ਸਾਖੀ ਹੈ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੇ ਸਿੰਧ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਘਨ੍ਹਈਆ ਤੇ ਬਾਵਾ ਗੁਰਦਾਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਤੋਰਿਆ ਸੀ। ਬਾਵਾ ਗੁਰਦਾਸ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਕਈ ਸਿੰਧੀ ਸਿੱਖੀ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਏ। ਵੰਡ 1947 ਮੌਕੇ ਸਿੰਧ ਤੋਂ ਕਾਫੀ ਸਿੰਧੀ ਸਿੱਖ ਮੁੰਬਈ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਟੁਕੜੀ ਮਲੇਰਕੋਟਲੇ ਵਿਖੇ ਪਹੁੰਚੀ। ਇਹਨਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਬਾ ਠਹਰੀਆ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖ ਵੀ ਸਨ। ਬਾਬਾ ਠਹਰੀਆ ਸਿੰਘ ਪਿੱਛੋਂ ਬਾਵਾ ਗੁਰਦਾਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਫੁਲਵਾੜੀ ਇੰਝ ਫੱਬਦੀ ਗਈ। ਸਾਡੇ ਮਿੱਤਰ ਭਾਈ ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਢੋਟੀਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੋਈ ਵੇਲਾ ਸੀ ਸਿੰਘ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਕਰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਹੁਣ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੰਘ ਸੱਜੋ ਗੁਰੂ ਵਾਲੇ ਬਣੋ। ਕੁਝ ਤਾਂ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਤਰਤੀਬ ਉਲਟੀ ਹੈ ਜਾਂ ਅਸੀਂ ਵੇਖਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ। ਪੱਗ ਨਾ ਸਜਾਉਣਾ,ਸਾਬਤ ਸੂਰਤ ਨਾ ਹੋਣਾ,ਵਾਲ ਕੱਟ ਕੇ ਰਹਿਣਾ,ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਸਹਿਜ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇ ਕੋਈ ਸਾਬਤ ਸੂਰਤ ਹੋਣ ਨੂੰ ਕਹੇ,ਦਸਤਾਰ ਸਜਾਉਣ ਨੂੰ ਕਹੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਕੱਟੜਤਾ ਐਲਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਵਹਾਬੀਪੁਣਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਦੇ ਕੰਗਾਲ ਅਸੀਂ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ ਅਤੇ ਨੁਕਸ ਅਸੀਂ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਸੁਰਤਿ ਤੇ ਸੀਰਤ ਉੱਤੇ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਦਾਦੇ ਨਾਲ ਪਿਓ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਤਾਂ ਮਿਲਦੀ ਸੀ ਪਰ ਪਿਓ ਨਾਲ ਪੁੱਤ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਕੋਈ ਵੇਲਾ ਸੀ ਦਾਦਾ ਪਿਓ ਪੁੱਤ ਪੋਤਰਾ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਮੁਹੰਦਰੇ ਵਾਲੇ,ਮੜੰਗੇ ਵਾਲੇ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।ਯਕੀਨਨ ਲੱਗਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਕਿਸੇ ‘ਤੇ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਸਹਿਜ ਖਿਆਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਦੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸੁਰਤ ਦੇ ਜਲਾਲ ਦੀ, ਜੁੱਸਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਸਾਬਤ ਸੂਰਤ ਹੋਣਾ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਦਾ ਹੋਣਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਸੱਜਣ ਆਪਣੇ ਸਿਰਾਂ ਤੋਂ ਪੱਗਾਂ ਲਾ ਬੈਠੇ ਹਨ ਅਤੇ ਘੁੱਚ ਦਾੜੀਆਂ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ ਦਲੀਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਬ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤਖਤ ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਗਏ ਤੇ ਨਾਲ ਵਾਲਾ ਮਿੱਤਰ ਰੁਮਾਲ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹਦੇ ਲਈ ਇਹ ਵੱਡਾ ਮਸਲਾ ਸੀ ਕਿ ਸਿਰ ਢੱਕ ਕੇ ਮੱਥਾ ਕਿਵੇਂ ਟੇਕਣਾ ਹੈ ? ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਘਬਰਾ ਨਾ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਦਰ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮੇਰੇ ਸਿੱਖ ਸਿਰੋ ਨੰਗੇ ਹੋਣਗੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਦਰਸ਼ਨੀ ਡਿਊੜੀ ਅੱਗੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਟੋਕਰੇ ਵਿੱਚ ਰੁਮਾਲਾਂ ਦਾ ਥਾਣ ਰੱਖਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤ ਮੇਰੇ ਘਰ ਆਉਣ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਢੱਕ ਸਕੇ। ਅਸੀ ਖਤੇ ਬਹੁਤੁ ਕਮਾਵਦੇ ਅੰਤੁ ਨ ਪਾਰਾਵਾਰੁ ॥
ਹਰਿ ਕਿਰਪਾ ਕਰਿ ਕੈ ਬਖਸਿ ਲੈਹੁ ਹਉ ਪਾਪੀ ਵਡ ਗੁਨਹਗਾਰੁ ॥ (Ang 1416) ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਕ ਆਤਮਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਿੱਖ ਸੂਰਤ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦਰਦ ਭਰਿਆ ਮੰਜ਼ਰ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰਾਂ ਨੇ ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਨਾਮ ਹੀ ਕੇਸਾਂ ‘ਤੇ ਹੈ,ਉਸ ਤਖਤ ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਲਈ ਸਿਰੋਂ ਨੰਗੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਰੁਮਾਲ ਲੱਭਣੇ ਪੈਣ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਦਸਤਾਰਾਂ ਸਜਾ ਕੇ ਨਾ ਆਈਏ। ਤਖਤ ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਸਨ :- ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਅਜਨੋਹਾ ਗਿਆਨੀ ਜੈਲ ਸਿੰਘ ਉਹਨਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨਾਂ ਦੀ ਧੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸੀ। ਆਨੰਦ ਕਾਰਜ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਤਖਤ ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਹੋਣੀਆਂ ਸਨ। ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਅਜਨੋਹਾ ਅਕਾਲੀ ਆਗੂ ਸਨ ਜੋ ਜਥੇਦਾਰ ਬਣੇ। ਹੁਣ ਦੇ ਅਕਾਲੀ ਆਗੂ ਜਥੇਦਾਰ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ ? ਕਿਉਂ ਕਿ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਕਾਰਕੁੰਨ ਬਹੁਤਾਤ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਾਂ ਕਹਿ ਲਵੋ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਰਹਿਤ ਮਰਿਆਦਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਣਾਇਆ। ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਅਜਨੋਹਾ ਨੇ ਵਿਆਹ ਵਾਲੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਾਕਾ ਸਿਹਰਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸੂਰਤ ਵਿਖਾਓ। ਸੂਰਤ ਕੱਟੀ ਦਾੜੀ ਵਾਲੀ ਸੀ ਤਾਂ ਜਥੇਦਾਰ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਕਹਿੰਦੇ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਇੱਥੇ ਆਨੰਦ ਕਾਰਜ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਆਰ ਕੇ ਧਵਨ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਗਿਆਨੀ ਜੈਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਥੇਦਾਰ ਸਾਹਿਬ ਛੱਡੋ ਇਹਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਪਰ ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਕਹਿੰਦੇ ਕਿ ਜੈਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਇਹ ਤਖਤ ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਹੈ। ਜੇ ਮੈਂ ਆਨੰਦ ਕਾਰਜ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਇੱਥੇ ਤੁਹਾਡੇ ਜਵਾਈ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਇਹ ਤਖਤ ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਆਬਾਮੰਡਲ ਰਵਾਇਤ ਰਹਿਤ ਦੇ ਉਲਟ ਕੀਤਾ ਕਾਰਜ ਹੋਵੇਗਾ। ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਹੁਣਾਂ ਨੂੰ ਧਮਕੀਆਂ ਵੀ ਆਈਆਂ ਤਾਂ ਉਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਹੋਵੋਗੇ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਸਰਕਾਰ ਵਾਲੇ ਪਰ ਇਥੋਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਗੁਰੂ ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਗੁਰੂ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਹੀ ਚੱਲੇਗੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਅਜਨੋਹਾ ਨੇ ਤਖਤ ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਆਨੰਦ ਕਾਰਜ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਇੱਕ ਪਤਿਤ ਦੇ ਆਨੰਦ ਕਾਰਜ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਤਖਤ ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ ਲਈ ਡਟ ਗਏ ਸਨ ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਅਜਨੋਹਾ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਸਨ ਅਕਾਲੀ ਆਗੂ ਅਤੇ ਜਥੇਦਾਰ ਅਤੇ ਇਹ ਸੀ ਕੇਸਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ ਤਹੱਈਆ ਜਿਹਦੇ ਲਈ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਨੇ ਪਹਿਰਾ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸਾਬਤ ਸੂਰਤ ਹੋਣਾ- ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਉਹ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹਨ ਉਸਦੇ ਲਈ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕਰੋ ਪਰ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਆਉਣ ਵੇਲੇ ਤਾਂ ਦਸਤਾਰਾਂ ਸਜਾਓ ਇਹ ਵੱਡੀ ਰਹਿਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਲੇਠੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਦਰਸ਼ਨੀ ਡਿਉੜੀ ਦੇ ਬਾਹਰ ਰੁਮਾਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸਿਰ ਢੱਕਣ ਲਈ ਟੋਕਰੇ ਹਨ। ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬਹਿਣ ਲਈ ਬੈਂਚ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਚਮਚਿਆਂ ਨਾਲ ਵਰਤਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਗਏ ਹਾਂ। ਇਹ ਹੈ ਸਾਡੇ ਅਪਗਰੇਡ ਮਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ! ਗੁਰੂ ਭਲੀ ਕਰੇ। | 
