12 ਦਸੰਬਰ 1942 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।

4 ਮਾਰਚ 1883 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਨਾਭਾ ਰਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਰ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਜਸਮੇਰ ਕੌਰ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬੀਬੀ ਜਸਮੇਰ ਕੌਰ ਸਰਦਾਰ ਅਨੋਖ ਸਿੰਘ ਲੌਂਗੋਵਾਲੀਆ ਦੀ ਧੀ ਸੀ।

ਅੱਜ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਗਲ਼ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨ ਮਹੰਤਾਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਮਨਮਤੀਆਂ  ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਹਿਬਾਨਾਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦਾ ਘੋਰ ਅਪਮਾਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ । ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਵੀ ਮਹੰਤਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਉਪਰ ਤੀਸਰਾ ਸਿਤਮ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀਆਂ ਦਾ ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਥ ਨਾ ਦਿੱਤਾ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਰਿਆਸਤੀ ਰਾਜਾ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਸਿਰਫ ਪੁਰਜ਼ੋਰ ਹਮਾਇਤ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਡਟ ਕੇ ਸਾਥ ਵੀ ਦਿੱਤਾ।

ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਕਤਲੇਆਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਰੋਸ ਦਿਹਾੜਾ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦਿਨ ਸਿੱਖ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲੀਆਂ ਦਸਤਾਰਾਂ ਸਜਾਉਣ  ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਬੀਬੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਲੇ ਦੁਪੱਟੇ ਲੈਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਨੇ  ਜਿਥੇ ਆਪ  ਕਾਲ਼ੀ ਦਸਤਾਰ ਸਜਾਈ ਉਥੇ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਸੰਬੰਧੀ ਇਸ ਕਤਲੇਆਮ ਪ੍ਰਤੀ ਅਕਾਲੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਐਲਾਨੇ ‘ਅਰਦਾਸ ਦਿਵਸ’ ਦੇ ਮੌਕੇ ’ਤੇ ਆਪਣੀ ਰਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਛੁੱਟੀ ਦਾ ਵੀ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਤੜਫ ਉਠੀ ਕਿਉਂਕਿ ਗੋਰੀ ਸਰਕਾਰ ਤਾਂ ਕਾਲ਼ੇ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਦਸਤਾਰਾਂ ਸਜਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਦੁਪੱਟੇ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੀਬੀਆਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਕੇ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ। ਸੋ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੇ ਇਸ ਐਕਸ਼ਨ ਦੀ ਗੋਰੀ ਹਕੂਮਤ ਨੂੰ ਚੋਖੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਹੋਈ। 

ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੋਰੀ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨਾਭਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇਸ ਤਕਲੀਫ਼ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਮਹਾਂਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚਾਲੇ ਦੀ ਤਕਰਾਰ ਜਗ ਜਾਹਿਰ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਰੰਜਿਸ਼ ਅਤੇ ਕਿੱਡ਼ ਨੂੰ ਕੱਢਣ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲ ਰਿਹਾ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬੜੇ ਡੂੰਘੇ ਸਨ। ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋਨਾ ਰਿਆਸਤਾਂ ਵਿਚ ਝਗੜੇ ਵਾਲੇ ਨੁਕਤਿਆਂ ਦੀ ਪੜਤਾਲੀ ਜਾਂਚ ਦੇ ਲਈ ਗੋਰੀ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਜੱਜ ਨੂੰ ਨਿਯੁੱਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਜੱਜ ਨੇ ਜਨਵਰੀ 1923 ਵਿੱਚ ਪੜਤਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜੂਨ 1923 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਅਪਣੀ ਰੀਪੋਰਟ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਅੱਗੇ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਹੁਣ ਗੋਰੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਤਾਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਪਟਿਆਲਾ ਦਾ ਪੱਖ ਪੂਰਨਾ ਸੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਗੋਰਿਆਂ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਏਜੰਟ ਕਰਨਲ ਮਿਸ਼ੈਨ ਨੇ ਇਸ ‘ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨਾਭਾ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਪਟਿਆਲਾ ਦੋਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਊਂਸਲ ਵਿਖੇ ਬੁਲਾਇਆ। ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਰਾਜੇ 5 ਜੂਨ 1923 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਕਾਊਂਸਲ ਦੇ ਅਦਾਲਤੀ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਪੁੱਜੇ। ਕਰਨਲ ਮਿਸ਼ੈਨ ਨੇ ਘਡ਼ੀ ਘੜਾਈ ਸਾਜਸ਼ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨਾਭਾ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿਤੀ ਕਿ ਇਸ ਰੀਪੋਰਟ ਨੂੰ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਰਖਦਿਆਂ ''ਮੈਂ ਕਹਿਣਾਂ ਚਾਹਾਂ ਗਾ ਕੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣਾ ਤਖ਼ਤ ਛੱਡ ਕੇ ਨਾਭਾ ਰਿਆਸਤ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਨਾਬਾਲਗ਼ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿਉ''। 

ਕਾਊਂਸਲ ਦੇ ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨਾਭਾ ਸ੍ਰੀ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਖੇ ਪੁੱਜੇ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸਮੁੰਦਰੀ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਹਾਲਾਤ ਦੱਸੇ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਉਸ ਵਕਤ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਨ ਲੀਡਰ ਸਨ ਅਤੇ ਦੋਨਾਂ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੂੰ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਉੱਕਾ ਵਰਜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵਲੋਂ ਪੂਰੀ ਮਦਦ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ। 

ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕਰਨਲ ਮਿਸ਼ੈਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚਾਲਾਕ ਸ਼ਖ਼ਸ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਫੇਰ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਮੀਟਿੰਗ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਖ਼ੀਰ 7 ਜੁਲਾਈ 1923 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਮਹਾਰਾਜੇ ਕੋਲੋਂ ਤਖ਼ਤ ਛੱਡ ਦੇਣ ਦੇ ਅਸ਼ਟਾਮ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਵਾ ਲਏ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ 8 ਜੁਲਾਈ 1923 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਕਰਨਲ ਮਿਸ਼ੈਨ, ਪੂਰਾ ਫ਼ੌਜੀ ਅਮਲਾ  ਲੈ ਕੇ ਨਾਭੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਨਿਜ਼ਾਮ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਨੀਅਤ ਦੇ ਨਾਲ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਭੇਜ ਦਿਤਾ ਗਿਆ।

ਇੰਜ 8 ਜੁਲਾਈ 1923 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਨਾਭਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਿਪਦੁਮਨ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਨੂੰ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਆਪਣਾ ਤਖਤ ਛੱਡਣ ਦੇ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ। ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ ਲੱਗਿਆ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਿਪਦੁਮਨ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਨੂੰ ਗੱਦੀਉ ਲਾਹੇ ਜਾਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਾਰਣ ਮਹਾਰਾਜੇ ਵੱਲੋਂ ਅਕਾਲੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਸਾਥ, ਅਤੇ ਪਟਿਆਲੇ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾ ਦਾ ਵਿਵਾਦ ਸੀ ਭਾਵੇਂ ਕੇ ਨਾਭੇ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦਾ ਗੋਰੀ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਕੋਈ ਵਿਵਾਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। 

ਇਸ ਗਲ ਦੀ ਖ਼ਬਰ 9 ਜੁਲਾਈ 1923 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸਰਦਾਰ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸਮੁੰਦਰੀ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਤਕ ਪੁੱਜੀ।

5 ਅਗਸਤ, 1923 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਇਸ ਮਕਾਰੀ ਭਰਪੂਰ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਲਈ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਖੇ ਬੈਠਕ ਸੱਦ ਲਈ,ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਹੁਣਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਰਬ ਸਹਿਮਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦੀ ਦਾ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਅਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਲਾਕੇ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੰਗਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜੈਤੋ ਵਿਖੇ 25, 26 ਅਤੇ 27 ਅਗਸਤ, 1923 ਨੂੰ ਦੀਵਾਨ ਸਜਾ ਕੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਲਈ ਮਤੇ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜੈਤੋ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨੇ 25 ਤੋਂ 27 ਅਗਸਤ ਤਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ  ਗੰਗਸਰ ਜੈਤੋ ਵਿੱਚ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਸਾਹਿਬ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ, ਪਰ ਪੁਲੀਸ ਨੇ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਰੋਕਣ ਲਈ ਦੇ 27 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਪਾਠ ਕਰ ਰਹੇ ਪਾਠੀ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਮਰਿਆਦਾ ਦੀ ਹੱਤਕ ਮੰਨ ਕੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤਕ ਸਰਕਾਰ ਆਪਣੀ ਗ਼ਲਤੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀ, ਉਦੋਂ ਤਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਅਖੰਡ ਪਾਠਾਂ ਤੇ ਦੀਵਾਨਾਂ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਲੜੀਵਾਰ ਜਾਰੀ ਰਹੇਗਾ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, 27 ਅਗਸਤ 1923 ਵਾਲੇ ਦਿਨ  ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੰਗਸਰ ਜੈਤੋ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਮੁਖੀ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਗਿਰਫਤਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਕਰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ,ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਇਸ ਮਕਾਰੀ ਭਰਪੂਰ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇ ਲਈ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਹੁਣਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਰਬ ਸਹਿਮਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦੀ ਦੇ ਮਤੇ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ 9 ਸਤੰਬਰ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਹੁਣਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ‘ਨਾਭਾ ਦਿਵਸ’ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 9 ਸਤੰਬਰ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਇਸ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਬ ਭਰ ਵਿੱਚ ਧਰਨੇ ਅਤੇ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਇਸੇ ਹੀ ਦਿਨ ਜੈਤੋ ਮੰਡੀ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੀਵਾਨ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਪਾਠਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਆਰੰਭ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਜੈਤੋ ਵਿਖੇ ਇਸ ਅਖੰਡ ਪਾਠਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨੂੰ ਗੋਰੀ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਵੱਡੀ ਬਗ਼ਾਵਤ ਸਮਝਿਆ। 14 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੰਗਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜੈਤੋ ਵਿਖੇ ਫੇਰ ਦਿਵਾਨ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦਿਵਾਨ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਸੇ ਵਕਤ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸਿਪਾਹੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਣੇ ਜੁੱਤੀਆਂ ਦੇ ਦਾਖਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਘੜੀਸਨਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ੍ਰੀ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਖੰਡਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਗਲ਼ ਰਾਜਸੀ ਬੇਇਨਸਾਫੀ ਤੋਂ ਤੁਰੀ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਘਟਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਗਲ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਰੰਗਤ ਦਾ ਜਾਮਾ ਪਹਿਨਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਘਟਨਾਂ ਜੈਤੋ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣੀ।