1)-4 ਨਵੰਬਰ 1763 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸਿਆਲਕੋਟ ਦੀ ਲੜਾਈ ਹੋਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੁੱਰਾਨੀ ਦੇ ਜਰਨੈਲ ਜਹਾਨ ਖ਼ਾਨ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ:

2)-4 ਨਵੰਬਰ 1920 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਾਹਿਬ, ਭਾਈ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਚੁਮਾਲਾ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਲਈ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਨੀ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

3)-4 ਨਵੰਬਰ 1962 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਜਥੇਦਾਰ ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣਾਏ ਗਏ।

4)-4 ਨਵੰਬਰ 1966 ਤੋਂ ਲੈਕੇ  8 ਮਾਰਚ 1967 ਤੱਕ ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਮੁਸਾਫਰ,ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ:

5)-4 ਨਵੰਬਰ 1967 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪਹਿਲੀ ਜਨਵਰੀ 1968 ਤਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਰੇ  ਦਫਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ ਗੀ:

6)-4 ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 6 ਨਵੰਬਰ 1978 ਤੱਕ, ਨਕਲੀ ਨਿਰੰਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦਰਿਆ ਗੰਜ ਵਿਖੇ ਸਲਾਨਾ ਸਮਾਗਮ ਕਰਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਕਾਰਣ ਸਿੱਖ ਹਿਰਦਿਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਖਾਸਾ ਰੋਸ ਸੀ:

7)-4 ਨਵੰਬਰ 1982 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ, 9ਵੀਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਅਦਾਲਤੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਦਾ ਮੋਰਚਾ ਲਾਉਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ, ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਲੀਲ ਕਰਣ ਦਾ ਕਰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ:

8)-4 ਨਵੰਬਰ, 1984 ਦਾ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹ ਆਇਆ ਪਰ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਮਾਤਮ ਮਨਾਉਣ ਵਾਲੇ ਗੁੰਡਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਸਰੇਆਮ ਕਤਲੇਆਮ ਬਾ-ਦਸਤੂਰ, ਬੜੀ ਬੇਰਹਿਮੀ ਅਤੇ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਢੰਗ ਤਰੀਕੇ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਰੀ ਸੀ:

9)-4 ਨਵੰਬਰ 2017 ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਮੋਗਾ ਪੁਲਸ ਨੇ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੇ ਡੰਬਰਟਨ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ ਉਰਫ਼ ਜੱਗੀ ਜੌਹਲ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ:

4 ਨਵੰਬਰ 1763 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸਿਆਲਕੋਟ ਦੀ ਲੜਾਈ ਹੋਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੁੱਰਾਨੀ ਦੇ ਜਰਨੈਲ ਜਹਾਨ ਖ਼ਾਨ ਉਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ।

4 ਨਵੰਬਰ 1763 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸਿੱਖਾਂ ਵਲੋਂ ਗੁਰੂ-ਕਾ-ਚੱਕ, ਸਿਆਲਕੋਟ ਵਿੱਖੇ ਇਕ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਸਿਖਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਧਾੜਵੀ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੁੱਰਾਨੀ ਦਾ ਜਰਨੈਲ ਜਹਾਨ ਖ਼ਾਨ ਹਿੰਦੂਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਲੁੱਟ ਖਸੁਟ ਕਰਣ ਮਗਰੋਂ ਕਾਬਲ ਵਲ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ-ਕਾ-ਚੱਕ ਵਿਖੇ ਇੱਕਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ  ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਇਸ ਜਰਨੈਲ ਜਹਾਨ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਅਜੇ ਜਹਾਨ ਖ਼ਾਨ ਆਪਣੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ "ਝਨਾਂਅ" ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ ਵਜ਼ੀਰਾਬਾਦ ਪੁੱਜਾ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਸਿੱਖ ਫੌਜ ਵੀ ਉਥੇ ਆਣ ਪੁੱਜੀ। ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਸਿਆਲਕੋਟ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵੜ ਕੇ ਮੋਰਚਾ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ। ਇੱਧਰ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਉਂ ਘੇਰ ਲਿਆ।ਇਥੇ ਕਈ ਦਿਨ ਤਕ ਜੰਗ ਚਲੀ। ਇਥੇ ਜਹਾਨ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਲੱਗੀ ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਘੋੜਾ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਮਰ ਗਿਆ। ਘੋੜੇ ਦੇ ਡਿਗਣ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜਹਾਨ ਖ਼ਾਨ ਵੀ ਜ਼ਮੀਨ ਉਪਰ ਆਣ ਡਿੱਗਾ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਸਮਝਿਆ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਜਹਾਨ ਖ਼ਾਨ ਵੀ ਆਪਣੇ ਘੋੜੇ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ ਮਰ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੰਜ ਸਿੱਖਾਂ ਵਲੋਂ ਜਹਾਨ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਮਰਨ ਦਾ ਰੌਲਾ ਪਾਉਣ'ਤੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਫ਼ੌਜਾਂ ਮੈਦਾਨ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜਣ ਲਗੀਆਂ ਤਾਂ ਭੱਜ ਦੌੜ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹਫ਼ੜਾ ਦਫ਼ੜੀ ਮਚ ਗਈ।ਇਸ ਹਫ਼ੜਾ ਦਫ਼ੜੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਇਆ ਜਹਾਨ ਖ਼ਾਨ ਵੀ ਭੱਜਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ।

ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਅਸਲਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੰਗੀ ਸਮਾਨ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਆ ਗਿਆ।ਇਥੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਕਰੀਬ ਦੋ ਸੋ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਕੈਦ ਵੀ ਕਰ ਲਿਆ।ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਚਲਾਂ ਕੇ ਇਸ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਜਹਾਨ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਟੱਬਰ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ ਪਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਵਾਇਤੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਾ ਕਿਹਾ ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਹਿਫ਼ਾਜ਼ਤ ਦੇ ਨਾਲ ਮਹਿਫ਼ੂਜ਼ ਜੰਮੂ ਭੇਜ ਦਿਤਾ।

4 ਨਵੰਬਰ 1920 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਗ੍ਰੰਥੀ ਭਾਈ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ  ਚੁਮਾਲਾ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਲਈ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਨੀ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਿੱਖਾਂ ਵਲੋਂ  ਇਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ, ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪੈਰਵੀ ਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ:

1920 ਸਾਲ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੁਧਾਰ ਦੇ ਬਾਬਤ ਜੇ ਇਹ ਕਹਿ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਗਲਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇ ਗਾ ਕੇ ਇਹ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ, ਲਾਹੌਰ ਦੇ  ਚੁਮਾਲਾ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ।ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ, ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਛੇਵੀਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਚਰਨਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹਤਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਾਹਿਬ ਭਾਈ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਦੇ ਆਚਰਣ ਕਾਰਣ ਸੰਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਰੋਹ ਸੀ,ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਾਸੋਂ ਮਹੰਤਾ ਨਾਲੋਂ ਘਟ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਮਨਮਤੀਆਂ ਕਾਰਣ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਲਈ ਨਫ਼ਰਤ ਦੇ ਬੀਜ ਬੋਏ ਸਨ। ਇਸ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ  ਦੀ ਸਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਦੇ ਠਹਿਰਣ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਬੁਚੜਾਂ ਅਤੇ ਮੀਟ ਵੇਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਰਾਏ ਉਪਰ ਦਿਤੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰੰਥੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਕਰਣੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਉਂਦੀ। ਐਸਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਤਨੇਮ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਵੀ ਕੰਠ ਨਹੀਂ ਸਨ।ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰਦਾ। ਜੇ ਸੰਗਤਾਂ ਸਫਾਈ ਦੇ ਲਈ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਤਾਂ ਉਹ ਤਲਖ਼ੀ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਕਾਰਣ ਸੰਗੰਤਾ ਉਸ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖੀ ਸਨ।ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਲੈਕੇ 21 ਅਗਸਤ 1920 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਖਾਲਸਾ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਜਥੇ ਦੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਭਾਈ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇਕ ਮੀਟਿੰਗ ਸੱਦੀ।ਇਹ ਮੀਟਿੰਗ ਇਸੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਹੀ ਰਖੀ ਗਈ। ਭਾਈ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਥੇ ਬਦਮਾਸ਼ੀ ਕੀ ਕੀਤੀ ਕਿ, ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖੀ ਸੇਵਕੀ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਚਲਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿਚ ਭੇਜ ਕੇ ਰੌਲਾ ਰੱਪਾ ਪਵਾ ਦਿਤਾ। ਐਸਾ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸੋ ਅਗਲੇ ਦਿਨ 22 ਅਗਸਤ 1920 ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ  ਖਾਲਸਾ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਜਥੇ ਵੱਲੋਂ ਦੀਵਾਨ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ,ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਿਆਕਤ ਭਾਈ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਪਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਹੰਗਾਮੇ ਬਾਰੇ ਵੀ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਦੀਵਾਨ ਸਜਿਆ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰ ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਕਵੀਸ਼ਰ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਚਾਵਲਾ ਨੇ ਦੀਵਾਨ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ, ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਚੁਮਾਲਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਾਰੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਜਾਣੂੰ ਕਰਵਾਇਆ। ਹੁਣ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਲਗਾਤਾਰ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਸੰਗਤਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਗਰਤ ਹੋ ਗਈਆਂ ਤਾਂ ਮੁਕਾਮੀ ਸਿੱਖਾਂ ਵਲੋਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ 27 ਸਤੰਬਰ 1920 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਚੁਮਾਲਾ ਸਾਹਿਬ 'ਤੇ ਮੁਕਮੰਲ  ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ 14 ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ,ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਰਦਾਰ ਸੰਤ ਸਿੰਘ, ਸਰਦਾਰ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ, ਸਰਦਾਰ ਬਾਵਾ ਸਿੰਘ, ਸਰਦਾਰ ਗੁਰਦਿਤ ਸਿੰਘ, ਸਰਦਾਰ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ, ਸਰਦਾਰ ਚਤਰ ਸਿੰਘ, ਸਰਦਾਰ ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ, ਸਰਦਾਰ ਅਰੂੜ ਸਿੰਘ, ਸਰਦਾਰ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ,ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ, ਸਰਦਾਰ ਚੇਤ ਸਿੰਘ, ਸਰਦਾਰ ਨੱਥਾ ਸਿੰਘ, ਸਰਦਾਰ ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰ ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਮਹੁਤਬਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਗ੍ਰੰਥੀ ਭਾਈ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਥੇ ਵੀ ਗੜਬੜ ਕਰਕੇ ਇਸ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਹੰਗਾਮਾ ਕਰਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਾਖਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿਤਾ ਗਿਆ।

2 ਅਕਤੂਬਰ 1920 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਮੁੜ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ, ਕਮੇਟੀ ਵਿਚ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂਜੋ ਕੋਈ ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਜਾਂ ਗੁੰਡਾ ਅਨਸਰ ਇੰਜ ਦੀਆਂ ਮਨਮਤੀਆਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੋ ਵਾਰ ਸੋਚੇ। ਇਸ ਕਮੇਟੀ ਵਿਚ ਸਰਦਾਰ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਲਾਇਲ ਗਜਟ, ਸਰਦਾਰ ਬਹਾਦਰ ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ, ਸਰਦਾਰ ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਕਵੀਸ਼ਰ, ਸਰਦਾਰ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਈਸ, ਮਾਸਟਰ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਇਲਪੁਰੀ ਅਤੇ ਮਹੰਤ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਡੇਰਾ ਸਾਹਿਬ, ਲਾਹੌਰ ਸਮੇਤ 12 ਮੈਂਬਰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ।

4 ਨਵੰਬਰ 1920 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਗ੍ਰੰਥੀ, ਭਾਈ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਲਈ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਨੀ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਿੱਖਾਂ ਵਲੋਂ  ਇਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ, ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪੈਰਵੀ ਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ। 

6 ਜਨਵਰੀ, 1921 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਦੂਜੀ ਧਿਰ ਦੇ ਸ਼ਾਮਲ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਣ ਥਰਡ ਪਾਰਟੀ ਫ਼ੈਸਲਾ ਦੇਂਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ, ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਭਾਈ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਡਿਗਰੀ ਭਾਵ ਇਕ ਤਰਫ਼ਾ  ਫ਼ੈਸਲਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਸਿੱਖ  ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਇਸ ਭਾਈ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਡਟ ਗਏ ਤਾਂ ਇਸ  ਨੇ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਫੌਜਦਾਰੀ ਦਾ ਕੇਸ ਦਾਇਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਨੇ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿਤਾ।ਇੰਜ ਇਸ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ, ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਆ ਗਿਆ।

4 ਨਵੰਬਰ 1962 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਜਥੇਦਾਰ ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣਾਏ ਗਏ।

ਜਥੇਦਾਰ ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 18 ਜਨਵਰੀ, 1892 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸਰਦਾਰ ਹੁਕਮ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਗੰਗੀ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਖੇ  ਲਾਹੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ 'ਘਨੀਏ ਕੇ' ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਆਪ 15 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਰੋਟੀ ਰੋਜ਼ੀ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਬਰਮਾ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਥੇ ਆਪ ਨੇ ਬਰਮੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ  ਵਿੱਦਿਆ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪ ਬਰਮਾ ਦੀ ਮਿਲਟਰੀ ਪੁਲਿਸ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ  ਹਵਾਲਦਾਰ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਏ। 

1921 ਈ: ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੇ ਸ੍ਰੀ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਖੂਨੀ ਸਾਕੇ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਆਪ ਨੇ ਫੌਜੀ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ  ਸੈਂਟਰਲ ਮਾਝਾ ਖਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਏ। ਇਥੇ ਆਪ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਜੀਅ ਜਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁਟ ਗਏ। 

10 ਫਰਵਰੀ 1924 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਜਥੇਦਾਰ ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਹੁਣਾਂ ਨੂੰ, ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜੱਥੇਦਾਰ ਵਜੋਂ  ਸੇਵਾ ਦਿੱਤੀ  ਗਈ ।7 ਮਈ 1924 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਗੋਰੀ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਡੇਢ ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾ ਕੇ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

 1955 ਈ: ਤੋਂ 1962 ਈ: ਤੱਕ ਆਪ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਰਹੇ। ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਵਜੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਕੇ ਆਪ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਧੜੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ। ਇੰਜ ਆਪ ਨੂੰ 4 ਨਵੰਬਰ 1962 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸ਼ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣ ਲਿਆ ਗਿਆ। 6 ਅਗਸਤ, 1976 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਆਪ ਇਸ ਫਾਨੀ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਪਰਲੋਕ ਸਿਧਾਰ ਗਏ।

4 ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 6 ਨਵੰਬਰ 1978 ਤੱਕ ਨਕਲੀ ਨਿਰੰਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦਰਿਆ ਗੰਜ ਵਿਖੇ ਸਲਾਨਾ ਸਮਾਗਮ ਕਰਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਕਾਰਣ ਸਿੱਖ ਹਿਰਦਿਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਖਾਸਾ ਰੋਸ ਸੀ:

5 ਨਵੰਬਰ 1978 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਇਕ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਰੋਸ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟ ਮਾਰਚ ਕਢਿਆ, ਜੋ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬੰਗਲਾ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।ਇਹ ਰੋਸ ਮਾਰਚ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ,   ਨਿਰੰਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਖੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕੂੜ ਸਮਾਗਮ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ ਰੋਸ ਵਜੋਂ ਸੀ। 4 ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 6 ਨਵੰਬਰ 1978 ਤੱਕ ਨਕਲੀ ਨਿਰੰਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦਰਿਆ ਗੰਜ ਵਿਖੇ ਸਲਾਨਾ ਸਮਾਗਮ ਕਰਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਕਾਰਣ ਸਿੱਖ ਹਿਰਦਿਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਖਾਸਾ ਰੋਸ ਸੀ।

 26 ਸਤੰਬਰ 1978 ਨੂੰ ਕਾਨਪੁਰ ਵਿਖੇ ਨਕਲੀ ਨਿਰੰਕਾਰੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਾਂਗੂੰ ਹੀ ਖੂਨੀ ਕਾਂਡ ਦੁਹਰਾਂਦਿਆ ਹੋਇਆਂ, ਦਸ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 

13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1978 ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ, ਚਿੱਟੇ ਦਿਨ ਨਕਲੀ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਗੁਰਬਚਨ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਗੁੰਡਿਆਂ ਨੇ 13 ਗੁਰੂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸ਼ਹਿ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਵਕਤ ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਖਾਸੇ ਗਰਮ ਹੀ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਕਲੀ ਨਿਰੰਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਚਿਰ ਦੇ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਕੂਡ਼- ਕਿਰਿਆਂਵਾਂ ਕੁਝ ਚਿਰ ਦੇ ਕਈ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਪਰ ਨਕਲੀ ਨਿਰੰਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੋਂ ਬਾਹਰ ਉਤਨੀਆਂ ਹੀ ਅਪਣੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਧਾ ਕੇ ਹੀਰ ਤੇਜ਼ ਕਰ ਦਿਤੀਆਂ। 26 ਸਤੰਬਰ  1978 ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਨਕਲੀ ਨਿਰੰਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਇਕ ਸਮਾਗਮ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਰਗੀ ਤਰਜ਼ ਤੇ ਕਾਨਪੁਰ ਵਿਖੇ ਹੋ ਰਿਹਾ ਦੀ।

23 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਕਾਨਪੁਰ ਦੇ ਗੋਬਿੰਦ ਨਗਰ ਦੇ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ, ਸਤਿਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਪੁਰਬ ਦੇ ਮੌਕੇ ਸ੍ਰੀ ਆਖੰਡ ਪਾਠ ਸਾਹਿਬ ਆਰੰਭ ਕਰਵਾਏ ਗਏ,ਜਿਸਦੇ ਭੋਗ ਦੇ 26 ਸਤੰਬਰ  1978 ਨੂੰ ਪਾਏ ਗਏ। 23 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ ਹੀ  ਨਕਲੀ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਗੁਰਬਚਨ , ਕਾਨਪੁਰ ਦੇ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਭਵਨ, ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਕੂੜ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਨਕਲੀ ਨਿਰੰਕਾਰੀਆਂ ਵਲੋਂ ਕਰਵਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਦਾ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਕੂੜ ਸਮਾਗਮ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਰੋਸ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਸਿੱਖ਼ਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਕੂੜ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦਾ ਜਦੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਸਿੰਘਾਂ ਸਿੰਘਣੀਆਂ ਨੇ ਗੋਬਿੰਦ ਨਗਰ ਦੇ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਮਨਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਗੁਰ ਪੁਰਬ ਦੇ ਭੋਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਜੇ ਦੀਵਾਨ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਉਪਰੰਤ ਭੁਝੰਗੀਆਂ ਅਤੇ ਬੀਬੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਰੋਸ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਭਵਨ ਵਲ ਨੂੰ ਚਾਲੇ ਪਾ ਦਿੱਤੇ। ਸਿੱਖ ਜੱਥਾ ਬਣਾ ਕੇ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਸਮਾਗਮ ਵੱਲ ਨੂੰ ਰੋਸ ਮਾਰਚ ਸੀ ਸ਼ੱਕਲ ਵਿੱਚ ਉਧਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਚਲ ਪਏ। ਨਕਲੀ ਨਿਰੰਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਗੁੰਡਾ ਅਨਸਰਾਂ ਨੇ ਇਥੇ ਵੀ ਸਿੱਖਾਂ ਉਤੇ ਸਾਰੇ ਆਮ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ,ਜਿਸ ਵਿੱਚ  ਇਕ ਸਿੱਖ ਬੀਬੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭੁਝੰਗੀ ਸਮੇਤ, 10 ਗੁਰੂਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿਤਾਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ ਨਾਂ: ਸਰਦਾਰ ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਚਾਵਲਾ, ਸਰਦਾਰ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ,ਸਰਦਾਰ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਚਾਨਾ, ਸਰਦਾਰ ਗੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਸਰਦਾਰ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਚਾਵਲਾ, ਸਰਦਾਰ ਕਸ਼ਮੀਰਾ ਸਿੰਘ, ਬੀਬੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕੌਰ, ਅਤੇ ਸਰਦਾਰ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਆਦਿ ਦੇ ਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਸੋ ਇੰਜ 26 ਸਤੰਬਰ 1978 ਵਜੇ ਦਿਨ, ਕਾਨਪੁਰ ਵਿਖੇ ਨਕਲੀ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਗੁਰਬਚਨ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਫੇਰ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਾਂਗ ਹੀ ਖੂਨੀ ਕਾਂਡ ਦੁਹਰਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ੁਰਅਤ ਕੀਤੀ।

ਹਿੰਦ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸ਼ਹਿ'ਤੇ ਨਕਲੀ ਨਿਰੰਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਹਾਦਤਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਅੰਦਾਜ ਕਰਦਿਆਂ 4 ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 6 ਨਵੰਬਰ 1978 ਤੱਕ  ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਸਲਾਨਾ ਸਮਾਗਮ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜ਼ਾਜਤ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ,ਜਿਸ ਦੇ ਰੋਸ ਵਜੋਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ 5 ਨਵੰਬਰ 1978 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟ ਰੋਸ  ਮਾਰਚ ਕੀਤਾ ਜੋ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਬੰਗਲਾ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਕੇ ਅਸ਼ੋਕਾ ਰੋਡ ਤੋਂ ਕਨਾਟ ਪ੍ਲੇਸ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਵੱਲ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਪਰ ਪੁਲੀਸ ਵਲੋਂ ਇਸ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਰੋਸ ਮਾਰਚ ਤੇ ਅੰਨ੍ਹਾ ਤਸ਼ਦੱਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਜੰਮ ਕੇ ਲਾਠੀਆਂ ਵ੍ਹਰਾਈਆਂ ਅਤੇ ਹੰਝੂ  ਗੈਸ ਦੇ ਗੋਲੇ ਸੁੱਟੇ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਰਦਾਰ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ, ਸਰਦਾਰ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਅਤੇ ਸਰਦਾਰ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਅਤੇ 13 ਸਾਲ ਦੇ ਇਕ ਬੱਚੇ ਮਨਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਿੰਘ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਇੰਜ ਚਾਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ। ਦਿੱਲੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਜੱਥੇਦਾਰ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਸਾਥੀ ਜਥੇਦਾਰ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਕੋਹਲੀ ਹੁਣਾਂ ਨੂੰ ਲਿਜਾਂਦਿਆਂ ਰਾਹ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਮ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਵਾਰਦਾਤ ਦਾਸ ( ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜਗਬੀਰ) ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਪਰੀ ਸੀ।ਸਾਨੂੰ ਕੁਝ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਕ ਬੰਦ ਗੱਡੀ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਜਥੇਦਾਰ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਕੋਹਲੀ ਮੇਰੇ ਬਿਲਕੁਲ ਕੋਲ ਬੈਠੇ ਸਨ ਜਦੋਂ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਇਸ ਬੰਦ ਗੱਡੀ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ ਗੈਸ ਦਾ ਇਕ ਗੋਲ਼ਾ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ।ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਜੱਥੇਦਾਰ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਕੋਹਲੀ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਵਕਤ ਜਥੇਦਾਰ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਕਨਾਟ ਪ੍ਲੇਸ ਦੇ ਥਾਣੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਖਬਰ ਦਿੱਤੀ ਕੇ ਕੋਹਲੀ ਦੀ ਸਾਹਿਬ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।  ਅਨੇਕਾਂ ਸਿੰਘ ਉਸ ਦਿਨ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਕੇ ਤਿਹਾੜ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।

4 ਨਵੰਬਰ 1966 ਤੋਂ ਲੈਕੇ  8 ਮਾਰਚ 1967 ਤੱਕ ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਮੁਸਾਫਰ,ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ।

15 ਜਨਵਰੀ 1899 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਮੁਸਾਫ਼ਰ ਦਾ ਜਨਮ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੈਂਬਲਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅੱਧਵਾਲ ਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰ ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸਰਦਾਰ ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਨਾਲੋ ਨਾਲ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰਾ ਵੀ ਕਰਦੇ ਸਨ।

ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਦੇ ਨਾਲੋ ਨਾਲ ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  1978 ਵਿੱਚ ਆਪ ਨੂੰ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ "ਉਰਵਾਰ ਪਾਰ" ਦੇ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਆਪ ਨੇ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਿਡਲ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੇ ਲਈ ਆਪ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਚਲੇ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਆਪ ਨੇ ਜੇ. ਵੀ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1918 ਵਿੱਚ,ਜਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ 'ਚਕਰੀ" ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਫੇਰ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕਹੂਟਾ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਕੱਲਰ ਕਸਬੇ ਦੇ ਖਾਲਸਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।

 1930 ਸਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਆਪ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਲਈ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ।ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਆਪ ਨੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ।

ਜਲ੍ਹਿਆਂ ਵਾਲਾ ਬਾਗ ਅਤੇ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਖੂਨੀ ਸਾਕਿਆਂ ਨੇ ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਝੰਜੋੜ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। 1922 ਵਿੱਚ ਆਪ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਖ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਰੱਖਿਆ। 1922 ਵਿੱਚ 'ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ਼' ਮੋਰਚੇ ਵੇਲੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਇੰਜ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨਾਂ  ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਜੇਲ੍ਹ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। 

ਭਾਰਤ ਦੀ 1947 ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1949 ਵਿੱਚ ਆਪ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਆਪ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ 1952 ਤੋਂ ਲੈਕੇ 1966 ਤੱਕ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਸਦਨ,ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ  ਵਜੋਂ ਚੋਣ ਜਿੱਤੇ। ਫੇਰ 1968 ਤੋਂ ਲੈਕੇ 1976 ਤੱਕ ਦੋ ਵਾਰ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਨਾਮਜਦ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਜਦੋਂ 1966 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ ਤਾਂ ਆਪ ਉਸ ਵਕਤ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ। 

4 ਨਵੰਬਰ 1968 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪਹਿਲੀ ਜਨਵਰੀ  1968 ਤਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਰੇ  ਦਫਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।

ਸਰਦਾਰ ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ 24 ਨਵੰਬਰ 1967 ਤੋਂ ਲੈਕੇ 23 ਅਗਸਤ 1968 ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ ਸਨ।

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਵੱਲੋ ਸਮਰਥਨ ਦੇਣ' ਤੇ  ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਜਸਟਿਸ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਡਿਗ ਪਈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦਫਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਛੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ ਪੰਜ ਦਿਨ ਦਾ ਹਫਤਾ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਸੀ।

 4 ਨਵੰਬਰ 1982 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ 9ਵੀਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਅਦਾਲਤੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਦਾ ਮੋਰਚਾ ਲਾਉਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ, ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਲੀਲ ਕਰਣ ਦਾ ਕਰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ 4 ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ 30 ਨਵੰਬਰ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈਆਂ। ਹੁਣ ਹਰਿਆਣਾ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਰਾਹ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਟੇਟਸ ਨੂੰ ਦੇਖੇ ਬਿਨਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖ ਹਨ।

ਇੰਜ 4 ਤੋਂ ਲੈਕੇ 30 ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਚਲੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ   9ਵੀਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਰਜ ਕੇ ਅਪਮਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 

ਸ਼ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ, ਵਲੋਂ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਇਸ  ਮੋਰਚੇ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਤੰਤਰ ਵਲੋਂ , ਦਿੱਲੀ ਆਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ੀ ਲਈ ਜਾਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੱਬ ਕੇ ਅਪਮਾਨ ਕਰਣ ਦਾ ਗੈਰ ਰਸਮੀ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਆਮ ਸਿੱਖ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬੱਸਾਂ ਅਤੇ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਤੰਗ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਬੁਜ਼ਰਗਾਂ, ਬੀਬੀਆਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਖਸ਼ਿਆ ਗਿਆ। ਸਿੱਖ ਫੌਜ ਦੇ ਬਾਵਰਦੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ , ਰਿਟਾਇਰਡ ਆਰਮੀ ਅਫ਼ਸਰਾਂ, ਸੀਨੀਅਰ ਸਿਵਲ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ, ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਸਿੱਖ ਵਕੀਲਾਂ ਅਤੇ ਜੱਜਾਂ, ਨੂੰ ਵੀ ਸੜਕਾਂ ਉਪਰ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ,ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਨਾਖ਼ਤੀ ਕਾਰਡ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ੀ ਲਈ ਜਾਂਦੀ। ਭਾਵ  ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ  ਕਰਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਸਰ ਨਾ ਛੱਡੀ ਜਾਂਦੀ।ਹਰਿਆਣੇ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਅਤੇ ਪੈਰਾ-ਮਿਲਟਰੀ ਬਲਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਜਗ੍ਹਾ ਜਗ੍ਹਾ, ਮੁੱਖ ਬੈਰੀਕੇਡ ਅਤੇ ਚੈਕ ਪੋਸਟਾਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਸਾਰੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਅਜਿਹਾ ਸਲੂਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਫੌਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋਣ ਜਾਂ ਫੇਰ ਖਤਰਨਾਕ ਅਪਰਾਧੀ ਹੋਣ। ਪੁਰਸ਼ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਿੱਖ ਬੀਬੀਆਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ੀ ਲਈ ਜਾਂਦੀ।

4 ਨਵੰਬਰ, 1984 ਦਾ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹ ਆਇਆ ਪਰ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਮਾਤਮ ਮਨਾਉਣ ਵਾਲੇ ਗੁੰਡਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਸਰੇਆਮ ਕਤਲੇਆਮ ਬਾਦਸਤੂਰ, ਬੜੀ ਬੇਰਹਿਮੀ ਅਤੇ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਢੰਗ ਤਰੀਕੇ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਰੀ ਸੀ।  ਸਰਕਾਰੀ ਆਂਕੜਿਆਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਇਕੱਲੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੁਣ ਤਕ 2733 ਸਿਖ ਮਾਰੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਜਦੋਂ ਕੇ ਗ਼ੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਆਂਕੜੇ ਇਸ ਤੋਂ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਸਨ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਘਰ,ਵਾਹਨ, ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਸਮਾਨ ਅਤੇ ਸਥਾਨ ਸਭ ਲੁੱਟ ਲਏ ਗਏ ਅਤੇ ਜਾਂ ਅਗ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿਤੇ ਗਏ।

ਪੁਲਿਸ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਕਹਿਣ' ਤੇ  ਮੂਕ ਦਰਸ਼ਕ ਬਣ ਕੇ ਦੇਖਦੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਾੜੇ ਦੇ ਗੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗੋਂ ਹੋਰ ਹੋਸਲਾ ਦੇਂਦੀ  ਰਹੀ।  ਰੰਗਾ ਨਾਥ ਮਿਸ਼ਰਾ ਅਤੇ ਨਾਨਾਵਤੀ ਕਮਿਸ਼ਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਾਨਪੁਰ, ਬਕਾਰੋ, ਜਬਲਪੁਰ, ਰੋੜਕਿਲਾ, ਗੁੜਗਾਵਾਂ, ਗਾਜ਼ੀਆਬਾਦ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਸਿੱਖ਼ਾ ਦੇ ਸਰੇਆਮ ਕਤਲੇਆਮ ਨੂੰ ਅੰਜ਼ਾਮ ਦਿਤਾ ਗਿਆ।

ਰੰਗਾ ਨਾਥ ਮਿਸ਼ਰਾ ਅਤੇ ਨਾਨਾਵਤੀ ਕਮਿਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਇਸ ਕਤਲੇਆਮ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦੇ ਲਈ ਨੌ ਹੋਰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਅਤੇ  ਅਲਗ ਅਲਗ ਕਈ ਕਮੇਟੀਆਂ ਬੈਠਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਪਰ ਸਭ ਵਿਖਾਵਾ ਸਾਬਿਤ ਹੋਈਆਂ।ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਲਈ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇਨਸਾਫ਼ ਕਿੱਥੇ?

ਇਨਸਾਫ ਇਸ ਕਰਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ ਕਾਤਲ ਹੀ ਮੁੰਨਸਬ ਹੋ ਜਾਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਉਣ ਦੇ ਲਈ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਪੇੜ ਡਿੱਗਣ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਧਰਤੀ ਹਿਲਾਉਣ ਦੀ ਜਨਤਕ ਤੌਰ ਉਪਰ ਗਲ ਕਰਣ ਤਾਂ ਇਨਸਾਫ ਕਿੱਥੋਂ?

ਸਿੱਖ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸਹੀ ਸਾਬਤ ਠਹਰਾਉਣ ਦੇ ਲਈ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਇਹ ਕੁਸ਼ਬਦ ਬੋਲੇ  ਕਿ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਦਰਖ਼ਤ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਹਿੱਲਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਸੱਚਾਈ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਵਰਗਾ ਵੱਡਾ ਦਰਖ਼ਤ ਡਿੱਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹਿਲੀ? ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਵਕਤ ਧਰਤੀ ਹਿਲਾਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਗਈ।ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਵੀ ਤਾ ਵੱਡਾ ਪੇੜ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ 'ਲਿਟੇ  ਵਲੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਧਰਤੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹਿੱਲੀ?  ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਹਿਲੀ ਨਹੀਂ ਹਿਲਾਈ ਗਈ ਸੀ।

4 ਨਵੰਬਰ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਮਰਹੂਮ ਬਾਬੂ ਜਗਜੀਵਨ ਰਾਮ ਦੀ ਅਗਵਾਹੀ ਹੇਠ ਗੈਰ ਕਾਂਗਰਸੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੇ ਇਕ ਵਫਦ ਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਇਆ ਕੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ, ਤੇਰੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਕਤਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਲਈ ਕੀਤੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਭੁਲਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।

ਮਰਹੂਮ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਤਮ ਕਥਾ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਲੋਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀ ਇਸ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੇ ਲਈ ਕੋਈ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦਿਖਾਈ ਗਈ।

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਡੀ.ਜੀ.ਪੀ. ਜੂਲੀਅਸ ਰਿਬੈਰੋ  ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕੇ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ  ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿਤੀ ਸੀ ਕਿ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼  ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਤਾਂ ਰਿਬੈਰੋ ਦੇ ਇਸ ਸੁਝਾਅ ਦੇਣ 'ਤੇ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਤੈਸ਼ ਦੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਰਾਜ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੁਰਾ ਭਲਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਸੀ।

4 ਨਵੰਬਰ 2017 ਵਾਲੇ ਦਿਨ,  ਮੋਗਾ ਪੁਲਸ ਨੇ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੇ ਡੰਬਰਟਨ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ ਉਰਫ਼ ਜੱਗੀ ਜੌਹਲ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ:

2 ਅਕਤੂਬਰ 2017 ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਯੂ ਕੇ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਜੱਗੀ ਜੌਹਲ, ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਤੋਂ  ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ 4 ਨਵੰਬਰ 2017 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਉਹ ਬਾਹਰ ਘੁੰਮਣ ਜਾਣ ਦੇ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਮੋਗਾ ਪੁਲਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਮੋਗਾ ਪੁਲਸ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਘਾਪੁਰਾਣਾ ਪੁਲਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਲੈ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕਈ ਮਾਮਲੇ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਸ਼ੱਦਦਾਂ ਦਾ ਦੌਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਸ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਐੱਨ.ਆਈ.ਏ. ਅਤੇ ਸੀ ਆਈ ਏ ਸਟਾਫ, ਤੱਕ ਨੇ ਜੱਗੀ ਜੌਹਲ ਤੋਂ ਟਾਰਗੇਟ ਕਿਲਿੰਗ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛ-ਗਿੱਛ ਕੀਤੀ। ਬਰਤਾਨਵੀ ਨਾਗਰਿਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਦਦ  ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਤੱਕ ਜੱਗੀ ਜੌਹਲ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 

ਮੋਗਾ ਪੁਲਸ ਵਲੋਂ 2016 ਦੇ ਵਿੱਚ ਫਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਡੇਰਾ ਕੂੜ ਸੌਦਾ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦੇ ਕਤਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜੱਗੀ ਜੌਹਲ ਦਾ ਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਮੋਗਾ ਪੁਲਸ ਨੇ 75 ਗਵਾਹਾਂ ਵਿਚੋਂ 16 ਦੇ ਬਿਆਨ ਦਰਜ ਕੀਤੇ। ਭਾਂਵੇਂ  ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਦੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਦਾਲਤ ਵਲੋਂ ਜੱਗੀ ਜੌਹਲ ਅਤੇ 4 ਹੋਰ ਕਥਿੱਤ ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਡੇਰਾ ਕੂੜ ਸੌਦਾ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦੇ ਕਤਲ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਮੁਕੰਮਲ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। 

ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ ਉਰਫ਼ ਜੱਗੀ ਜੌਹਲ ਜੋ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਅਪਰਾਧ ਸਾਬਤ ਹੋਏ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਪਿੱਛਲੇ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਤਸ਼ੱਦਦ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬੀਬੀਸੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਿਕ ਉਸ ਪਾਸੋਂ ਕੋਰੇ ਹਲਫੀਆਂ ਬਿਆਨ ਵਾਲੇ ਕਾਗਜ਼ ਉੱਤੇ ਹਸਤਾਖ਼ਰ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਤਸ਼ੱਦਦ ਢਾਹੇ ਗਏ।

ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੇ ਡੰਬਰਟਨ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ , ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੱਤਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਤਹਿਤ ਪਿਛਲੇ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਉਪਰ ਕੁਝ ਸੱਜੇਪੱਖੀ ਹਿੰਦੂ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਕਤਲ ਦੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਘੜਨ ਦਾ ਕਥਿੱਤ ਦੋਸ਼ ਹੈ। ਅਦਾਲਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੌਹਲ ਨੇ ਇਸ ਸਾਜ਼ਸ਼ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦੇਣ ਦੇ ਮਨੀ ਲਾਂਡ੍ਰਿੰਗ ਰਾਹੀਂ ਲਈ ਪੈਸੇ ਭੇਜ ਕੇ ਕੁਝ ਕਥਿੱਤ ਅਲਗਵਦੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਪਾਸੋਂ ਮਨਵਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ 'ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦੀ ਗਿਹੋਰ' ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।

ਇਸ ਬਾਬਤ ਜੌਹਲ ਦੇ ਵਕੀਲ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਅੰਤਾਂ ਦੇ ਤਸ਼ਦੱਦ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਕੁਝ ਖ਼ਾਲੀ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਉਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਪਾਸੋਂ ਕੈਮਰੇ ਮੂਹਰੇ ਕੁਝ ਲਾਈਨਾਂ ਵੀ ਬੋਲਣ ਦੇ ਲਈ ਉਸ ਉਪਰ ਤਸ਼ੱਦਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਜੌਹਲ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਟੀਮ ਨੇ ਨਵੰਬਰ 2017 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਹੱਥ ਲਿਖਤੀ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਉੱਤੇ ਤਸ਼ੱਦਦ ਕਿਵੇਂ ਵਾਪਰਿਆ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਦਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿ ਕੰਨਾਂ ਦੀ ਪੇਪੜੀਆਂ, ਨਿੱਪਲਾਂ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਉਤੇ ਕਰੋਕੋਡਾਈਲ ਕਲਿੱਪ ਲਗਾ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਝਟਕੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ।

10 ਜਨਵਰੀ 2020 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਜੱਗੀ ਜੌਹਲ ਨੂੰ ਇਕ ਹੋਰ ਕੇਸ ਵਿਚੋਂ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈਕੋਰਟ ਨੇ  ਜ਼ਮਾਨਤ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਪਰ ਉਸਦੀ ਰਿਹਾਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋ ਸਕੀ ਕਿਉਂਕਿ ਅਜੇ ਕਈ ਹੋਰ ਕਥਿਤ ਝੂਠੇ ਕੇਸ ਉਸ ਉਪਰ ਬਾਕੀ ਹਨ।