ਆਸ਼ਾ ਇਸ਼ਟ ਉਪਾਸ਼ਨਾ, ਖਾਣ ਪਾਨ ਪਹਿਰਾਣ॥
ਖਸ਼ਟ ਲਛਣ ਯਹਿ ‘ਰਜਬ’ ਮਿਲੈ, ਤਾਹਿ ਸੁਮਤਿ ਤੁਮ ਜਾਣ॥ (ਰਜਬ ਕਵੀ) ਗ੍ਰਿਹਸਤੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਉਪਮਾ ਕਰਦਿਆਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਗ੍ਰਿਹਸਤ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਧਰਮ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਫ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਣਾ ਸੱਚੇ-ਸੁੱਚੇ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿਸਾਨ ਜਦ ਫ਼ਸਲ ਬੀਜਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਲੋੜਵੰਦ, ਦਿਹਾੜੀਦਾਰ, ਵਪਾਰੀ, ਕਰਮਚਾਰੀ, ਅਫ਼ਸਰ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਹੀ ਸਿੱਧੇ ਜਾਂ ਅਸਿੱਧੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਿਸਾਨ ਉੱਪਰ ਨਿਰਭਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗ੍ਰਿਹਸਤੀ ਵੀ ਸਮਾਜ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਧੁਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆਂਦਾਰੀ ਚੱਲਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਖ਼ਬਰਾਂ ਤੋਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਫ਼ੀ ਗਿਣਤੀ ’ਚ ਗ੍ਰਿਹਸਤੀ ਲੋਕ ਅਸ਼ਾਂਤ ਹਨ ਅਤੇ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰਿਸ਼ਤੇ ਕਲ੍ਹਾ-ਕਲੇਸ਼ ਦੀ ਭੇਟਾ ਚੜ੍ਹ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਲਾਕ ਦੀ ਨੌਬਤ ਆਉਣਾ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਵਿਚ ਤਾਂ ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਵਰਤਾਰਾ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਵੀ ਇਹ ਵਰਤਾਰਾ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਾਰੂ ਅਸਰ ਸਮੁੱਚੇ ਸਮਾਜ ਉੱਪਰ ਪੈਣਾ ਕੁਦਰਤੀ ਹੈ। ਕੋੜਮੇ ਕਬੀਲੇ ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ, ਨਫ਼ਰਤ, ਪੈਦਾਇਸ਼ੀ ਔਲਾਦ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ, ਅਦਾਲਤਾਂ ਦੇ ਖਰਚੇ ਤੇ ਦੋਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਮਾਨਸਿਕ ਪੀੜਾ ਕੇਵਲ ਚਿੰਤਾ ਤੇ ਈਰਖਾਲੂ ਬਿਰਤੀ ਵਾਲਾ ਸਮਾਜ ਹੀ ਪੈਦਾ ਕਰੇਗੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮਾਜ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਵੱਧ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਉਲਝੇਗਾ। ਉਪਰੋਕਤ ਪੰਕਤੀਆਂ ਵਿਚ ਸਫ਼ਲ ਗ੍ਰਿਹਸਤੀ ਲਈ ਛੇ ਗੁਣ ਵਰਣਨ ਕਰਦਿਆਂ ‘ਰਜਬ ਕਵੀ’ ਨੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਤੱਤਸਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲਾ ਗੁਣ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਦਾ ਆਸ਼ਾ ਇੱਕ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ (ਜਿਸ ਕੌਮ, ਜਥੇਬੰਦੀ ਜਾਂ ਪਰਵਾਰ ਦਾ ਆਸ਼ਾ ਇੱਕ ਨਹੀਂ ਉਹ ਕਦੇ ਸਫ਼ਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ)। ਜੇ ਆਸ਼ਾ ਇੱਕ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ਼ਟ ਤੇ ਉਪਾਸ਼ਨਾ ਵੀ ਇੱਕ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਮਿੱਤਰਤਾ ਜੀਵਨ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਝਗੜੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੇ ਆਪਸੀ ਵਿਰੋਧ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿਚ ਨਸ਼ੇ ਤੇ ਨਸ਼ੀਲੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਹਨ। ਬਹੁਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਸਰੀਰਿਕ, ਮਾਨਸਿਕ ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਪੱਖੋਂ ਨਕਾਰੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਨਕਾਰਾ ਮਨੁੱਖ ਸਫ਼ਲ ਗ੍ਰਿਹਸਤੀ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਛੇਵਾਂ ਗੁਣ ਪਹਿਨਣਾ ਹੈ, ਜੋ ਉੱਚ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੀ ਉੱਘੜਵੀਂ ਪਛਾਣ ਹੈ। ‘ਖਾਉ ਮਨ ਭਾਉਂਦਾ ਤੇ ਪਹਿਨੋ ਜੱਗ ਭਾਉਂਦਾ’ ਪੰਜਾਬੀ ਅਖਾਣ ਇਸ ਸਿਆਣਪ ਦੀ ਸਿਖ਼ਰ ਹੈ। ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਦੇ ਇਹ ਖਸ਼ਟ (ਛੇ) ਲੱਛਣ ਜੇਕਰ ਮਿਲਦੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਇਤਫ਼ਾਕ ਹੋਵੇਗਾ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਬੇਇਤਫ਼ਾਕੀ ਤੇ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਗ੍ਰਿਹਸਤ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਲਈ ‘ਰਜਬ ਕਵੀ’ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਏ ਇਹ ਛੇ ਗੁਣ ਸਾਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਤੁਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। |
