10 ਅਗਸਤ 1952 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਮਾਈ ਕਿਸ਼ਨ ਕੌਰ ਜੀ ਕਾਉਂਕੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਈ।

ਮਾਈ ਕਿਸ਼ਨ ਕੌਰ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਛਾਣ ਜੈਤੋ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਵਿਚ ਉਸਦੀ ਨਿਡਰ ਭੂਮਿਕਾ ਕਰਕੇ ਹੋਈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਪੈਂਦੇ ਪਿੰਡ ਲੋਹਗੜ੍ਹ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਸੂਬਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਈ ਸੋਭਾਂ ਦੇ ਘਰ ਇਸ ਦਿਲੇਰ ਬੀਬੀ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਮਾਈ ਕਿਸ਼ਨ ਕੌਰ ਦਾ ਆਨੰਦ ਕਾਰਜ ਜਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਲਾਗੇ ਜਗਰਾਉਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਕਾਉਂਕੇ ਵਿਖੇ ਸਰਦਾਰ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਹੋਇਆ । ਸਰਦਾਰ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਖੁਦ ਇਕ ਵਡਾ ਜੋਧਾ ਸੀ ਜੋ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਰਾਜ ਵੇਲੇ ਘੋੜ-ਸਵਾਰ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸਾਰਜੈਂਟ ਸੀ। ਬਰਮਾ ਵਿਖੇ ਭਰ-ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ 33 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਾਈ ਕਿਸ਼ਨ ਕੌਰ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਖੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚਿਆਂ, ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਇਕ ਬੇਟੀ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ ਪਰ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦਾ ਭਾਣਾ, ਸਾਰੇ ਹੀ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਸਰਦਾਰ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ ਸਨ।ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸਨੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਭਾਣੇ ਨੂੰ ਮਿੱਠਾ ਕਰ ਕੇ ਮਨ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਡੋਲਣ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ।

ਸਾਲ 1907 ਵਿੱਚ ਮਾਈ ਕਿਸ਼ਨ ਕੌਰ ਪਿੰਡ ਕਾਉਂਕੇ ਆ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਖੰਡੇ ਦੀ ਪਾਹੁਲ ਲੈਕੇ ਗੁਰੂ ਵਾਲੀ ਬਣੀ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਜੀਵਨ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਲ 1923-24 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਜੈਤੋ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸਿੰਘਾਂ ਉਪਰ ਹੁੰਦੇ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਦੀ ਉਸਨੇ ਦਾਸਤਾਨ ਸੁਣੀ ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ।ਇਸ ਵਕਤ ਉਹ ਉਮਰ ਦੇ 60ਵੇਂ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵਡੇਰੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬੀਬੀ ਕਿਸ਼ਨ ਕੌਰ ਨੇ ਇਸ ਮੋਰਚੇ ਵਿਚ ਵਧ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।

ਮਾਈ ਕਿਸ਼ਨ ਕੌਰ ਜੈਤੋ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ ਪੁੱਜਣ ਵਾਲੇ ਜਥਿਆਂ ਦੇ ਲਈ ਰਾਸ਼ਨ ਇੱਕਠਾ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾ ਕੇ ਸਿੰਘਾਂ ਤਕ ਲੰਗਰ ਪਹੁੰਚਾਂਦੀ। ਸ਼ਹੀਦੀ ਜਥਿਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਆ ਰਹੀ ਭਾਰੀ ਸੰਗਤ ਲਈ ਲੰਗਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਣਾ ਉਸਦੀ ਰੋਜ਼ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਸੀ। ਇੰਜ ਜਥਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਣ ਕਾਰਣ ਮਾਈ ਕਿਸ਼ਨ ਕੌਰ ਦਾ ਸਿੰਘਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਵੱਧ ਗਿਆ।

21 ਫ਼ਰਵਰੀ 1924 ਵਾਲੇ ਦਿਨ 500 ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜਥਾ ਜੈਤੋ ਵਿੱਖੇ ਪੁਜਾ। ਇਹ ਜਥਾ ਇਸ ਅਰਦਾਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਦੇ ਨਾਲ ਜੈਤੋ ਪੂਜਾ ਸੀ ਕਿ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੀਮਤ' ਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੰਗਸਰ` ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮੁੜ-ਅਰੰਭ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਗੋਰੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਜਥੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੇ ਲਈ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜੀ ਦਸਤੇ ਤਾਇਨਾਤ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਹਰ ਸਥਿੱਤੀ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਣ ਦੇ ਲਈ ਗੋਲੀ ਤੱਕ ਚਲਾਉਣ ਦੇ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।

ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਵਿਉਂਤ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਮਾਈ ਕਿਸ਼ਨ ਕੌਰ ਆਪਣੀ ਇਕ ਸਾਥਣ ਬੀਬੀ ਤੇਜ ਕੌਰ ਦੇ ਨਾਲ ਹਿੰਦੂ ਵਪਾਰੀਆਂ ਦਾ ਭੇਸ ਬਣਾ ਕੇ ਜੈਤੋ ਪੁੱਜ ਗਈਆਂ । ਇੰਜ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਤਿਆਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਹ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜਥੇ ਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਦੇਣ ਦੇ ਲਈ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਆਈਆਂ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੀਬੀਆਂ ਵਲੋਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜਥੇ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਰੂਟ ਦੁਬਾਰਾ ਉਲੀਕਿਆ ਅਤੇ ਸਿੱਧੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੰਗਸਰ ਜਾਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣਾ ਰਾਹ ਬਦਲ ਕੇ ਥੋੜੀ ਦੂਰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ‘ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਟਿੱਬੀ ਸਾਹਿਬ’ ਵੱਲ ਨੂੰ ਕੂਚ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਗੋਰੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਵੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਪੁੱਜਣ' ਤੇ ਜਥੇ ਉਤੇ ਗੋਲੀ ਚੱਲਾ ਦਿੱਤੀ।

ਹੁਣ ਮਾਈ ਕਿਸ਼ਨ ਕੌਰ ਆਪਣੀਆਂ ਵਲੰਟੀਅਰ ਸਾਥਣਾਂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਜਥੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੋਈ, ਜ਼ਖ਼ਮੀਆਂ ਦੀ ਖ਼ਬਰਸਾਰ ਲੈਂਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜ਼ਖਮਾਂ' ਤੇ ਮਰਹਮ ਪੱਟੀ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਪਿਆਉਂਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ। ਇੰਜ ਕਰਦਿਆਂ ਮਾਈ ਕਿਸ਼ਨ ਕੌਰ ਪੁਲਿਸ ਦੀਆਂ ਨਜਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ। ਉਸਨੂੰ 21 ਹੋਰ ਸਿੰਘਾਂ ਸਮੇਤ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ।

17 ਮਈ 1924 ਨੂੰ ਨਾਭਾ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਬੀਬੀ ਕਿਸ਼ਨ ਕੌਰ ਉਪਰ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ । ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ।

30 ਜੂਨ 1928 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਮਾਈ ਕਿਸ਼ਨ ਕੌਰ ਕਾਉਂਕੇ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚੋਂ ਰਿਹਾਈ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਜੈਤੋ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਜਖਮੀਂ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਣ ਅਤੇ ਖ਼ੁਫ਼ੀਆ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰ ਕੇ ਸਿੰਘਾਂ ਤਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮਾਈ ਕਿਸ਼ਨ ਕੌਰ ਕਾਉਂਕੇ ਨੂੰ ਸੱਤ ਸਾਲ ਸਖ਼ਤ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਭੁਗਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਬੀਬੀ ਕਿਸ਼ਨ ਕੌਰ,ਰਿਹਾਅ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਪਹਿਲੀ ਮਈ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਪੁੱਜੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦਾ ਸਿੰਘਾਂ ਵਲੋਂ ਬੜੀ ਗਰਮਜੋਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸੁਆਗਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ । ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਵਿਖੇ ਬੀਬੀ ਜੀ ਨੂੰ ਸਿਰੋਪਾ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਮਾਈ ਕਿਸ਼ਨ ਕੌਰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਆਖਰੀ ਵਕਤ ਤਕ ਕਾਉਂਕੇ ਵਿਖੇ ‘ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂਸਰ’ ਵਿਖੇ ਰਹਿ ਕੇ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ।ਇਥੇ ਹੀ 10 ਅਗਸਤ 1952 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਬੀਬੀ ਕਿਸ਼ਨ ਕੌਰ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਈ।