ਲੇਖ - Nadda Sahib

medium
23 July, 2026
6
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਦਸਵੀਂ, ਨਾਢਾ ਸਾਹਿਬ
-
ਡਾ. ਪਰਮਵੀਰ ਸਿੰਘ
ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਢਾ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਗਏ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਪਿੱਛੋਂ ਇੱਥੇ ਇਕ ਗੁਰਧਾਮ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਨਗਰ ਪਟਿਆਲਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਤਸੀਲ ਰਾਜਪੁਰਾ, ਥਾਣਾ ਪੰਜੌਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ, ਜੋ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਚਾਰ ਮੀਲ ਦੱਖਣ ਪੂਰਵ ਹੈ।
ਨਾਢਾ ਸਾਹਿਬ ਇਕ ਪੁਰਾਤਨ ਪਿੰਡ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਹੁਣ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਪੰਚਕੂਲਾ ਨਗਰ ਵਿਖੇ 22 ਸੈਕਟਰ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਦਸਵੀਂ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਗੁਰੂ ਜੀ ਇੱਥੇ ਪੁੱਜੇ ਤਾਂ ਇਕ ਫ਼ਕੀਰ ਨਾਢੂ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਖਾਲਸਾ ਸਮਾਚਾਰ (ਜਨਵਰੀ 1940) ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਰਦਾਰ ਅਤੇ ਅਹਿਲਕਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਆਏ ਸਨ। ਉਹ ਇਕ ਬਲੀ ਪੁਰਖ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਈਧਾਰ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਆਈ ਸੰਗਤ ਗੁਰੂ ਜੀ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦਾ ਅਤੇ ਭੇਟਾਵਾਂ ਲੈ ਕੇ ਆਈ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਸਹਿਤ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦਾ ਛਕਿਆ ਸੀ।
ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਢਾ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਗਏ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਪਿੱਛੋਂ ਇੱਥੇ ਇਕ ਗੁਰਧਾਮ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਨਗਰ ਪਟਿਆਲਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਤਸੀਲ ਰਾਜਪੁਰਾ, ਥਾਣਾ ਪੰਜੌਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ, ਜੋ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਚਾਰ ਮੀਲ ਦੱਖਣ ਪੂਰਵ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਕੋਲ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਪਾਉਂਟੇ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲੋਂ ਅਨੰਦਪੁਰ ਜਾਂਦੇ ਵਿਰਾਜੇ ਹਨ, ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਅਤੇ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਦਾ ਕੰਮ ਬਾਬਾ ਮੋਠਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਸਥਾਨਿਕ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰਾਂ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਜ਼ਮੀਨ ਲੈ ਕੇ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ’ਤੇ ਇਕ ਗੁਰਧਾਮ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਅਰੰਭ ਕਰਵਾਈ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤ ਵਿਚ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਇਸ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। 1948 ਈ. ਵਿਚ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਪੈਪਸੂ (ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਰਿਆਸਤੀ ਯੂਨੀਅਨ) ਅਧੀਨ ਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵੱਲੋਂ 1952 ਈ. ਵਿਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਧਰਮ ਅਰਥ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿਚ ਇਸ ਗੁਰਧਾਮ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੈਪਸੂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਗੁਰਧਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਚਲਾਉਣ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
1956 ਈ. ਵਿਚ ਪੈਪਸੂ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਨਾਲ ਇਸ ਰਾਜ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਲਗਪਗ ਸਮੂਹ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਗੁਰਧਾਮ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆ ਗਏ ਸਨ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਾਢਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੈਕਸ਼ਨ 87 ਅਧੀਨ ਚਲਾਇਆ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਗੁਰਧਾਮ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਇਕ ਸਥਾਨਿਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਗਠਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਾਬਾ ਮੋਠਾ ਸਿੰਘ ਇਸ ਗੁਰਧਾਮ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਇਸ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1962 ਈ. ਤੱਕ ਇਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਇੱਥੇ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਫਿਰ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸ. ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਅਧੀਨ ਗਠਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਮੇਟੀ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ।
ਬਾਬਾ ਮੋਠਾ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਗੁਰਧਾਮ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸ. ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਾਈ ਮੋਠਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੇਵਾਦਾਰ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਅਰ ਘਾਲਣਾ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਧੂਪ ਦੀਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਗੁਰਧਾਮ ਦੀ ਅੱਜ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਇਕ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਹੈ।
ਬਾਬਾ ਮੋਠਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇਕ ਸਪੁੱਤਰ ਸ. ਹਮਨਾਮ ਸਿੰਘ ਮੌਜੂਦ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣੇ ਪਿੱਛੋਂ ਪੂਰਨ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਸਹਿਤ ਇਸ ਗੁਰਧਾਮ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸੁਪਤਨੀ ਅਤੇ ਸਪੁੱਤਰ ਸ. ਬੱਗਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੇਵਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਗੁਰਧਾਮ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਜਿਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਗਤ ਦੂਰ-ਦਰਾਡੇ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਹਾਜ਼ਰੀ ਭਰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਅਸਥਾਨ ’ਤੇ ਸੰਗਤ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਆਵਾਜਾਈ 1970 ਦੌਰਾਨ ਅਰੰਭ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਘੱਗਰ ਦਰਿਆ ’ਤੇ ਪੁਲ ਅਤੇ ਪੰਚਕੂਲਾ ਤੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਤੱਕ ਸੜਕ ਬਣੀ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਸੰਗਤ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਆਉਣ ਲੱਗੀ ਸੀ ਪਰ ਕੋਈ ਬੱਸ ਜਾਂ ਸਾਧਨ ਆਦਿ ਇਸ ਪਾਸੇ ਨਾ ਆਉਣ ਕਰਕੇ ਹਰ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਦਾ ਇੱਥੇ ਆਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਲੰਮੀ ਦੂਰੀ ਦੀਆਂ ਬੱਸਾਂ ਇੱਥੇ ਰੁਕਦੀਆਂ ਨਹੀਂ ਸਨ।
ਇਸ ਗੁਰਧਾਮ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਕ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਭਜਨ ਲਾਲ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਦੇ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸ. ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਟੌਹੜਾ ਨੇ ਯਤਨ ਕਰਕੇ ਇਸ ਇਸ ਵਿਵਾਦ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਦੇ ਮੁਖੀ ਬਾਬਾ ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰਾ ਕਰਕੇ ਇਕ ਤਿੰਨ ਮੈਂਬਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਗਠਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਮੁੱਚੇ ਹਾਲਾਤ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇਣਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਿੰਨ ਮੈਂਬਰੀ ਕਮੇਟੀ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਵਕੀਲ ਸ. ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਦੇ ਵਕੀਲ ਗਿਆਨੀ ਹਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅਜੀਤ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਟਰਸਟੀ ਸ. ਰਵੇਲ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਿਚਕਾਰ ਸਮੁੱਚਾ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰਾ ਸੁਖਾਵੇਂ ਮਾਹੌਲ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਪਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ’ਤੇ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘਾਂ ਦ ਕਬਜ਼ਾ ਨਿਰੰਤਰ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਛੁਡਾਉਣ ਲਈ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਹਰਿਆਣਾ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਗਈ :
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਾਢਾ ਸਾਹਿਬ ਪਾ. ਦਸਵੀਂ ਜ਼ਿਲਾ ਅੰਬਾਲਾ ਦੀ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਕਮੇਟੀ ਪਿਛਲੇ ਪੰਝੀ ਵਰ੍ਹੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਬੰਧ ਚਲਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਉਪਰ ਕੁਝ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘਾਂ ਵਲੋਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਪੁਰਜ਼ੋਰ ਨਿਖੇਧੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ, ਹਰਿਆਣਾ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਹਿਦਾਇਤ ਕਰੇ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਾਢਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਾਨੂੰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਦਿਵਾਏ। (ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗਜ਼ਟ, ਅਪ੍ਰੈਲ 1982)।
ਅਖੀਰ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਾਢਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲੈਣ ਵਿਚ ਸਫ਼ਲ ਹੋ ਗਈ। ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਦੇ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਦਸੰਬਰ 1988 ਵਿਚ ਇਸ ਗੁਰਧਾਮ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਛੱਡ ਦਿਤਾ ਸੀ। ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਇੱਥੇ ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਗਮ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿਚ 20 ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਸਨ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਇਸ ਗੁਰਧਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲੈਣ ਉਪਰੰਤ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਸਥਾਨਿਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸ. ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਧੀਨ ਇਸ ਗੁਰਧਾਮ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਕਾਰ ਸੇਵਾ 2004 ਈ. ਵਿਚ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਬਾਬਾ ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜਥੇ ਵੱਲੋਂ ਅਰੰਭ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਸੀ। 2006 ਈ. ਵਿਚ ਦਰਬਾਰ ਹਾਲ ਦੀ ਕਾਰ ਸੇਵਾ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ ’ਤੇ ਇੱਥੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿਚ ਇਕ ਪੁਰਾਤਨ ਜੰਡ ਅਤੇ ਤੂਤ ਦਾ ਰੁੱਖ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗੁਰਪੁਰਬ ਪ੍ਰਮੁਖਤਾ ਨਾਲ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਐਤਵਾਰ ਅਤੇ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਵੀ ਸੰਗਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ’ਤੇ ਹਾਜ਼ਰੀ ਭਰਦੀ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਲਗਪਗ 6 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ’ਤੇ ਦਰਬਾਰ ਹਾਲ, ਦੀਵਾਨ ਹਾਲ, ਲੰਗਰ ਹਾਲ, ਨਿਵਾਸ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਫਰੀ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ, ਪਾਰਕਿੰਗ ਆਦਿ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਲਗਪਗ 19 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ’ਤੇ ਵਾਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਰਿਆਣਾ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਗੁਰਧਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  

Articles Author Views

ਪੰਡਤ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦਾਖਾ - ਡਾ. ਪਰਮਵੀਰ ਸਿੰਘ
9 September, 2026
Level: deep Views: 11
ਪੜੋ - read...
ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਿੱਖ : ਪਿਛੋਕੜ ਤੇ ਵਰਤਮਾਨ - ਡਾ. ਪਰਮਵੀਰ ਸਿੰਘ
10 August, 2026
Level: medium Views: 1
ਪੜੋ - read...
ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹਮਦਰਦ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ - ਡਾ. ਪਰਮਵੀਰ ਸਿੰਘ
24 July, 2026
Level: medium Views: 5
ਪੜੋ - read...
ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜੀਵਨ-ਆਦਰਸ਼ - ਡਾ. ਪਰਮਵੀਰ ਸਿੰਘ
24 July, 2026
Level: deep Views: 5
ਪੜੋ - read...
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਦਸਵੀਂ, ਨਾਢਾ ਸਾਹਿਬ - ਡਾ. ਪਰਮਵੀਰ ਸਿੰਘ
23 July, 2026
Level: medium Views: 6
ਪੜੋ - read...
ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ : ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਵ - ਡਾ. ਪਰਮਵੀਰ ਸਿੰਘ
21 July, 2026
Level: starting Views: 8
ਪੜੋ - read...
ਵਧ ਰਿਹਾ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸਮਾਧਾਨ - ਡਾ. ਪਰਮਵੀਰ ਸਿੰਘ
1 June, 2026
Level: deep Views: 4
ਪੜੋ - read...
ਸ੍ਰੀ ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ: ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਮਹੱਤਵ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗੁਰਧਾਮ - ਡਾ. ਪਰਮਵੀਰ ਸਿੰਘ
1 May, 2026
Level: deep Views: 1
ਪੜੋ - read...
ਦਸਤਾਰ: ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵ - ਡਾ. ਪਰਮਵੀਰ ਸਿੰਘ
1 March, 2026
Level: medium Views: 11
ਪੜੋ - read...
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ: ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਸ਼ਹਾਦਤ ਤਕ - ਡਾ. ਪਰਮਵੀਰ ਸਿੰਘ
1 January, 2026
Level: medium Views: 3
ਪੜੋ - read...
ਦੀਵਾਨ ਲੀਲਾ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸਿੰਧੀ - ਡਾ. ਪਰਮਵੀਰ ਸਿੰਘ
1 June, 2025
Level: medium Views: 4
ਪੜੋ - read...
ਰਾਜਾ: ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਗੁਣ - ਡਾ. ਪਰਮਵੀਰ ਸਿੰਘ
1 February, 2025
Level: deep Views: 4
ਪੜੋ - read...
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਦਸਵੀਂ, ਰਾਇਪੁਰ ਰਾਣੀ - ਡਾ. ਪਰਮਵੀਰ ਸਿੰਘ
1 January, 2025
Level: starting Views: 6
ਪੜੋ - read...
ਡਾ. ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸਾਬਰ ਨੂੰ ਚੇਤੇ ਕਰਦਿਆਂ - ਡਾ. ਪਰਮਵੀਰ ਸਿੰਘ
1 December, 2024
Level: medium Views: 3
ਪੜੋ - read...
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਚਰਨ-ਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਸਥਾਨ: ਗੋਬਿੰਦ ਘਾਟ, ਪੁਸ਼ਕਰ - ਡਾ. ਪਰਮਵੀਰ ਸਿੰਘ
1 November, 2024
Level: deep Views: 4
ਪੜੋ - read...
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬਾਣੀਆਂ - ਡਾ. ਪਰਮਵੀਰ ਸਿੰਘ
1 September, 2024
Level: deep Views: 2
ਪੜੋ - read...
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਰੀਠਾ ਸਾਹਿਬ - ਡਾ. ਪਰਮਵੀਰ ਸਿੰਘ
1 June, 2024
Level: medium Views: 4
ਪੜੋ - read...
ਜੋਸ਼ੀਮੱਠ ਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਿਵੇਂ ਬਣਿਆ? - ਡਾ. ਪਰਮਵੀਰ ਸਿੰਘ
1 April, 2024
Level: starting Views: 3
ਪੜੋ - read...
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਟੋਕਾ ਸਾਹਿਬ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਦਸਵੀਂ - ਡਾ. ਪਰਮਵੀਰ ਸਿੰਘ
1 January, 2024
Level: medium Views: 2
ਪੜੋ - read...
ਸ੍ਰੀ ਹੇਮਕੁੰਟ ਸਾਹਿਬ - ਡਾ. ਪਰਮਵੀਰ ਸਿੰਘ
1 December, 2023
Level: medium Views: 1
ਪੜੋ - read...
ਨਵੰਬਰ 1984 ਈ. ਦਾ ਦੁਖਾਂਤ - ਡਾ. ਪਰਮਵੀਰ ਸਿੰਘ
1 November, 2023
Level: medium Views: 1
ਪੜੋ - read...
ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ - ਡਾ. ਪਰਮਵੀਰ ਸਿੰਘ
1 October, 2023
Level: medium Views: 2
ਪੜੋ - read...
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਥੜ੍ਹਾ ਸਾਹਿਬ, ਬਾਗੇਸ਼ਵਰ - ਡਾ. ਪਰਮਵੀਰ ਸਿੰਘ
1 September, 2023
Level: starting Views: 1
ਪੜੋ - read...
ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਚਰਨ-ਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਸਥਾਨ - ਡਾ. ਪਰਮਵੀਰ ਸਿੰਘ
1 August, 2023
Level: deep Views: 14
ਪੜੋ - read...
ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ - ਡਾ. ਪਰਮਵੀਰ ਸਿੰਘ
1 May, 2023
Level: deep Views: 2
ਪੜੋ - read...
ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦਾ ਮਹਾਨ ਜਰਨੈਲ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂ ਅਕਾਲੀ ਬਾਬਾ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਜੀ - ਡਾ. ਪਰਮਵੀਰ ਸਿੰਘ
1 March, 2023
Level: medium Views: 4
ਪੜੋ - read...
ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿਚ ਬਾਜ਼ - ਡਾ. ਪਰਮਵੀਰ ਸਿੰਘ
1 January, 2023
Level: deep Views: 4
ਪੜੋ - read...
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ : ਸਿਹਤ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਕੇਂਦਰ - ਡਾ. ਪਰਮਵੀਰ ਸਿੰਘ
1 January, 2023
Level: deep Views: 1
ਪੜੋ - read...
ਸਰ ਗੰਗਾ ਰਾਮ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ਼ ਮੋਰਚਾ - ਡਾ. ਪਰਮਵੀਰ ਸਿੰਘ
1 October, 2022
Level: starting Views: 2
ਪੜੋ - read...
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨ-ਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਸਥਾਨ - ਡਾ. ਪਰਮਵੀਰ ਸਿੰਘ
1 May, 2022
Level: deep Views: 1
ਪੜੋ - read...