ਮੈਂ ਦਸਤਾਰ ਹਾਂ.... ਹਾਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਕੁਝ ਕੁ ਗਜ਼ ਕੱਪੜਾ.... ਪਰ ਮੇਰੀ ਪਹਿਚਾਣ ਇੱਜ਼ਤ ਅਤੇ ਅਣਖ ਦੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਦਾਸਤਾਨ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਲਿਬਾਸ ਦਾ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕੋਈ ਬਸਤਰ ਮੇਰੇ ਜਿੰਨੀ ਮਹਾਨਤਾ ਰੱਖਦਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਅੰਗ-ਬਸਤਰ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵਾਂਗ ਆਪਣੀ ਗ਼ੈਰਤ ਤੇ ਹੋਂਦ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਵਾਸਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਹੋਵੇ। ਇੱਜ਼ਤ-ਆਬਰੂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਹਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੰਨੇ ਨੂੰ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਪਿੰਡੇ ’ਤੇ ਹੰਢਾਇਆ ਵੀ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਈਰਾਨੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਦੁਰਾਨੀਆਂ ਨੇ ਵੀ। ਮੈਨੂੰ ਅਫਗਾਨੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਤੁਰਕਾਂ ਨੇ ਵੀ। ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜਗੱਦੀ ਸੰਭਾਲਣ ਸਮੇਂ ਮੈਨੂੰ ਤਾਜ ਵਜੋਂ ਵੀ ਮਾਣਿਆ। ਮੈਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅਪਣੱਤ ਭਰੀ ਸਾਂਝ ਵਾਸਤੇ ਵੀ ਇਕ ਕੜੀ ਦਾ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮਾਣ ਹਾਸਲ ਕਰਦੀ ਆਈ ਹਾਂ। ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਿਰ ਤੋਂ ਮੇਰਾ ਅਲੱਗ ਹੋ ਜਾਣਾ ਅਪਮਾਨ ਯੋਗ ਅਤੇ ਅਪਸ਼ਗਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਸਤਿਕਾਰਤ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਮੇਰਾ ਸ਼ੁਮਾਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਸਭ ਕਾਸੇ ਨੂੰ ਹੀ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅੰਤਲਾ ਡੰਡਾ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਹੋਂਦ ਨੇ ਬੱਝਣ ਤੋਂ ਸਜਣ ਦਾ ਸਫਰ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਇਹ ਮੇਰੇ ਸਨਮਾਨ ਦਾ ਸਿਖ਼ਰ ਸੀ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਥੋਂ ਹੀ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਬਿਹਤਰੀਨ ਅਤੇ ਸੁਨਿਹਰੀ ਸਮਾਂ ਅਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪੂਰਨਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।.... , ਆਦਿ ਖੁਦਾਈ ਨੂਰ ਦੀ ਜੋਤ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਜਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੀਸ ’ਤੇ ਸਜਾਇਆ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਰੂਹ ਨੇ ਅਨੰਦਿਤ ਖ਼ਜਾਨੇ ਦੀ ਅਮੀਰੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲਿਆ। ਮੇਰੀਆਂ ਰਗਾਂ ਵਿਚ ਖੂਨ ਦੌੜ ਉਠਿਆ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਿਸਮ 'ਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜਾਨ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਈ। ਵੱਡੀਆਂ ਦਾਤਾਂ ਦੇ ਬਖਸ਼ਿੰਦ ਦਾਤੇ ਨੇ ਮੇਰੀ ਵਡੱਤਣ ਵਿਚ ਹੋਰ ਇਜ਼ਾਫਾ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਹਜ਼ੂਰੀ ਸਿੱਖ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਰਾਹੀਂ ਸਮੂਹ ਅਨੁਆਈਆਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ- “ਦਸਤਾਰ ਨੂੰ ਆਪੇ ਤੋਂ ਜੁਦਾ ਨਾ ਕਰਨਾ !” ਮੈਨੂੰ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਵਿਚ ਅਨਿੰਨ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੇ ਇਵਜ਼ਾਨੇ ਵਜੋਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਲਈ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਸਵੈਮਾਣ ਤੇ ਫ਼ਖ਼ਰ ਹੁੰਦਾ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਦੇ ਦਰ ਤੋਂ ਮੈਂ ਸਰੀਰ ਦਾ ਅੰਗ ਹੋ ਨਿੱਬੜੀ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ “ਸਾਬਤ ਸੂਰਤਿ ਦਸਤਾਰ ਸਿਰਾ' ਫ਼ੁਰਮਾਨ ਕਰ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਵਡਿਆਉਣ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਅਮਰ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪੰਜਵੇਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਜਦ ਮੈਂ ਤੱਤੀ ਤਵੀ 'ਤੇ ਬੈਠੀ, ਤਾਂ ਉਬਲਦੀ ਦੇਗ, ਸੜਦੀ ਰੇਤ, ਤਪਦੀ ਲੋਹ 'ਤੇ ਬੈਠੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਉਸ ਹਿਰਦੇ ’ਚ ਵਰਤ ਰਹੀ ਠੰਡ ਅਤੇ ਅਡੋਲਤਾ ਨੂੰ ਮੈਂ ਵੀ ਨੇੜਿਉਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ। ਜਿਸ ਵਕਤ ਮੈਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਅੰਗ ਲੱਗ ਕੇ ਸੱਚੇ ਤਖ਼ਤ ’ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਚਰਚਾ ਚਲਦੀ ਪੱਗ ਤੇਰੀ, ਕੀ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ!” ਮੈਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਸੀਸ 'ਤੇ ਸਜੀ ਹੋਈ ਨੇ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਂਕ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਦਾ ਧਰਮ ਬਚਾਉਣ ਖ਼ਾਤਰ ਆਪਣਾ ਸੀਸ ਕਟਵਾ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਵੀ ਨੇੜੇ ਹੋ ਕੇ ਵੇਖਿਆ। ਮੇਰੀ ਅਣਖ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਸਾਜ ਕੇ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਦਸਤਾਰ-ਏ-ਖਾਲਸਾ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿਵਾਈ। ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ 'ਚ ਮੇਰੀ ਸਵੈਮਾਣਤਾ ਲਈ ਲੜੀ ਜੰਗ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਅਨੋਖੀ ਅਤੇ ਅਸਾਵੀਂ ਜੰਗ ਹੋ ਨਿੱਬੜੀ— ਲੈ ਜਾਓ ਸਿਧਾਰੋ ! ਤੁਸੀਂ ਕਰਤਾਰ ਕੋ ਸੌਂਪਾ !.... ਰੱਬ ਕੋ ਨ ਬਿਸਾਰੋ ਤੁਮੇਂ ਕਰਤਾਰ ਕੋ ਸੌਂਪਾ। ਸਿੱਖੀ ਕੋ ਉਭਾਰੋ ਤੁਮੇਂ ਕਰਤਾਰ ਕੋ ਸੌਂਪਾ ! ਵਾਹਗੁਰੂ ਅਬ ਜੰਗ ਕੀ ਹਿੰਮਤ ਤੁਮ੍ਹੇਂ ਬਖਸ਼ੇ।” “ਬੱਸ ਏਕ ਹਿੰਦ ਮੇਂ ਤੀਰਥ ਹੈ ਯਾਤ੍ਰਾ ਕੇ ਲਿਯੇ। ਕਟਾਏ ਬਾਪ ਨੇ ਬੱਚੇ ਜਹਾਂ, ਖੁਦਾ ਕੇ ਲਿਯੇ। ਚਮਕ ਹੈ ਮਿਹਰ ਕੀ ਚਮਕੌਰ! ਤੇਰੇ ਜ਼ੱਰੋਂ ਮੇਂ। ਯਹੀਂ ਸੇ ਬਨ ਕੇ ਸਤਾਰੇ ਗਏ ਸਮਾ ਕੇ ਲਿਯੇ। ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਮਾਸੂਮ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਨੀਹਾਂ ਵਿਚ ਚਿਣੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਬੇਜਾਨ ਨੀਹਾਂ ਵੀ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅਣਖੀ ਰੂਹਾਂ ਨੇ ਜਿਵਾ ਦਿੱਤੀਆਂ- ਪਯਾਰੇ ਸਰੋਂ ਪ: ਨਨ੍ਹੀ ਸੀ ਕਲਗੀ ਸਜਾ ਤੋ ਲੂੰ। ਮਰਨੇ ਸੇ ਪਹਲੇ ਤੁਮ ਕੋ ਦੂਲਾ ਬਨਾ ਤੋ ਲੂੰ । ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਕੀ ਦੱਸਾਂ, ਕੀ ਕਹਾਂ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਬਾਰੇ, ਕੀ ਕਹਿ ਕੇ ਗੁਣ ਗਾਵਾਂ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦੇ। ਕੀ ਗੱਲ ਕਰਾਂ ਮੀਰ ਮੰਨੂੰ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਅੰਦਰ ਜੂਝਦੇ ਸਿੰਘ, ਸਿੰਘਣੀਆਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ, ਕਿਵੇਂ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂ ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਲਾਸਾਨੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਅਤੇ ਜਾਂਬਾਜ ਜੁਝਾਰੂ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆ ਬਾਰੇ? ਜਦੋਂ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲੋਂ ਮੈਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤਾਕਤ ਅਜ਼ਮਾਈ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਨੇ ਮੇਰਾ ਸਨਮਾਨ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਨਿਭਾਇਆ। ...ਪਰ ਹੁਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੀਸਾਂ ’ਤੇ ਮੈਂ ਸਰਦਾਰੀ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੀ ਘਰਾਂ 'ਚੋਂ ਕੁਝ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਫੋਕੀ ਸ਼ਾਨ ਦੀ ਖ਼ਾਤਰ ਝੂਠੇ ਤਲਿਸਮ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਤਿਆਗ ਕੀਤਾ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੱਚ ਮੈਂ ਦੇਖਿਐ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਤਕ ਪੁੱਜਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅੱਜ ਵੀ ਹਨ ਉਹ ਸੂਰਮੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੀਸ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਨਾ ਹੋਣ ’ਤੇ ਵੀ ਮੇਰੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹਤ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਰਿਆ। “ਐ ਖਾਲਸਾ ਜੀ ! ਤੁਹਾਡੇ ਸਰਦਾਰ ਅਖਵਾਉਣ ਵਿਚ ਕੁਝ ਮੇਰਾ ਵੀ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ। ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮਾਂ ਵਿਚ ਅਜੇ ਵੀ ਮੇਰਾ ਸਤਿਕਾਰ ਹੈ। ਚੰਗੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ, ਗੁਫ਼ਤਾਰ, ਰਫ਼ਤਾਰ ਤੇ ਦਸਤਾਰ ਹੈ। | 
