗੁਰੂ ਪੰਥ, ਨਿਆਰਾ ਪੰਥ ਆਦਿ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਦਸ ਜਾਮੇ ਧਾਰ ਕੇ ਇਸ ਨਿਰਮਲ ਪੰਥ ਦਾ ਵਜੂਦ ਤੇ ਮਰਯਾਦਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ।

ਨਿਰਮਲ ਪੰਥ ਇੱਕ ਅਕਾਲ ਦਾ ਪੁਜਾਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੰਥ ਦੇ ਬਾਨੀ ਨੇ ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦਾ ਸਿੱਕਾ ਤੋਰਿਆ, ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਵਿਚ ਵਰਣਨ ਕਰ ਕੇ ਜਗਿਆਸੂ ਦੇ ਸਭ ਭਰਮ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਸੱਚਾ ਮਾਰਗ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਵਾਇਆ ਪਰਮਾਤਮਾ ਇੱਕ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੱਚਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਰੂਪ ਸਭ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਭੂ ਨਿਰਭਉ ਤੇ ਨਿਰਵੈਰੁ ਹੈ, ਉਹ ਕਾਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਜੂਨਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਿੱਜ ਤੋਂ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਗੁਰ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ। (ਗੁਰ ਕਿਰਪਾ ਦਾ ਮੂਲ ਸੋਮਾ ਗੁਰਬਾਣੀ ਹੈ)

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿਚ ‘ਸੋਦਰੁ’ ਦੀ ਪਉੜੀ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਆਈ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਨਿੱਤਨੇਮੀ ਗੁਰਸਿੱਖ ਦਿਨ ਵਿਚ ਦੋ ਵਾਰ ਸਵੇਰੇ-ਸ਼ਾਮ ਸੋਦਰੁ ਦੀ ਪਉੜੀ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੋਦਰੁ ਉਸ ਇਕ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਖਸ਼ਿਆ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਸਰੂਪ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਦਰ ਉੱਤੇ ਕੌਣ-ਕੌਣ ਦਾਤਾਂ ਮੰਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਲਈ ਜਾਗ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਪਉੜੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਿਰਮਲ ਪੰਥ ਦੇ ਬਾਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਾਰਸਾਂ ਨੂੰ ਜਿਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਲੜ ਲਾਇਆ, ਉਸ ਕਰਤੇ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਸਮਰੱਥਾ ਕਿੰਨੀ ਹੈ।

ਇਸ ਨਿਰਮਲ ਪੰਥ ਦੇ ਸਿਰਜਨਹਾਰੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਜੋਤ ਨੇ ਫਿਰ ਦਸ ਜਾਮੇ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਇਸ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ’ਤੇ 239 ਸਾਲ ਦੇ ਕਰੀਬ ਪੰਜ ਭੂਤਕ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਵਿਚਰ ਕੇ ‘ਸਿੱਖ ਸੱਭਿਆਚਾਰ’ ਸਿਰਜਿਆ ਭਾਵ ਇਸ ਨਿਰਮਲ ਪੰਥ ਦੇ ਵਾਰਸਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ ਜਾਚ ਕੀ ਹੋਵੇ? ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਪੂਜਾ, ਧਰਮ, ਸੌਣਾ, ਜਾਗਣਾ, ਕਿਰਤ, ਸੰਗੀਤ, ਪੁਸ਼ਾਕ, ਰਿਸ਼ਤੇ-ਨਾਤੇ, ਵਰਤੋਂ-ਵਿਹਾਰ, ਸੰਬੋਧਨੀ ਬੋਲੇ, ਸਮਾਜਿਕ ਮਰਯਾਦਾ, ਜਨਮ ਸੰਸਕਾਰ, ਵਿਆਹ ਸੰਸਕਾਰ, ਮ੍ਰਿਤਕ ਸੰਸਕਾਰ, ਧਰਮ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਸੰਸਕਾਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸੰਸਕਾਰ, ਪੁਰਬ, ਤਿਉਹਾਰ, ਸੰਗਤ-ਪੰਗਤ, ਮੰਨਤਾਂ, ਮਨਾਉਤਾਂ, ਸੁੱਖਣਾ, ਗਿਆਨ-ਗੋਸ਼ਟੀ, ਵੀਚਾਰ ਸ਼ਕਤੀ, ਸਿਮਰਨ-ਭਜਨ ਆਦਿ ਸਭ ਗਿਆਨ ਦੀ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।

ਨਿਰਮਲ ਪੰਥ ਦੀ ਜੀਵਨ ਜਾਚ ਦਾ ਮੂਲ ਆਧਾਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਧਰਮ ਦੇ ਪੂਜਾ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨ ਹਨ। ਪੂਜਾ ਅਕਾਲ ਦੀ, ਪਰਚਾ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਸਾਡੇ ਲਈ ਗੁਰ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ। ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਾਰਸਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਾਇਆ ਕਿ ਮੁਰਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਤੇ ਮੁਰਦੇ ਪੂਜਣ ਵਾਲੇ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਵਿਕਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਸਦਾ ਅਨੰਦ ਲਈ ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਦਾ ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਇਸ ਨਿਰਮਲ ਪੰਥ ਦੇ ਪਾਂਧੀਆਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਉੱਪਰ ਪਹਿਰਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਾਸਾ ਨਹੀਂ ਮੋੜਿਆ ਤੇ ਭਾਵਨਾ ਇਹੋ ਸੀ ਕਿ ‘ਪੰਥ ਵੱਸੇ...’ ਭਾਵ ਨਿਰਮਲ ਪੰਥ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਸਦਾ-ਸਦਾ ਜੀਵਤ ਰਹੇ। ਅਸੀਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਰਦਾਸ ਵਿਚ ਐਸੇ ਹੀ ਭਾਵਨਾ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਧਰ ਕੇ ‘ਵਾਹਿਗੁਰੂ’ ਬੋਲਦੇ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਵਿਚਾਰਨ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਬੀਤੇ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ ਕੁਝ ਕੁ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸਿੱਖ ਲੋਕ ਅਣਗਹਿਲੀ ਜਾਂ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤਿਆਗ ਕੇ ਮੁਰਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਬਰਾਂ-ਮੜ੍ਹੀਆਂ ਜਿਆਦਾ ਪੂਜਣ ਲੱਗ ਗਏ ਹਨ। ਸਿਧਾਂਤਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਹ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਬੇਦਾਵਾ ਦੇਣ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਨਿਰਮਲ ਪੰਥ ਦੇ ਬਾਨੀ ਨੇ ਤਾਂ ਅਜਿਹੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਪਖੰਡ ਕਰਮ, ਫੋਕਟ ਕਰਮ, ਅੰਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਇਸੇ ਲਈ ਤਾਂ ਸੱਚਾ ਸਿੱਖ ਕਿਸੇ ਵਰਤ, ਸਮਾਧ, ਮਹੂਰਤ, ਟੂਣਾ-ਟਾਮਣ, ਟੇਵੇ-ਪੱਤਰੀ ਤੇ ਕਬਰ ਜਾਂ ਮੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਹੁਕਮ ਮੰਨ ਕੇ ਬਾਣੀ ਉੱਪਰ ਭਰੋਸਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

ਹਥਲੇ ਲੇਖ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿਚ ਦਿੱਤੀਆਂ ਪੰਕਤੀਆਂ ਇਸ ਨਿਰਮਲ ਪੰਥ ਦੇ ਬਾਨੀ- ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ, ਸੋਰਠਿ ਰਾਗ ਵਿਚ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿਚ ਸੁਭਾਇਮਾਨ ਹਨ। ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਹਾਰੇ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪੂਜਦਾ। ਇਸ ਸ਼ਕਤੀ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਮੜੈ (ਸਮਾਧ ਜਾਂ ਕਬਰ) ਮਸਾਣ (ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਘਾਟ) ’ਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਦੁਬਿਧਾ ਤੋਂ ਭਾਵ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦ੍ਵੈਤ ਭਾਵ ਹੈ।

ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ- ‘ਮੜੈ’ ਤੋਂ ਭਾਵ ਮਠ, ਕੋਠੜੀ-ਮੁਰਦੇ ਦੇ ਦਾਹ ਅਥਵਾ ਦਫ਼ਨ ਦੇ ਥਾਂ ਬਣਾਈ ਇਮਾਰਤ (ਸਮਾਧ ਜਾਂ ਕਬਰ ਹੈ) ਕੋਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ‘ਮਸਾਣ’- ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ, ਸੰਗਯਾ-ਸ਼ਵ (ਮੁਰਦੇ) ਦੇ ਸੌਣ ਦਾ ਅਸਥਾਨ, ਜਿੱਥੇ ਮੁਰਦੇ ਫੂਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। (ਕੁਝ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਵੇ ਜਾਂ ਸਿਵਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਵ ਮੁਰਦੇ ਤੋਂ ਹੀ ਬਣਿਆ ਹੈ)

ਅੱਗੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੂਸਰੀ ਪੰਕਤੀ ਵਿਚ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਤ੍ਰਿਸਨਾ (ਲਾਲਚ ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀ) ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ ਮੈਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਦਰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਪਰਾਏ ਆਸਰੇ ਨਹੀਂ ਢੂੰਡਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮੇਰੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ।

ਅੱਜ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਨਿਰਮਲ ਪੰਥ ਦੇ ਵਾਰਸ ਆਪਣੇ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰੀਏ ਤੇ ਕਰਾਈਏ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਬਰਾਂ, ਮੜੀਆਂ, ਮਸਾਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਾਲੇ ਮੁਰਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗੀਏ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਨਿਰਭਉ-ਨਿਰਵੈਰ ਇਕ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਿਆਂ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੇ ਹਨ੍ਹੇਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਕੱਢੀਏ ਜੋ ਮੁਰਦੇ ਪੂਜ ਪੂਜ ਕੇ ਮੁਰਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਬਣਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।