11 ਅਗਸਤ 1851 ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੋਲ਼ੀ ਹੋਲ਼ੀ ਅਸਰ ਕਰਣ ਵਾਲੀ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਖਾਣ ਕਾਰਣ ਦੀਵਾਨ ਮੂਲ ਰਾਜ ਬਨਾਰਸ ਵਿੱਚ ਚੜਾਈ ਕਰ ਗਿਆ:

ਸਾਲ, 1844 ਦੇ ਸਤੰਬਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਨ ਮੂਲ ਰਾਜ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਸਾਵਣ ਮੱਲ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਥਾਪਿਆ ਗਿਆ। ਦੀਵਾਨ ਮੂਲ ਰਾਜ,ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਬਗਾਵਤ ਕਰਣ ਵਾਲੇ ਬਾਗੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸਾਵਣ ਮੱਲ ਚੋਪੜਾ ਨੂੰ ਸ਼ੇਰੇ ਪੰਜਾਬ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਥਾਪਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਝੰਗ ਦਾ ਦੱਖਣੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਲਾਕ਼ਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਬਰਤਾਨਵੀਂ ਸਾਮਰਾਜ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਿਹਾਂਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਿੱਖ ਫੌਜ ਦੇ ਨਾਲ ਜਿਹੜੀਆਂ ਜੰਗਾਂ ਲੜੀਆਂ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਬੜੀ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਲੜੇ ਸਨ। ਦੀਵਾਨ ਮੂਲ ਰਾਜ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਖਰੀ ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਭਾਈ ਮਹਾਰਾਜ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਮੁਲਤਾਨੀਆਂ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੇ ਮੁਲਤਾਨ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੀਵਾਨ ਮੂਲ ਰਾਜ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਕੇ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਵਿੱਚ ਬਨਾਰਸ ਲਾਗੇ ਇੱਕ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।

19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀਨ ਅਫ਼ਗਾਨ ਹਾਕਮ, ਮੁਜ਼ੱਫਰ ਖ਼ਾਨ ਸੱਦੋਜ਼ਈ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮੁਲਤਾਨ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਮੁਜ਼ੱਫਰ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੇਰੇ ਪੰਜਾਬ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੀਵਾਨ ਸਾਵਣ ਮੱਲ ਚੋਪੜਾ, ਨੂੰ ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਥਾਪ ਦਿੱਤਾ। ਇਕ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਨੇ ਸਾਵਣ ਮੱਲ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੋਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੂਲਰਾਜ ਨੂੰ ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਬਣਿਆ ਗਿਆ।

18 ਅਪ੍ਰੈਲ 1848 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਬੰਬਈ ( ਹੁਣ ਮੁੰਬਈ) ਤੋਂ ਫੌਜ ਦਾ ਵੈਨਸ ਐਗਨੀਊ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਅਫ਼ਸਰ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਾਥੀ ਐਂਡਰਸਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਿੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਲੈਣ ਦੇ ਲਈ ਗੋਰਖਾ ਫੌਜ ਦੀ ਇੱਕ ਟੁਕੜੀ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਬਾਹਰ ਪੁੱਜਿਆ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ,ਭਾਵ 19 ਅਪ੍ਰੈਲ 1848 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਮੂਲ ਰਾਜ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਰਤਾਨਵੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁਲਤਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਚਾਬੀਆਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨੀਆਂ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਗੋਰੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਾਹਰ ਪੁੱਜੇ ਤਾਂ ਮੂਲ ਰਾਜ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਸਿਪਾਹੀ ਸਰਦਾਰ ਗੋਦੜ ਸਿੰਘ ਮਜ਼ਹਬੀ ਨੇ ਵੈਨਸ ਐਗਨੀਊ ਉਤੇ ਸ੍ਰੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਉਂ ਹੀ ਇਸ ਸਿੱਖ ਸਿਪਾਹੀ ਨੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਅਫ਼ਸਰ ਵੈਨਸ ਐਗਨੀਊ ਉਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਬਾਕੀ ਦੀ ਭੀੜ ਨੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਮੂਹਕ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਭੀੜ ਦੀ ਚਪੇਟ ਵਿੱਚ ਐਂਡਰਸਨ ਵੀ ਆ ਗਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੋਨੋ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ।ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਗੋਰਿਆਂ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਪੂਰੇ ਜੋਬਨ ਤੇ ਆ ਗਿਆ।ਇਹ ਵੀ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੂਲਰਾਜ ਦਾ ਆਪਣੀ ਹੀ ਫ਼ੌਜ ਵੱਲੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਹੋਈ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਧਿਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਨਾ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਆਪਣੀਆਂ ਹੀ ਫੌਜਾਂ ਵਲੋਂ ਹੋਈ ਇਸ ਬਗਾਵਤ ਤੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਲਗ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰ ਸਕਦਾ।

ਇੰਜ ਜੇ ਇਸ ਪਖੋਂ ਥੋੜੀ ਨਜ਼ਰਸਾਨੀ ਕੀਤੀ ਜਾਏ ਤਾਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਲ 1846 ਵਿਚ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਜਦੋਂ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਉਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਮਿਸਰ ਲਾਲ ਸਿਹੂੰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਥਾਪਿਆ ਗਿਆ। ਦਸੰਬਰ, 1847 ਵਿੱਚ ਫ਼ਰੈਡਰਿਕ ਕੱਰੀ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਬਣਾ ਕੇ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਫ਼ਰੈਡਰਿਕ ਨੇ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਨੂੰ ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ ਸੂਬੇਦਾਰ ਬਣਾ ਦਿਤਾ ਅਤੇ ਵੈਨਸ ਐਗਨਿਊ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਸਿਆਸੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਅਤੇ ਲੈਫ਼ਟੀਨੈਂਟ ਐਂਡਰਸਨ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਅਸਿਸਟੈਂਟ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।

19 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1848 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਮੁਲਤਾਨ ਪੁੱਜਾ। ਦੀਵਾਨ ਮੂਲ ਰਾਜ ਨੇ ਸੂਬੇਦਾਰੀ ਦਾ ਚਾਰਜ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਦਿਤਾ। ਜਦੋਂ ਚਾਰਜ ਲੈ ਕੇ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਅਤੇ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਫ਼ਸਰ ਵੈਨਸ ਐਗਨਿਊ ਅਤੇ ਲੈਫ਼ਟੀਨੈਂਟ ਐਂਡਰਸਨਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਇਕ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜੀ ਅਫ਼ਸਰ ਗੋਦੜ ਸਿੰਘ ਮਜ਼ਹਬੀ ਨੇ ਐਂਡਰਸਨ ਅਤੇ ਐਗਨਿਊ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿਤਾ।

ਜਦੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਦੇ ਕਤਲ ਹੋਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਫ਼ਰੈਡਰਿਕ ਕੱਰੀ ਕੋਲ ਪੁੱਜੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਹਰਬਰਟ ਐਡਵਰਡਜ਼ ਨੂੰ ਫ਼ਰਮਾਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸਰਦਾਰ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਨਵੇਂ ਕਿ ਅਜੇ ਦੀਵਾਨ ਮੂਲ ਰਾਜ ਨੂੰ ਹੀ ਸੂਬੇਦਾਰ ਰਹਿਣ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1848 ਦੇ ਮਈ ਮਹੀਨੇ, ਵਿੱਚ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਨੇ ਐਡਵਰਡਜ਼ ਨੂੰ ਆਰਡਰ ਜਾਰੀ ਕਿ ਉਹ ਫ਼ੌਜ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਮੁਲਤਾਨ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕਰੇ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੇ ਮਦੇ ਨਜ਼ਰ ਭਾਈ ਮਹਾਰਾਜ ਸਿੰਘ ਨੌਰੰਗਾਬਾਦੀ, ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁਲਤਾਨ ਪੁੱਜੇ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ ਜਥੇਬੰਦ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤਾ ਤਾਂਜੋ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਇਥੇ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।

ਪਰ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਦੀਵਾਨ ਮੂਲ ਰਾਜ ਨੇ ਐਡਵਰਡਜ਼ ਦੇ ਅੱਗੇ ਅਮਨ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਐਡਵਰਡਜ਼ ਨੇ ਇਸ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਠੁਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਸਗੋਂ ਮੁਲਤਾਨ ਉਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿਤਾ। 18 ਜੂਨ, 1848 ਇਥੇ ਗਹਿਗੱਚ ਦੀ ਜੰਗ ਹੋਈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਦੀਵਾਨ ਮੂਲ ਰਾਜ ਨੂੰ ਹਾਰ ਦਾ ਮੂੰਹ ਦੇਖਣਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਐਡਵਰਡਜ਼ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਹੋਈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦੀਵਾਨ ਮੂਲ ਰਾਜ ਦੇ ਮਰਣ ਦੀ ਵੀ ਅਫ਼ਵਾਹ ਫ਼ੈਲ ਗਈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਹਾਰ ਨੂੰ ਇਤਨੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਲਿਆ ਦੀ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਬੰਦ ਕਰ ਲਿਆ। ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਹੋਣ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਇਹ ਘੇਰਾ ਲਗਾਤਾਰ 28 ਦਿਨ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ।

ਦੀਵਾਨ ਮੂਲ ਰਾਜ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਆਸ ਵੀ ਰਾਖੀ ਬੈਠਾ ਸੀ ਸੀ ਕੇ ਕਾਬਲ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਦੇ ਲਈ ਦੋਸਤ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ ਜ਼ਰੂਰ ਪੁੱਜੇ ਗਾ। ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਆਸ ਉਸ ਵਕਤ ਧਰੀ ਦੀ ਧਾਰੀ ਰਹਿ ਗਈ ਜਦੋਂ ਨਾ ਤਾਂ ਕਾਬਲ ਤੋਂ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅਟਾਰੀ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਉਸ ਪਾਸ ਕੋਈ ਉਸਦੀ ਮਦਦ ਦੇ ਲਈ ਨਹੀਂ ਪੁੱਜਾ।

17 ਦਸੰਬਰ 1848 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਸਵੇਰ ਵਕਤ, ਕਿਲ੍ਹੇ ਉਤੇ ਇੱਕੋ ਸਾਰ, ਇਕ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਫ਼ੌਜਾਂ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਾਖ਼ਿਲ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਤਿੰਨ ਹਫਤੇ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤਕ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬੰਦ ਰਹਿਣ ਕਾਰਣ ਮੂਲ ਰਾਜ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਖੀਰ 17 ਦਸੰਬਰ 1848 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਮੂਲ ਰਾਜ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟ ਕੇ ਹੱਥ ਖੜੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਜੰਗ ਛੇੜਨ, ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਦੇ ਫੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਗ਼ਦਾਰੀ ਕਰਨ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਦੋਸ਼ ਲੱਗਾ ਕਿ ਦੀਵਾਨ ਮੂਲ ਰਾਜ ਉਪਰ ਮੁਕਦਮਾ ਚਲਾਇਆ। ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਕਰਾਰ ਦੇ ਕੇ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤੀ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਉਮਰ ਕੈਦ ਵਿਚ ਬਦਲ ਦਿਤੀ ਗਈ।

ਜਨਵਰੀ 1850 ਤੱਕ ਲਾਹੌਰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਰੱਖਣ ਮਗਰੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਫ਼ੋਰਟ ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਕਲਕਤਾ ਵਿੱਖੇ ਭੇਜ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਖਾਣੇ ਵਿਚ ਹੋਲੀ ਹੋਲੀ ਅਸਰ ਕਰਣ ਵਾਲੀ ਜ਼ਹਿਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਬੀਮਾਰ ਹੁੰਦਾ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਬਨਾਰਸ ਲੈ ਆਂਦਾ ਗਿਆ।11 ਅਗਸਤ 1851 ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਉਹ ਬਨਾਰਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਚੜਾਈ ਕਰ ਗਿਆ।