ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਦੁਆਬੇ ’ਚੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲ਼ੀ ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀਆਂ ਬਿਨਾ ਅਧੂਰਾ ਹੈ। ਮਾਲਵੇ ਨੇ ਇਸ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਜਸਪਾਲੋਂ, ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸੇਖਾ, ਵਜੀਰ ਸਿੰਘ ਅਸਰਪੁਰ, ਨਿਰੰਜਣ ਸਿੰਘ ਸੋਲਖੀਆਂ, ਬਾਬਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਨੰਗਲ ਅਤੇ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਬੜੀਟਿੱਬਾ ਆਦਿ ਮੁਢਲੇ ਮੈਂਬਰ ਦਿੱਤੇ। ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਮਗ਼ਰਲੀ ਕਤਾਰ ਦੇ ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਛੀਨੀਵਾਲ, ਭੋਲਾ ਸਿੰਘ ਲੋਹਾ ਖੇੜਾ, ਫ਼ਜ਼ਲਾ ਘੁੰਮਣਵਾਲ਼ਾ, ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਬੜੀਟਿੱਬਾ, ਘੁੰਮਣ ਸਿੰਘ ਮਿਸਤਰੀ, ਸਾਵਣ ਸਿੰਘ ਟਿੱਬਾ, ਕੁੰਢਾ ਸਿੰਘ ਗਾਜੀਆਣਾ, ਕਾਕਾ ਸਿੰਘ ਚੱਠਾ ਸੇਖਵਾਂ, ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਲੋਹਾਖੇੜਾ ਅਤੇ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਸੁਨਾਮ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ।

ਦੋਆਬੇ ਵਾਂਗ ਮਾਲਵੇ ਵਿੱਚ ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਪਾਸਾਰ ਬਹੁਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ ਪਰ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀਆਂ ਨੇ ਦੋ ਅਜਿਹੇ ਕਾਰਨਾਮੇ ਕੀਤੇ, ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਸਦਕਾ ਉਹ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਅਮਰ ਹੋ ਗਏ। ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀਆਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਅਣਖ ਨੂੰ ਵੰਗਾਰਨ ਵਾਲ਼ੇ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਨੂੰ ਸੋਧਣ ਦਾ ਗੁਰਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਜ਼ਾਲਮ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸੀ - ਸਰ ਮਾਈਕਲ ਉਡਵਾਇਰ, ਜੋ ਜ਼ਲ੍ਹਿਆਂ ਵਾਲ਼ੇ ਬਾਗ਼ ਦੇ ਹੱਤਿਆ-ਕਾਂਡ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਲੈਫ਼ਟੀਨੈਂਟ ਗਵਰਨਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ’ਤੇ ਹੀ ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਜਨਰਲ ਡਾਇਰ ਨੇ ਇਹ ਵਹਿਸ਼ੀ ਕਾਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਦੂਜਾ ਜ਼ਾਲਮ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਫ਼ਸਰ ਸੀ - ਐੱਸ.ਜੀ.ਐੱਮ.ਬੀਟੀ। 1922 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਕੇ ਬਾਗ਼ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਸਮੇਂ ਮਿਸਟਰ ਬੀਟੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਐਡੀਸ਼ਨਲ ਪੁਲਿਸ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲ਼ੇ ਨਿਹੱਥੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਅਕਾਲੀਆਂ ’ਤੇ ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਡਾਂਗ ਵਾਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਜਾਪ ਕਰ ਰਹੇ ਸਿੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਘੋੜੇ ਚੜ੍ਹਾਏ ਸਨ। ਮਿਸਟਰ ਬੀਟੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਅਕਾਲੀ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਣ ਤੱਕ ਬੜੇ ਵਹਿਸ਼ੀ ਢੰਗ ਨਾਲ਼ ਡਾਂਗਾਂ ਨਾਲ਼ ਕੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪਾਦਰੀ ਸੀ. ਐੱਫ਼. ਐਂਡਰੀਊਜ਼ ਵਰਗੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਵੀ ਰੋ ਪਏ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਅੱਤਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਲਮੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਨਿੰਦਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਫ਼ਸਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੌਮੀ ਅਪਮਾਨ ਦੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸਨ। ਇਸ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸ. ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਸੁਨਾਮ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਇੰਗਲੈਂਡ ਜਾ ਕੇ ਮਾਈਕਲ ਉਡਵਾਇਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਛੀਨੀਵਾਲ, ਫ਼ਜ਼ਲਾ ਘੁੰਮਣਵਾਲ਼ਾ ਅਤੇ ਭੋਲਾ ਸਿੰਘ ਲੋਹਾਖੇੜਾ ਨੂੰ ਬੀਟੀ ਨੂੰ ਕਤਲ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਜ਼ਿੰਮਾ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ।

ਸ. ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ 1924 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਪਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 30 ਅਗਸਤ 1927 ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਕੋਲ਼ੋਂ ਤਿੰਨ ਪਿਸਤੌਲ ਅਤੇ 400 ਕਾਰਤੂਸ ਫੜ੍ਹੇ ਗਏ ਅਤੇ ਇਸ ਜ਼ੁਰਮ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ। 1932 ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਿਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਨਵੇਂ ਰੂਪ ‘ਯੁੱਗ ਪਲ਼ਟਾਊ ਦਲ’ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦੁਆਬੇ ਦੀ ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਲਗਭਗ ਦਮ ਤੋੜ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। 17 ਮਈ 1932 ਨੂੰ ਸ. ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਤੇਗ਼, ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਗੜਗੱਜ, ਸ. ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਸੁਨਾਮ ਆਦਿ ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਮੀਟਿੰਗ ਸ੍ਰੀ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਡਵਾਇਰ ਅਤੇ ਬੀਟੀ ਨੂੰ ਸੋਧਣ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ’ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਮੀਟਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰਜ਼ੀ ਪਾਸਪੋਰਟ ਬਣਾ ਕੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 13 ਮਾਰਚ 1940 ਨੂੰ ਲੰਡਨ ਦੇ ਕੈਕਸਟਨ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਸੰਬੰਧੀ ਇੱਕ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਆਏ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੌਮੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਮਾਈਕਲ ਉਡਵਾਇਰ ਨੂੰ ਫੁੰਡ ਸੁੱਟਿਆ। 31 ਜੁਲਾਈ 1940 ਨੂੰ ਸ. ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਫਾਂਸੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਸ੍ਰੀ ਨਗਰ ਵਾਲ਼ੀ ਮੀਟਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਲੇਰਕੋਟਲੇ ਲਾਗੇ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਟੋਲੀ ਨਾਲ਼ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ ਸ. ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਛੀਨੀਵਾਲ਼ ਫੜ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਜ਼ੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਜ਼ੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਸੰਬੰਧ ਸ. ਕੁੰਢਾ ਸਿੰਘ ਗਾਜੀਆਣਾ ਅਤੇ ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਲੋਹਾਖੇੜਾ ਨਾਲ਼ ਬਣ ਗਏ ਅਤੇ ਬੀਟੀ ਦੇ ਕਤਲ਼ ਦੀ ਯੋਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। ਆਪਣੇ ਮਕਸਦ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਬੱਬਰ ਜ਼ੇਲ੍ਹ ’ਚੋਂ ਫ਼ਰਾਰ ਹੋ ਗਏ। ਜ਼ੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਭੋਲਾ ਸਿੰਘ ਲੋਹਾਖੇੜਾ, ਫ਼ਜ਼ਲਾ ਘੁੰਮਣਵਾਲ਼ਾ, ਕਾਕਾ ਸਿੰਘ ਚੱਠਾ ਸੇਖਵਾਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਹੀਰੋ ਕਲ਼ਾਂ ਦੇ ਸੰਤ ਉਜਾਗਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ਼ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਕੇ ਜ਼ਾਲਮ ਬੀਟੀ ਨੂੰ ਸੋਧਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਯੋਜਨਾ ਉਲੀਕ ਲਈ।

ਉਹਨੀ ਦਿਨੀ ਮਿਸਟਰ ਬੀਟੀ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋ ਕੇ ਸੁਨਾਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਿੰਡ ਚੱਠਾ ਸੇਖਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਫ਼ਾਰਮ ਹਾਊਸ ਬਣਾ ਕੇ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਹੀ ਇੱਕ ਜਨਾਨੀ ਨਾਲ਼ ਨਜ਼ਾਇਜ਼ ਸੰਬੰਧ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਰਖੇਲ ਬਣਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਬਣਾਈ ਗਈ ਯੋਜਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਤ ਉਜਾਗਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬੱਬਰਾਂ ਲਈ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਵਰਦੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕਾਕਾ ਸਿੰਘ ਚੱਠਾ ਸੇਖਵਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਬੱਬਰਾਂ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਵਰਦੀ ਪਹਿਨ ਲਈ। ਕੁੰਢਾ ਸਿੰਘ ਸਬ-ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਭੋਲਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਮੁਨਸ਼ੀ ਬਣ ਗਏ। ਬਾਕੀ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵਰਦੀਆਂ ਪਹਿਨ ਲਈਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਾਕਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੁਲਜ਼ਮ ਬਣਾ ਕੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਾਂ ਕਸ ਲਈਆਂ ਅਤੇ ਬੀਟੀ ਦੇ ਫ਼ਾਰਮ ਹਾਊਸ ’ਤੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਬੀਟੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਲਾਅਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੁਰਸੀ ’ਤੇ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪੁਲਿਸੀਏ ਬਣੇ ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਕਾਕਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਦਬਕੇ ਮਾਰਦੇ ਹੋਏ ਬੀਟੀ ਕੋਲ਼ ਲੈ ਗਏ ਅਤੇ ਕੁੰਢਾ ਸਿੰਘ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲ਼ੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੋਲਿਆ, “ ਚਲ ਉਏ ! ਸ੍ਹਾਬ ਦੇ ਪੈਰੀਂ ਪੈ ਕੇ ਰਹਿਮ ਦੀ ਭੀਖ ਮੰਗ।” ਕਾਕਾ ਸਿੰਘ ਤੁਰੰਤ ਬੀਟੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹਿ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਫੜ੍ਹ ਕੇ ਬੀਟੀ ਨੂੰ ਕੁਰਸੀ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਸੁੱਟ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਬੀਟੀ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਬੱਬਰਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਾਰ ਬੁਲਾ ਸੁੱਟਿਆ। ਇਹ ਘਟਨਾਂ 27 ਮਈ 1940 ਨੂੰ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਾਪਰੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀਆਂ ਨੇ ਮਿਸਟਰ ਬੀਟੀ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਕੇ ਬਾਗ਼ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲਿਆ । ਇਹ ਵੀ ਇਤਫ਼ਾਕ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਗ਼ੈਰਤ ਦੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਇੱਕੋ ਸਾਲ (1940) ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ ਦੋ ਕੁ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ’ਤੇ ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀਆਂ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ।