ਮੰਨੂਵਾਦੀ ਵਰਣ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪੜ੍ਹਨ ਲਿਖਣ, ਸਿੱਖਣ, ਲੜ੍ਹਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਿਹੂਣੇ ਕੀਤੇ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ ਬਹੁ-ਗਿਣਤੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਸਿੱਖ ਅੰਦੋਲਨ 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਅਰੰਭ ਹੋੲਇਆ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਰੰਭ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ, ਸਤਿਗੁਰੂ ਕਬੀਰ ਜੀ,ਸਤਿਗੁਰੂ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ, ਬਾਬਾ ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ ਜੀ, ਸਤਿਗੁਰੂ ਤਰਲੋਚਨ ਜੀ,ਸਤਿਗੁਰੂ ਸਦਨਾ ਜੀ, ਸਤਿਗੁਰੂ ਸੈਣ ਜੀ ,ਸਤਿਗੁਰੂ ਪੀਪਾ ਜੀ ਅਤੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਧੰਨਾ ਜੀ ਸਨ।

ਉਹਨਾਂ ਬਾਅਦ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਨੇ ਅਗੇ ਤੋਰਿਆ ਅਤੇ ਚਾਰੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾਅ ਦਿੱਤਾ। ਸਤਿਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਜਾਤੀ ਭੇਦ ਭਾਵ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰਵ-ਸਾਂਝਾਂ ਭੋਜਨ ਭਾਵ ਲੰਗਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਸਤਿਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਅਤੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਤਾਂ ਇੱਕ ਥਾਂ ਨਹਾਉਣ ਲਈ ਸਰੋਵਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਅਰਜਣ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕਰ ਕੇ ਅਮਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਸਰੀਰਕ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇਣੀ ਪਈ। ਸਤਿਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਾਜ ਸੱਤਾ ਦੇ ਲਈ ਸ਼੍ਰੀ ਤੱਖਤ ਦੀ ਸਥਾਪਿਨਾ ਕੀਤੀ। ਸਤਿਗੁਰੂ ਹਰ ਰਾਇ ਜੀ ਅਤੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਹਰਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੇ ਅਗੇ ਤੋਰਿਆ। ਸਤਿਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਸਜਿਸ਼ ਨਾਲ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਜਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਸਤਿਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵੀ ਮੰਨੁਵਾਦੀ ਸ਼ਹੀਦ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਤਕ ਸਰੀਰ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਜਦਕਿ ਇਹ ਅੱਟਲ ਸੱਚ ਹੈ, ਕਿ ਮੁਗਲ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਿੰਦੂ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਸਨ।

ਸਤਿਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਹੁ-ਗਿਣਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਚਲਾਈ ਇਸ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਲਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸਿੱਖ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੀ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਹਨ। ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਅਤ ਕਰਨਾ, ਮੰਨੂਵਾਦ ਦੀ ਵਰਣ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਉਲਟ ਸੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੰਨੂਵਾਦੀ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਸਿੱਖ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਨ। ਮੰਨੂਵਾਦੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵੀ ਚਲਾਏ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿਰੁੱਧ ਬਗਾਵਤ ਕਹਿ ਕੇ ਇਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਮੁਗਲ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾਂ। ਜਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਮੰਨੂਵਾਦੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਧੀਆਂ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਲਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।

ਉਹਨਾਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਮੰਗ 'ਤੇ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਸਮਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਸਿੱਖ-ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਸਿੱਖ ਬਨਾਮ ਮੰਨੂਵਾਦ ਸੀ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਬਨਾਮ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਬਣ ਗਈ। ਮੁਗਲ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੰਨੂਵਾਦੀ ਰਾਜੇ ਨੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਪੈਰਵਾਈ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਭਾਰਤੀ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਅਤ ਕਰਾਉਂਣ ਵਾਲੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਤੱਤਕਾਲੀ ਸੰਚਾਲਿਕ ਸਤਿਗੁਰੂ ਗੌਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਖਤ ਫੈਸਲਾ ਲੈਂਦਿਆਂ ਅਤਿ ਦੱਬਿਆਂ ਕੁਚਲਿਆਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥਿਆਰ ਚੁੱਕਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇਣ ਲਈ ਖਾਲਸਾ ਫੌਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਅਗੇ ਸਰਦਾਰ ਅਤੇ ਪਿੱਛੇ ਸਿੰਘ ਲਗਾਉਂਣਾ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਅਤੇ ਠਾਕਰਾਂ ਦਾ ਏਕਾ ਅਧਿਕਾਰ ਸੀ। ਸਤਿਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਨਾਮ ਦੇ ਅਗੇ ਸਰਦਾਰ ਅਤੇ ਪਿੱਛੇ ਸਿੰਘ ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਬੋਲਣ ਦੇ ਅਦੇਸ਼ ਅਤਿ-ਲਿਤਾੜੇ ਅਤੇ ਸਰਵ-ਸਮਾਨ ਸੋਚ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਣੇ ਨਾਮ ਪਿੱਛੋ ਰਾਏ ਸ਼ਬਦ ਹਟਾ ਕੇ ਸਿੰਘ ਲਗਾ ਲਿਆ।

ਇਸ ਤੋਂ ਮੰਨੂਵਾਦੀ ਰਾਜੇ ਭੜਕ ਉਠੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੁਗਲ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸਤਿਗੁਰੂ ਗੌਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵਿਰੁੱਧ ਬਗਾਵਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਖਤ ਰੋਸ਼ ਦਰਜ ਕਰਵਾੲਇਆ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਹੀ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਸੂਬਾ ਸਰਹੰਦ ਨਾਲ ਮਿਲ ਸਤਿਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਿਲੇ ਅਨੰਦਗੜ੍ਹ ਉਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਤਿਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਅਨੰਦਗੜ੍ਹ ਦਾ ਕਿਲਾ ਛੱਡਣਾ ਪਿਆ। ਸਤਿਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਛੜ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਚਮਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁੰਨਾਂ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ ਵਿੱਖੇ ਫਿਰ ਸਤਿਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਘੇਰਾ ਪਾ ਲਿਆ, ਜਿਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਤਿਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਸਪੁੱਤਰ ਵੀ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੁੱਖ ਦੀ ਗੱਲ ਕਿ ਸਤਿਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦੋ ਛੋਟੇ ਸਪੁੱਤਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਵਿੱਛੜਨ ਸਮੇਂ ਆਪਣੀ ਦਾਦੀ ਨਾਲ ਰਹਿ ਗਏ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨੂਵਾਦੀ ਗਦਾਰ ਘੁਸਪੈਠੀਏ ਗੰਗੂ ਨੇ ਸੂਬਾ ਸਰਹੰਦ ਕੋਲ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਸੂਬਾ ਸਰਹੰਦ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਸੂਬਾ ਮਰੇਲਕੋਟਲਾ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਨਵਾਬ ਹੀ ਬੋਲੇ, ਪਰ ਪਹ੍ਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਜੰਮਦੀ ਸੂਲਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਭੰਨਣ ਵਰਗੀ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸੂਬਾ ਸਰਹੰਦ ਦੇ ਨਵਾਬ ਨੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਜਿਉਂਦੇ ਜੀ ਦੀਵਾਰ ਵਿੱਚ ਚਿਣਵਾ ਦਿੱਤੇ।

ਸਿੱਖ ਲਹਿਰ ਦੇ ਦਮਨ ਲਈ ਮੁਗਲ ਅਤੇ ਮੰਨੂਵਾਦੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਕੋਈ ਕਸਰ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ, ਸਤਿਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਅਾਪਣੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਵਿੱਚ ਭਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਿਸਥਾਨ, ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਮੁਗਲ ਸੂਬਿਆਂ ਉਤੇ ਪੂਰੇ ਜੋਰ ਨਾਲ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ। ਸਰਹੰਦ ਦੇ ਨਵਾਬ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਕੀਤੀ ਦਾ ਮੁੱਲ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਸੁੱਖਾ ਨੰਦ ਨੂੰ ਘੜੀਸ ਘੜੀਸ ਕੇ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ। ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਖੇਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜਮੀਨਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕੀ ਅਧਿਕਾਰ ਮਿਲੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸਾਨ ਜਗੀਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਜਮੀਨਾਂ ਉਤੇ ਫਸਲ ਦੇ ਅੱਧ ਦਾ ਲਗਾਨ ਦੇ ਕੇ ਖੇਤੀ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਬਿਨਾਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਾਧਨ ਕੇਵਲ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਫਸਲ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨ ਮਜਦੂਰਾਂ ਤੋ ਵੀ ਬਦਤਰ ਜਿੰਦਗੀ ਜਿਉਂਦੇ ਸਨ। ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਤੋਂ ਪਹਾੜੀਂ ਰਾਜੇ ਬਚ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਾਰਸ ਅੱਜ ਵੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨੂੰ ਭੰਭਲਭੂਸੇ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦੇ ਪਤਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫਿਰ ਮਹੌਲ ਬਦਲ ਗਿਆ ਸਿੱਖ ਜੱਥਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੂਹਪੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁੱਕ ਗਏ। ਪਰ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਲੈੰਦੇ ਰਹੇ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੋਰਚਾ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਸਤਲੁੱਜ ਦਰਿਆ ਤੋਂ ਕਾਬਲ ਤੱਕ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਸਥਪਿਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਧਰ ਮਾਲਵੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਿੱਖ ਮੁਸਲਮਾਨ ਰਿਆਸਤਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਕੀਤੇ। ਫਿਰ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝਾਉਤੇ ਕਰ ਕੇ ਰਿਆਸਤਾਂ ਚਲਾਈਆਂ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪੂਰਨ ਅਜਾਦ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦਾ ਸਮਰਾਟ ਬਣਿਆਂ ਰਿਹਾ। ਪਰ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਸਿੱਖ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੀ ਗਦਾਰੀ ਕਾਰਨ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਗਿਆ।

ਅੰਗਰੇਜਾ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਘੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਾਬਕਾ ਪੰਜਾਬੀ ਫੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਬਣਾਇਆ, ਉਹਨਾਂ ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾਨ ਛੋਟੀ ਕਰਕੇ ਕੇਵਲ ਗਾਤਰਾ ਹੀ ਪਹਿਨਾਉਂਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਥਾਂ ਕੱਚੀਆ ਧਾਰਣਾਂ ਗਾ ਗਾ ਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ। ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋ ਸਿੰਘ ਸਿਪਾਹੀ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਅਖੌਤੀ ਸਿੱਖ ਸੰਤਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਰੋਲ ਹੈ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਮੰਤਰ ਜਾਪ ਕਰਨ ਦੀ ਰੀਤ ਚਲਾ ਦਿੱਤੀ।

ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕਿਰਪਾਨ ਪਹਿਨਣ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਹੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਸਿੱਖ ਹੀ ਪੂਰੀ ਵੱਡੀ ਕਿਰਪਾਨ ਪਹਿਨ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਦ ਕਿ ਕੋਈ ਹੋਰ ਕਿਰਪਾਨ ਕੋਲ ਰੱਖੇ ਤਾਂ ਜੁਰਮ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਡਾ. ਭੀਮ ਰਾਓ ਅੰਬੇਡਕਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵੱਸ ਸਿੱਖ ਛੋਟੀ ਕਿਰਪਾਨ ਪਾ ਕੇ ਫਰਜ਼ ਪੂਰਾ ਕਰੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਹੱਕ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰੀ ਕਿਰਪਾਨ ਪਹਿਨਦੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਦੰਗਾਕਾਰੀ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਾ ਕਰੇ।

ਸਾਡੇ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਗੁਰੂ ਸਿੱਖ ਸਿਧਾਂਤ ਵਾਲੇ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ-ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਅਗੇ ਆਉਣਾਂ ਹੀ ਪੈਣਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦਾ ਰਾਜ ਹੈ, ਕਨੂੰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਵਾਰਸ਼ ਬਣੀਏ ਅਤੇ ਕਨੂੰਨ ਦੇ ਬਾਗੀ ਹੋ ਕੇ ਸੱਤਾ ਉਤੇ ਕਾਬਜ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਕੁੱਟ ਨਾ ਖਾਈਏ। ਸਿੱਖੀ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਸਮਝਣ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਬੁੱਧ ਇਤਿਹਾਸ ਵੀ ਪੜ੍ਹਨਾ ਪੈਣਾ ਹੈ। ਆਓ ਸਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪੂਰਣ ਇਤਿਹਾਸ ਪੜ੍ਹੀਏ। ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਉਪਰ ਥੋਪੀ ਮਿਥਿਹਾਸ ਦੀ ਮੈਲ ਆਪੇ ਹੀ ਉਤਰਦੀ ਜਾਵੇਗੀ।