ਸਾਈਂ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਦਾ ਨਾਂ ਮੀਰਸ਼ਾਹ ਸ਼ੇਖ ਮੁਹੰਮਦ ਸੀ।ਸੰਨ 1550 ਵਿਚ, ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੀਸਤਾਨ ਵਿੱਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸੀਸਤਾਨ, ਠੱਠਾ ਅਤੇ ਭਕਰ ਵਿਚਾਲੇ ਇਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਮੰਡੀ ਸੀ। ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹ ਮੀਰ ਖੁਆਜਾ ਮੀਰ ਅਤੇ ਮੀਰ ਮੁਇਨੁਲ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਕਾਜ਼ੀ ਦਿੱਤਾ ਫਾਰੂਕੀ ਅਤੇ ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਂ ਕਾਜ਼ੀ ਕਲੰਦਰ ਫਾਰੂਕੀ ਸੀ। ਆਪ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਫਾਤਿਮਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਾਜ਼ੀ ਕਾਦਨ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਸੀ। ਆਪ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭਰਾ ਮੁਹੰਮਦ ਬੋਲਾਂ, ਮੁਹੰਮਦ ਉਸਮਾਨ, ਮੁਹੰਮਦ ਤਾਹਿਰ ਸਨ ਅਤੇ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਜ਼ਮਾਲ ਖਾਤੂਨ ਤੇ ਜ਼ਾਮੀ ਮਾਦੀਆ ਸਨ। ਆਪ ਦਾ ਸਬੰਧ ਖਾਨਦਾਨੀ ਹਜ਼ਰਤ ਮੁਹੰਮਦ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦੂਜੇ ਜਾਨਸ਼ੀਨ ਖਲੀਫਾ ਹਜ਼ਰਤ ਉਮਰ ਫਾਰੂਕ ਨਾਲ ਜਾ ਜੁੜਦਾ ਹੈ।

ਆਪ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਮੌਲਾਨਾ ਸਾਅਦੁੱਲ੍ਹਾ, ਮੌਲਾਨਾ ਨਿਆਮਤਉੱਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਮੌਲਾਨਾ ਅਸੱਦਉੱਲ੍ਹਾ ਵਰਗੇ ਕਾਬਿਲ ਉਸਤਾਦਾਂ ਤੋਂ ਦੁਨਿਆਵੀ ਤੇ ਇਸਲਾਮਿਕ ਸ਼ਰਈ ਵਿੱਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਹਜ਼ਰਤ ਸਾਈਂ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਜੀ ਨੇ ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਧਾਰਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤਾ। ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ, ਸ਼ਾਹਜਹਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਆਪ ਦੇ ਮੁਰੀਦ ਸਨ।

ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਲ ਪਰਮ ਸਨੇਹ ਸੀ। ਸਾਈਂ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਜੀ ਖ਼ਲੀਫ਼ਾ ਉਮਰ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਸੀ।।ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਖੇ ਬਤੀਤ ਹੋਇਆ। 11 ਅਗਸਤ 1635 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਆਪ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਹੀ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਕਬਰ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਲਾਗੇ ਹੀ ਹਾਸ਼ਿਮਪੁਰ ਵਿਖੇ ਹੈ।

1588 ਈ. ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਜਦੋਂ ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਰੱਖਿਆ ਤਾਂ ਸਾਈਂ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਜੀ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੇ ਲਈ ਪੁੱਜੇ ਸਨ। ਸ਼ਹੀਦ ਪਿਤਾ,ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਣ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਕਾਰਜ ਸਾਈਂ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਜੀ ਪਾਸੋਂ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ।

ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਥਨ ਮੁਤਾਬਕ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਨੀਂਹ ਜਨਵਰੀ ਦੀ ਤਿੰਨ ਤਰੀਖ,ਸਨ 1597 ਨੂੰ ਰਖੀ ਸੀ। ਗਿਆਨੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਹੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਪਹਿਲਾ ਟੱਕ ਸੂਫੀ ਫਕੀਰ ਸਾਈਂ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਜੀ ਪਾਸੋਂ ਲਗਵਾਇਆ:

ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਤੈ ਨਿਉਂ ਰਖਾਈ।

ਕਾਰੀਗਰ ਪਲਟਿ ਕਰਿ ਲਾਈ। ( ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੰਨਾ 941 )

ਕੁਝ ਕੂ ਦਾ ਮਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਤਰੀਖਾਂ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹਨ ਜਦੋਂਕਿ ਕੁਝ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਂ ਨੇ ਸਾਈ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਜੀ ਕੋਲੋਂ ਟੱਕ ਲਗਵਾਇਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਗਿਆ।

ਅਲਬਤਾ ਉਸ ਵਕਤ ਇਕ ਸ਼ਾਇਰ ਦੇ ਕਹੇ ਅਨੁਸਾਰ:

ਹਰਿਮੰਦਰ ਜੀ ਨੀਵ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ ਗਵਾਹੀ ਆਜ ਭੀ।

ਕਬੀ ਅਹਿਲੇ ਮਜ਼ਬ ਮੈਂ ਦੋਸਤੀ ਮੁਸਕੁਰਾਈ ਥੀ।

ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਜਦੋਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਪੰਚਮ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਤੱਤੀ ਤਵੀ ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਪਤਾ ਲਗਦਿਆਂ ਹੀ ਸਾਈਂ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਜੀ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਡੇਹਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਪੁੱਜੇ ਸਨ।

ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸਾਈਂ ਮੀਰ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਪਹਿਲੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਉਸ ਵਕਤ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ, ਗੁਰੂ ਪਿਤਾ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ, ਸਿਹਾਰੀ ਮੱਲ ਦੇ ਬੇਟੇ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੇ ਲਈ ਲਾਹੌਰ ਆਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਹ ਮੁਲਾਕਾਤ ਰੂਹਾਨੀ ਸੀ ਅਤੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਬਾ-ਦਸਤੂਰ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਗੁਰਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੋਣ ਵਕਤ ਸਾਈਂ ਜੀ ਨੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਦਸਤਾਰ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਛੇਵੇਂ ਸਤਿਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਸਾਈਂ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਜੀ ਦੇ ਸਬੰਧ ਬਹੁਤ ਸਨੇਹ ਭਰਪੂਰ ਰਹੇ। ਜਦੋਂ 31 ਦਸੰਬਰ 1612 ਨੂੰ, ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਨਜਰਬੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਸਾਈਂ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਜੀ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਸਖ਼ਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ ਸਨ।1612 ਨੂੰ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਆਗਰੇ ਤੋਂ ਗੁਪਤ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਨੂੰ ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦਿਤਾ। ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸੀ ਕੈਦੀ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਸੀ ਕੇ ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਜਿਊਂਦਾ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾ ਸਕਦਾ।

1614 ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਲਤ ਦਾ ਮਾਰਿਆ, ਜਹਾਂਗੀਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸਖਤ ਬੀਮਾਰ ਪੈ ਗਿਆ। ਹਕੀਮ ਬੇਬਸ ਹੋ ਗਏ ਬਿਮਾਰੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋ ਰਹੀ ਤਾਂ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਬੇਗਮ ਨੂਰਜਹਾਂ ਇਸਨੂੰ ਹਜ਼ਰਤ ਨਿਜ਼ਾਮੁੱਦੀਨ ਔਲੀਆ ਦੇ ਪਾਸ ਲੈ ਕੇ ਗਈ।ਇਥੇ ਸੂਫ਼ੀ ਫ਼ਕੀਰ ਸਾਈਂ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਅਤੇ ਫਖਰੁੱਦੀਨ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਸਾਈਂ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਜੀ ਨੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਨਜ਼ਾਇਜ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦੁੱਖ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਤੂੰ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਦੇ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭੈੜੀ ਨੀਤੀ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਤੂੰ ਤਸੀਹੇ ਦੇ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ।

ਉਸਦੀ ਬੇਗਮ ਨੂਰਜਹਾਨ ਉਤੇ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਅਸਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸਿੱਖਾ ਦੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੂੰ ਕੈਦ ਵਿੱਚੋਂ ਤੁਰੰਤ ਰਿਹਾਅ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਦੇ ਹੁਕਮ ਜ਼ਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਸਾਈਂ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਜੀ ਨੇ ਹੀ ਕਾਜ਼ੀਆਂ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਦੇ ਲਈ ਮਾਤਾ ਬੀਬੀ ਕੌਲਾਂ ਜੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਰਣ ਭੇਜਿਆ ਸੀ।

ਕਾਜ਼ੀ ਰੁਸਤਮ ਖਾਨ ਨੇ ਕਪਟ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਹਿੰਦੂ ਲੜਕੀ ਕੌਲਾਂ ਨੂੰ ਗੋਦ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਲਿਆ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਬਚੀ ਦੇ ਨਾਲ ਧੀ ਵਰਗਾ ਵਿਹਾਰ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀ ਕੀਤਾ ਸੀ ਸਗੋਂ ਕੁੱਟਮਾਰ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਤਸੀਹੇ ਵੀ ਦੇਂਦਾ ਸੀ।

ਕਾਜ਼ੀ ਨੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਕੌਲਾਂ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਦੀ ਤਾਲੀਮ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਧੀਕ ਤਲੀਮ ਦੇ ਲਈ ਦਰਵੇਸ਼ ਸੂਫੀ ਸੰਤ ਸਾਈ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਜੀ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ। ਸਾਈਂ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਦਾ ਪੰਚਪ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਨੇਹ ਪਿਆਰ ਸੀ।ਸਤਿਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਅਧਿਆਤਮਕ ਵਿਚਾਰ ਚਰਚਾਵਾਂ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸੁਣ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਈਂ ਜੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਮੁਤਾਸਰ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ‘ਤੇ ਵੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਭਾਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਬਾਣੀ ਕੰਠ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਕੌਲਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਗਿਰਦ ਜਦੋਂ ਸਾਈਂ ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਸਾਈਂ ਜੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀਆਂ ਤੁਕਾਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਗਲਾਂ ਸਮਝਾਂਦੇ ਸਨ। ਸਾਈਂ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਜੀ ਦੇ ਮੁੱਖੋਂ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀਆਂ ਤੁਕਾਂ ਦੇ ਰਾਹੀਂ, ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਕੌਲਾਂ ਇਨ੍ਹੀਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੁੰਦੀ ਅਤੇ ਸੋਚਣ ਲਗਦੀ ਕਿ ਜਿਸ ਦੀ ਬਾਣੀ ਇੰਝ ਦੀ,ਅਤੇ ਇਤਨੀ ਮਿੱਠੀ ਹੈ ਉਹ ਆਪ ਕਿੰਝ ਦਾ,ਅਤੇ ਕਿਤਨਾ ਮਿੱਠਾ ਹੋਵੇ ਗਾ,ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਤਾਂਘ ਪ੍ਰਬਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ।

ਜਦੋਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ 'ਮੁਜੰਗ" ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਕਾਜ਼ੀ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬੀਬੀ ਕੌਲਾਂ ਉਥੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਰੋਗੀਆਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਦਿਆਂ ਵੇਖਿਆ ਕਰਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਭਾਵਨਾ ਵੇਖ ਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।

ਸਾਈਂ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਜੀ ਅਕਸਰ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰਕ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੇ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਸ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਬੀਬੀ ਕੌਲਾਂ ਵੀ ਸਾਈਂ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਜਾ ਬੈਠਦੀ।ਜਦੋਂ ਕਾਜ਼ੀ ਰੁਸਤਮ ਖਾਨ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਕੌਲਾਂ, ਗੁਰੂ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ,ਅਤੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਵਿਖਿਆਨ ਸੁਣਦੀ ਹੈ,ਤਾਂ ਉਹ ਅਗ ਬਬੋਲਾ ਹੋ ਗਿਆ।

ਤਵਾਰੀਖ ਗੁਰੂ ਖਾਲਸਾ ਮੁਤਾਬਿਕ ਬੀਬੀ ਮਈ ਕੌਲਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣੋ ਵਰਜਦਿਆਂ ਕਾਜ਼ੀ ਨੇ ਖਿਝ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੂੰ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਪੜਦੀ ਸੁਣਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਰ੍ਹਾ ਦੇ ਉਲਟ ਹੈ। ਇਸ ਗੁਸਤਾਖੀ ਦੇ ਲਈ,ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਰ੍ਹਾ ਮੁਹੰਮਦੀ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਰ੍ਹਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜੋ ਕੋਈ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੋ ਕੇ ਹਿੰਦੂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ , ਉਹ ਕਤਲ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ।ਪਰ ਕੌਲਾਂ ਬੀਬੀ ਦੀ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਰੂਹਾਨੀ ਸ਼ਰਧਾ ਸੀ ,ਇੰਜ ਸ਼ਰਧਾ ਨੇ ਬੀਬੀ ਕੌਲਾਂ ਨੂੰ ਜਿਊਣ ਦੀ ਜਾਚ ਬਖਸ਼ੀ ਸੀ ਕਿਉਕਿ ਕਾਜ਼ੀ ਦੇ ਰਵੱਈਏ ਅਤੇ ਵਰਤਾਵੇ ਤੋਂ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਧਰਮ ਪ੍ਰਤੀ ਭਰੋਸਾ ਹੀ ਉਠ ਗਿਆ ਸੀ।

"ਕਾਜ਼ੀ ਸੁਤਾ ਕਵਲ ਦੇ ਨਾਮ।ਗੁਰ ਕੋ ਸਿਮਰੈ ਆਠੌ ਜਾਮ"

ਉਹ ਕਾਜ਼ੀ ਦੇ ਕਤਲ ਦੀ ਧਮਕੀ ਤੋਂ ਵੀ ਨਾ ਡਰੀ ਤਾਂ ਕਾਜ਼ੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੁੰ ਬੇਵੱਸ ਹੋਇਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ‘ਚ ਆ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਕਟੜਵਾਦੀ ਕਾਜ਼ੀਆਂ ਦੇ ਕੋਲੋਂ, ਕੌਲਾਂ ਬੀਬੀ ਉੱਤੇ, ਗੈਰ ਇਸਲਾਮੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾ ਕੇ , ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਨੋਂ ਮਾਰਨ ਦਾ ਫਤਵਾ ਜਾਰੀ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ।ਤਵਾਰੀਖ ਗੁਰੂ ਖਾਲਸਾ ਮੁਤਾਬਕ ਮਾਈ ਕੌਲਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰੀ ਗਲ ਸਾਈਂ ਜੀ ਪਾਸ ਜਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਸੀ ਤਾਂ ਸਾਈ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਜੀ ਨੇ ਕੌਲਾਂ ਬੀਬੀ ਨੂੰ ਫਤਵੇ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਦੇ ਲਈ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿਦ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਭੇਜਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਆਪਣੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਸ਼ਗ੍ਰਿਦ ਅਬਦੁੱਲਾ ਖਾਨ ਦੀ ਡਿਉਟੀ ਲਗਾ ਦਿਤੀ। ਗੁਰੂ ਦਾ ਇਹ ਅਟੱਲ ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਤਿਸ ਕੰਠ ਲਾਏ, ਇਹ ਬਿਰਧ ਸਵਾਮੀਂ ਛਂਦਾ।

ਸਾਈਂ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਜੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਅਬਦੁੱਲਾ ਯਾਰ ਖਾਨ, ਘੋੜੇ ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਪੂਰੀ ਹਿਫਾਜਤ ਦੇ ਨਾਲ ਬੀਬੀ ਕੌਲਾਂ ਨੂੰ ਸਤਿਗੁਰੂ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੇ ਪਾਸ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਖੇ ਪੁੱਜਾ ਅਤੇ ਸਾਈਂ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਜੀ ਦਾ ਪੈਗਾਮ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ, ਕਿ ਕੌਲਾਂ ਨੂੰ ਸਾਈਂ ਜੀ ਨੇ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਰਨ ਭੇਜਿਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਕਾਜ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਜਾਨੋਂ ਮਾਰਨ ਦਾ ਫਤਵਾ ਲੱਗ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਸ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣਾ ਤੁਹਾਡਾ ਧਰਮ ਹੈ।

ਕੌਲਾਂ ਬੀਬੀ ਦਾ ਇਸ ਵਕਤ ਤਕ ਧਰਮ ਤੋ ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਉਠ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਹਿੰਦੂ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਧੀ ਬਣਾਇਆ ਉਸ ਨੇ ਪਿਤਾ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਗਲ ਨਾ ਰੱਖੀ।

ਕੌਲਾਂ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਪਾਸ ਸ੍ਰੀ ਅ੍ਰੰਮਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਪੁੱਜੀ ਤਾਂ ਉਹ ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਕਾਫੀ ਡਰੀ ਹੋਈ ਸੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕਾਫੀ ਫਾਸਲੇ ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਨਾਲ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋ ਗਈ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਤੀਰ ਰੱਖ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਸੀਸ ਦਿੱਤੀ।ਉਸ ਦਾ ਡਰ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਵਖਰੇ ਹੀ ਸੁਖ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ।

ਸਾਈ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਿਰ ਮੱਥੇ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਸਤਿਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕੌਲਾਂ ਬੀਬੀ ਦੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਲਈ ਆਪਣੇ ਨਿਜੀ ਮਹਿਲਾਂ ਤੋ ਕੁਝ ਦੂਰ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀ ਢਾਬ ਕੋਲ ਰਹਿਣ ਦੇ ਲਈ, ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕਰਣ ਦੇ ਲਈ, ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਜਰਨੈਲ ਪੈਂਦੇ ਖਾਨ ਪਠਾਣ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਚੋਣਵੇਂ ਸਿੱਖ ਸੂਰਮਿਆਂ ਦਾ ਪਹਿਰਾ ਲੱਗਾ ਦਿਤਾ। ਤਾਵਰੀਖ ਗੁਰੂ ਖਾਲਸਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬੀਬੀ ਕੌਲਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਵਿੱਚ ਇਕਦਮ ਬੇਖੌਫ ਅਤੇ ਬੇਫ਼ਿਕਰ ਹੋ ਗਈ।

''ਕੌਲਾਂ ਗ੍ਰਿਹ ਗੁਰ ਕੀਨੁ ਪਯਾਨਾ।ਧੀਰਜ ਤਾ ਕੋ ਦੀਨ ਮਹਾਨਾ ।

ਨਾਨਕ ਮਤੇ ਦਰਸ ਕਰਿ ਆਵੋਂ। ਰਹੋ ਇਹਾ ਤੁਮ ,ਮਨਿ ਸੁਖ ਪਾਵੋ। ਅੰਕ 88, ਅਧਿ 9,(17)''

ਕਾਜ਼ੀ ਰੁਸਤਮ ਖਾਨ ਨੂੰ ਇਸ ਗਲ ਦੀ ਖਬਰ ਹੋ ਗਈ ਕਿ ਬੀਬੀ ਕੌਲ਼ਾਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿਦ ਸਾਹਿਬ ਪਾਸ ਸ੍ਰੀ ਅ੍ਰੰਮਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਖੇ ਪੁੱਜ ਗਈ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਕੌਲਾਂ ਬੀਬੀ ਦੇ ਅਤੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਗਲਤ ਰੰਗਤ ਦੇ ਕੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਕੋਲ ਇਸ ਗਲ ਦੀ ਗੁਹਾਰ ਲਾਈ ।

ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਨੀਤੀ ਅਕਬਰ ਅਤੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਕਟਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇਕ ਖਾਸ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਜਾਂ ਗੈਰ-ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਘਰਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਕੇ ਸਜਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਣ ਗੀਆਂ। ਅਤੇ ਜੇ ਕੋਈ ਮੁਸਲਮਾਨ ਲੜਕੀ ਹਿੰਦੂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ੁਰਅਤ ਕਰੇਗੀ ਤਾਂ ਉਹ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਏ ਗੀ।ਇੰਜ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਇਸਲਾਮੀ ਕੱਟੜਪੰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਆੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੌਕਾ ਮਿਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ' ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਣ ਦੇ ਲਈ ਜੰਗ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤੀ।

ਸ੍ਰੀ ਅ੍ਰੰਮਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਕੇ ਸਿੱਖ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਚੌਕਸ ਸਨ, ਸਿੱਖ ਉਸ ਗਲ਼ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਕਿ ਨਵੇਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਕਨੂੰਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਕਾਜ਼ੀ ਰੁਸਤਮ ਖਾਂ ਨੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸ਼ਾਹਜਹਾਨ ਅੱਗੇ ਬਹੁਤ ਗ਼ਲਤ ਕਨ ਭਰੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੁਣ ਇਹ ਜ਼ਾਬਰ ਲੋਕ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬਹਾਨੇ ਦੇ ਨਾਲ ਸ੍ਰੀ ਅ੍ਰੰਮਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਜੰਗ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਭਾਂਪਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਜੰਗ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੂਰੀ ਹਿਫ਼ਾਜ਼ਤ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਹਿਤ, ਬੀਬੀ ਕੌਲਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਅ੍ਰੰਮਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਭੇਜ ਦਿਤਾ। ਕੌਲਾਂ ਨੂੰ ਮੁਗਲਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਣ ਦਾ ਤਾਂ ਸਵਾਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਲਾ ਬੀਬੀ ਮਜ਼ਲੂਮ ਵਜੋਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਵਿੱਚ ਸੀ।

ਇਸ ਗਲ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਸ੍ਰੀ ਅ੍ਰੰਮਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਲਾਗੇ ਲੋਹਗੜ੍ਹ ਦੇ ਮੁਕਾਮ ਤੇ ਸ਼ਾਹੀ ਫੌਜ ਦੀ ਸਤਿਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਹੋਈ। ਸ਼ਾਹੀ ਫੌਜ ਦਾ ਇਥੇ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਜਰਨੈਲ ਮੁਖਲ਼ਸ ਖਾਂ ਵਰਗੇ ਮੁਗਲ ਜਰਨੈਲ ਮਾਰੇ ਗਏ।

ਤਵਾਰੀਖ ਗੁਰੂ ਖਾਲਸਾ ਦੇ ਲਿਖੇ ਮੁਤਾਬਕ ਬੀਬੀ ਕੌਲਾਂ ਜਦੋਂ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਪੁੱਜੀ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਘਰ ‘ਤੇ ਪਈ ਬਿਪਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸਮਝ ਬੈਠੀ। ਭਾਵ ਜੀ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ,ਉਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਉਹ ( ਬੀਬੀ ਕੌਲਾਂ) ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਸੰਪਨ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਪੁੱਜੇ ਤਾਂ ਬੀਬੀ ਕੌਲਾਂ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਪੰਧ ਦੇ ਆਖਰੀ ਮੁਕਾਮ ‘ਤੇ ਸੀ।ਬਸ ਉਹ ਸਤਿਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਆਖਰੀ ਦੀਦਾਰ ਦੇ ਇਤੰਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਉਸ ਪਾਸ ਪੁੱਜੇ ਤਾਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਖਿੰਨ ਪਲ ਦੇ ਲਈ ਹੋਸ਼ ਆਈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਆਖਰੀ ਦੀਦਾਰ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਸੀ।ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਅੱਖਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਬਸ ਦੀਦਾਰ ਕਰਦੇ ਹੀ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਉਸ ਨੇ ਆਖੀਰੀ ਸਵਾਸ ਲਿਆ।

'ਬੋਲਨਿ ਸ਼ਕਤਿ ਰਹੀ ਪੁਨ ਨਾਂਹੀ।

ਚਖਨ ਪਲਕ ਗੁਰ ਦਰਸ਼ਨਿ ਮਾਂਹੀ।

ਹੇਰਤਿ ਹੇਰਤਿ ਨਿਕਸੇ ਪ੍ਰਾਨਾ।

ਭਈ ਧੰਨ ਪਦ ਪਾਇ ਮਹਾਨਾ।'ਅੰਕ 8, ਰਾਸ 24 ॥(19)

ਬੀਬੀ ਕੌਲਾਂ ਦੀ ਵਫਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਮਿਰਤਕ ਦੇਹ ਨੂੰ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਪੂਰੀ ਮਾਣ ਮਰਯਾਦਾ ਮੁਤਾਬਿਕ ਸੁੰਦਰ ਬਾਗ ਵਿਚ,ਆਪਣੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ, ਉਸ ਦੇ ਇਸਲਾਮੀ ਦੀਨ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆ ਉਸ ਨੂੰ ਸਪੁਰਦ ਏ ਖਾਕ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਥੇ ਬੀਬੀ ਕੌਲਾਂ ਦੀ ਕਬਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਦੀਵੀਂ ਤੌਰ ਤੇ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇੰਜ ਸਾਈਂ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਜੀ ਦੇ ਗੁਰੂ ਪ੍ਰਤੀ ਭਰੋਸੇ ਨੂੰ, ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਤੋੜ ਨਿਭਾਇਆ।

ਡਾ. ਮੁਹੰਮਦ ਹਬੀਬ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪੁਸਤਕ 'ਸਾਈਂ ਮੀਆਂ ਪੀਰ' ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਸਾਈਂ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬਹਤੇਰਾ ਜੀਵਨ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗੁਜ਼ਾਰਿਆ। ਬੁਢਾਪੇ ਕਾਰਨ ਆਪ ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਆਪ ਕਾਫੀ ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਗਏ। ਕੁੱਝ ਦਿਨ ਬੀਮਾਰ ਰਹਿਣ ਬਾਅਦ 11 ਅਗਸਤ ਸੰਨ 1644 ਈ. ਨੂੰ ਆਪ ਸੱਚ ਖੰਡ ਪਿਆਨਾ ਕਰ ਗਏ।