ਲੇਖ - 14 qualities of a religious preacher or successful speaker

ਚੇਤਨਾ, ਅਡੰਬਰ, ਧੀਰਜਵਾਨ, ਬਖੇਰਨਾ
starting
1 October, 2024
4
ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਜਾਂ ਸਫਲ਼ ਵਕਤਾ ਦੇ 14 ਗੁਣ
-
ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
ਹਰ ਧਰਮ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚਾਰਨ ਲਈ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਹਰ ਧਰਮ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚਾਰਨ ਲਈ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ‘ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼’ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਚਾਰ ਤੋਂ ਭਾਵ ਕਿਸੇ ਕਾਰਜ ਦੇ ਚਲਾਉਣ ਅਤੇ ਫੈਲਾਉਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ : ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਵਿੱਦਿਆ ਜਾਂ ਧਰਮ ਆਦਿ ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਲਾ। ਹੁਣ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੋਵੇ ? ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਸਾਡੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਨੇ ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਜਾਂ ਸਫਲ ਵਕਤਾ ਦੇ 14 ਗੁਣ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਹਨ ਭਾਵ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਣ ‘ਸੰਖਿਆ ਕੋਸ਼’, ‘ਗੁਰਮਤ ਮਾਰਤੰਡ' ਅਤੇ ‘ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼’ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹਨ, ਜੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਮੰਗਦੇ ਹਨ:

ਰਸਦਾਇਕ ਬਾਣੀ ਵਾਲਾ; ਪਹਿਲਾ ਗੁਣ, ਜੇਕਰ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਦੇ ਰਸ ਭਰਪੂਰ, ਸੁਲਝੇ, ਸੰਵਾਰੇ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੋਵੇਗੀ ਤਾਂ ਸਰੋਤੇ ਵੀ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਬੂਲਣਗੇ। ਕਈ ਵਾਰ ਖੁਸ਼ਕ, ਕੁਰਖਤ ਤੇ ਚੋਭਵੇਂ ਬੋਲ ਦੁਖਦਾਈ ਤੇ ਬੇਚੈਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਆਵਾਜ਼ ਤਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਦਾਤ ਹੈ ਪਰ ਰਸਦਾਇਕ ਬਚਨ ਤਾਂ ਨਿੱਜੀ ਅਧਿਕਾਰ ਵਿਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਕਾਵਯ ਦਾ ਗਯਾਤਾ: ਦੂਜਾ ਗੁਣ, ਸਾਡੇ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਤੇ ਸਰੋਤ ਗ੍ਰੰਥ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਵਿਚ ਰਚੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਝ, ਉਚਾਰਨ, ਠਹਿਰਾਉ ਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਾ ਆਪਣਾ ਰੰਗ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਅੱਖਰ ਦੇ ਏਧਰਉਧਰ ਉਚਾਰਨ ਨਾਲ ਅਰਥਾਂ ਦੇ ਅਨਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੁਕਤੇ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਤੇ ਸਮਝਾਉਣਾ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਦਾ ਧਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਇਸੇ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸ੍ਰੋਤ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਹਲਕੇ ਪੱਧਰ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਤਕ ਸੀਮਤ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਰਚਨ ਕਾਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਲੋਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ, ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਤੇ ਕਾਵਿ ਕਲਾ ਦਾ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਸਰੋਤੇ ਦੀ ਰੁਚੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਖੇਪ ਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਨਾ: ਤੀਜਾ ਗੁਣ, ਹਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਸਰੋਤੇ ਦੀ ਰੁਚੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਸੰਖੇਪ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਵਕਤ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਸਮਾਂ ਪਾਸ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਰੋਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਵੇ ਕਿ ਲੰਮੇਰਾ ਸਮਾਂ, ਪਲਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਬੀਤ ਗਿਆ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਾਂ ਬੰਨ੍ਹਣਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ: ਚੌਥਾ ਗੁਣ, ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਵਾਲੇ ਆਦਿ ਸੱਚ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੋਣ। ਕਈ ਵਾਰ ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਦੇ ਗ਼ਲਤ ਵੇਰਵੇ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਦੁਬਿਧਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੂਜਾ ਪੱਖ ਕੇਵਲ ਕੰਨ ਰਸ ਲਈ ਕਲਪਨਾ ਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇ ਸਗੋਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸੱਚ ਕੀ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਕੀਕਤ ਹੈ ਕਿ ਸੱਚ ਤੇ ਝੂਠ ਦੀ ਲੜਾਈ ਸਦਾ ਰਹੇਗੀ ਪਰ ਜਿੱਤ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸੱਚ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਖੰਡਨ ਮੰਡਨ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ: ਪੰਜਵਾਂ ਗੁਣ, ਕਈ ਵਾਰ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਕਿਸੇ ਲੋਕ ਮਾਨਤਾ ਦਾ ਖੰਡਨ ਤਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣਾ ਗਿਆਨ ਅਧੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੰਡਨ ਤੋਂ ਭਾਵ ਦਲੀਲ ਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਨਾਲ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਆਉਂਦਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਗ਼ਲਤ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਖੰਡਨ ਕਰਨ ਲਈ ਮੰਡਨ ਵਿਧੀ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਗੋਸ਼ਟੀ ਜਾਂ ਸੰਵਾਦ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੰਡਨ-ਮੰਡਨ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਮਾਣ: ਛੇਵਾਂ ਗੁਣ, ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਕ ਲਈ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਮਾਣ ਦਾ ਭਾਵ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪ੍ਰਪੱਕ ਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਮਾਣ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਬੇਰਸੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ: ਸੱਤਵਾਂ ਗੁਣ, ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਤੇ ਮਰਯਾਦਾਵਾਂ ਦਾ ਵਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਦਾ ਅਧੂਰਾ ਗਿਆਨ ਧਰਮਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਯੁੱਧ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਰਮ ਦਾ ਭਾਵ ਕਿਧਰੇ ਗਿਣਤੀ ਵਧਾਉਣਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖਤਾ ਵਿਚ ਭਰਾਤਰੀ ਭਾਵ ਦੇ ਗੁਣ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਦਾ ਰੰਗ ਬਖੇਰਨਾ ਹੈ।

ਧੀਰਜਵਾਨ: ਅੱਠਵਾਂ ਗੁਣ, ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਵਿਚ ਠਰੰਮ੍ਹਾਂ, ਸਹਿਜ ਤੇ ਧੀਰਜ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਰੋਤਿਆਂ ਵਿਚ ਧੀਰਜਤਾ ਹੋਵੇਗੀ। ਕਈ ਵਾਰ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਹੀ ਅਸਹਿਜ ਤੇ ਤਣਾਉ ਵਿਚ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਸਮਕਾਲ ਵਿਚ ਅੱਕਿਆ ਥੱਕਿਆ ਮਨੁੱਖ ਧਰਮੀਆਂ ਪਾਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਜੇਕਰ ਉਹ ਵੀ ਧੀਰਜਵਾਨ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਿੱਥੇ ਰਹੇਗਾ।

ਚੰਚਲਤਾ ਰਹਿਤ: ਨੌਵਾਂ ਗੁਣ, ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਦਾ ਪਹਿਰਾਵਾ, ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਚੰਚਲਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਕਈ ਵਾਰ ਹਲਕੇ ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤਕਰਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇਸ਼/ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਧਰਮ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿਚ ਯੁੱਧ ਕਥਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਚੰਚਲ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਹਨ। ਰਾਜਨੀਤਕ ਦਲਾਂ ਵਰਗੇ ਮਸ਼ਕਰੀਆਂ ਤੇ ਮੇਹਣੇ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸ਼ੋਭਦੇ।

ਸਰੋਤੇ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਰਥ ਬੋਧ: ਦਸਵਾਂ ਗੁਣ, ਸਰੋਤਿਆਂ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਤੇ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਣ। ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਨੇ ਤਾਂ ਸਰੋਤੇ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨਮਈ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਫਲ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਉਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਅਰਥ ਸਰੋਤੇ ਦੀ ਪਕੜ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਣ।

ਹੰਕਾਰ ਰਹਿਤ: ਗਿਆਰ੍ਹਵਾਂ ਗੁਣ, ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਦਾ ਹੰਕਾਰ ਮੁਕਤ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ, ਲੋਭ, ਮੋਹ ਦੇ ਨਾਲ ਪੰਜਵੇਂ ਵਿਕਾਰ ‘ਹੰਕਾਰ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਤਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਝ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਕੇਵਲ ਹੰਕਾਰ ਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਹੈ। ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨੀਵਾਂ ਵਿਖਾਉਣਾ ਤੇ ਨਿੰਦਿਆ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੰਕਾਰ ਨੇ ਬੰਦਗੀ ਵਾਲੀਆਂ ਰੂਹਾਂ, ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਸੰਸਥਵਾਂ ਤੇ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਖਸ਼ੇ। ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੰਵਾਰੇਗਾ।

ਸੰਤੋਖੀ: ਬਾਰ੍ਹਵਾਂ ਗੁਣ, ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਜਾਂ ਬੁਲਾਰੇ ਦਾ ਸੰਤੋਖੀ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਦਾ ਵਾਕ, ਪੁਸ਼ਾਕ ਤੇ ਖੁਰਾਕ ਵੀ ਸੰਤੋਖਮਈ ਹੋਵੇ। ਸੰਤੋਖ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਭਟਕਣਾ ਹੈ। ਆਹ ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰੀ, ਮਿਲਾਵਟਖੋਰੀ, ਕਤਲੋਗਾਰਤ, ਨਫਰਤ, ਝਗੜੇ ਆਦਿ ਸਭ ਬੇਸੰਤੋਖਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਧਾਰਮਿਕ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਸੰਤੋਖ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਤਾਂ ਆਮ ਸੰਸਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕੀ ਉਲਾਂਭਾ ਦਿਆਂਗੇ।

ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ: ਤੇਰ੍ਹਵਾਂ ਗੁਣ, ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਖੁਦ ਆਪਣੇ ਉੱਪਰ ਲਾਗੂ ਕਰੇ। ਜੇਕਰ ਦਿਖਾਵੇ ਦਾ ਧਰਮੀ ਹੈ ਜਾਂ ਰੋਟੀ ਰੋਜ਼ੀ ਤਕ ਸੀਮਤ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਧਰਮ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਅੱਜ ਅਨੇਕਾਂ ਧਰਮ ਦੇ ਆਗੂ ਹੀ ਬੁਰੇ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਿੱਸਿਆਂ ਨੇ ਸੱਭਿਅਕ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਕਲੰਕਿਤ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਗੱਲ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਆਸਤਿਕਤਾ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਗਿਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਸਤਿਕਤਾ ਕੇਵਲ ਬਾਹਰੀ ਅਡੰਬਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸਗੋਂ ਉਚੇ ਸੁੱਚੇ, ਪਾਕਿ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀਵਨ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਧਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਵੇ ਖੁਦ ਅਮਲ ਕਰੇ: ਚੌਦਵਾਂ ਗੁਣ, ਜੀਵਨ ਦਾ ਤੱਤ ਗਿਆਨ ਹੈ ਕਿ ਖੇਤਰ ਭਾਵੇਂ ਸਮਾਜਿਕ ਹੋਵੇ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਜਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਕਥਨੀ ਤੇ ਕਰਨੀ ਇੱਕ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਅਮਲੀ ਜੀਵਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸਤਿਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਇਹ 14 ਗੁਣ ਹਰ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਲਈ ਚਿੰਤਨ ਤੇ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਮੰਤਰ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਦੀਵ ਸਫਲਤਾ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਰਬੱਤ ਦਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇਗਾ।

Articles Author Views

ਵੀਰਵਾਰ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰ ਉਪਦੇਸ਼ - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
24 August, 2026
Level: starting Views: 3
ਪੜੋ - read...
ਧਿਰ ਤੇ ਧੁਰੇ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
24 August, 2026
Level: starting Views: 1
ਪੜੋ - read...
ਸੰਜਮ ਕਲਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
13 August, 2026
Level: starting Views: 2
ਪੜੋ - read...
ਬੁਧਵਾਰਿ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰ ਉਪਦੇਸ਼ - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
10 August, 2026
Level: starting Views: 2
ਪੜੋ - read...
ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਿਮਰਿਐ ਘਰ ਨਉ ਨਿਧਿ ਆਵੈ ਧਾਇ॥ - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
1 December, 2025
Level: starting Views: 2
ਪੜੋ - read...
ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਜਲਾਲੀ ਰੂਪ: ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
1 March, 2025
Level: deep Views: 7
ਪੜੋ - read...
ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਦੀਆਂ ਮਹਾਨ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
1 January, 2025
Level: starting Views: 5
ਪੜੋ - read...
ਮਨੁੱਖੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਮਾਵਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
1 December, 2024
Level: medium Views: 4
ਪੜੋ - read...
ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਜਾਂ ਸਫਲ਼ ਵਕਤਾ ਦੇ 14 ਗੁਣ - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
1 October, 2024
Level: starting Views: 4
ਪੜੋ - read...
ਗੁਰ ਸਾਖੀਆਂ 'ਚ ਸਿੱਖਿਆ - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
1 September, 2024
Level: deep Views: 4
ਪੜੋ - read...
ਙ- ਅੱਖਰ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰ ਉਪਦੇਸ਼ - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
1 March, 2024
Level: starting Views: 3
ਪੜੋ - read...
ਗਿ. ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸਿੰਘ ਸਭਾਈ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਖਿਆ - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
1 October, 2023
Level: deep Views: 2
ਪੜੋ - read...
ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ ਦਾ 150 ਸਾਲਾ ਸਥਾਪਨਾ ਦਿਵਸ ਕਿਵੇਂ ਮਨਾਈਏ? - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
1 September, 2023
Level: starting Views: 3
ਪੜੋ - read...
ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਕੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
1 July, 2023
Level: medium Views: 0
ਪੜੋ - read...
ਗ ਤੇ ਘ ਅੱਖਰ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰ ਉਪਦੇਸ਼ - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
1 June, 2023
Level: medium Views: 0
ਪੜੋ - read...
‘ੳ’, ‘ਅ’, ‘ੲ’, ‘ਸ’, ‘ਹ’ਅੱਖਰ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰ-ਉਪਦੇਸ਼ - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
1 January, 2023
Level: medium Views: 1
ਪੜੋ - read...
ਗੁਰਮਤਿ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕੈਂਪ ਤੇ ਸਿੱਖ ਸੇਵਕ ਆਸਟਰੇਲੀਆ - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
1 May, 2020
Level: starting Views: 1
ਪੜੋ - read...
ਮਨ ਦੀ ਇਕਾਗਰਤਾ - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
1 February, 2020
Level: starting Views: 1
ਪੜੋ - read...
ਸੱਚੀ ਕਿਰਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
1 January, 2020
Level: starting Views: 1
ਪੜੋ - read...
ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਹੋਲਾ - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
1 March, 2019
Level: starting Views: 1
ਪੜੋ - read...
ਨਸ਼ੇ: ਸਮੱਸਿਆ ਤੇ ਸਮਾਧਾਨ - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
1 October, 2018
Level: starting Views: 6
ਪੜੋ - read...
ਨਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਭੂਤ - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
1 October, 2018
Level: deep Views: 1
ਪੜੋ - read...
ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
1 August, 2018
Level: starting Views: 1
ਪੜੋ - read...
ਖੋਪਰ ਦਾ ਦੀਵਾ - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
1 July, 2018
Level: starting Views: 0
ਪੜੋ - read...
ਸਚਿਆਰ ਕੀ ਹੈ? - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
1 July, 2018
Level: starting Views: 5
ਪੜੋ - read...
ਮਹਿਮਾ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
1 June, 2018
Level: medium Views: 3
ਪੜੋ - read...
ਧਰਮੀ ਮਾਂ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ - ਇੱਕ ਜਰਨੈਲ - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
1 May, 2018
Level: starting Views: 0
ਪੜੋ - read...
ਦਸਮੇਸ਼ ਬਾਣੀ: ਚੌਪਈ ਸਾਹਿਬ - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
1 April, 2018
Level: medium Views: 1
ਪੜੋ - read...
ਮਿਤ੍ਰ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
1 March, 2018
Level: starting Views: 2
ਪੜੋ - read...
ਦਸਮ ਰਚਨਾ ’ਚ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਹਵਾਲੇ - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
1 February, 2018
Level: medium Views: 1
ਪੜੋ - read...