22 ਅਗਸਤ 1948 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਾਂਬਾ ਮਿਓਲਰ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ, ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦੀ ਸੋਫੀਆ ਅਲੱਗਜੈਂਡਰ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਫ਼ਾਨੀ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ। 22 ਅਗਸਤ 1948 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਾਂਬਾ ਮਿਓਲਰ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦੀ ਸੋਫੀਆ ਅਲੱਗਜੈਂਡਰ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦੀ ਸੋਫੀਆ ਅਲੱਗਜੈਂਡਰ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਜਿਵੇਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਵੋਟ ਦਾ ਹੱਕ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਹੱਕੀ ਮੰਗਾ ਦੇ ਲਈ ਲੜਨ ਵਾਲੇ ਨਾਰੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਸਿਰਕੱਢ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੋ ਕਾਫੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ।ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ, ਸ਼ੇਰੇ ਪੰਜਾਬ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੋਰਿਆਂ ਵਲੋਂ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਲਾਵਤਨ ਕਰਕੇ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਿਥੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭਰਮਾਂ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸਚੀਐਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੋਫੀਆ ਇੱਕ ਕਟੜ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੀ ਧਾਰਨੀ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਾਰਾਣੀ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਵਲੋਂ ਉਸਨੂੰ ਲਿਹਾਜ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ ਹੈਂਪਟਨ ਕੋਰਟ ਮਹਿਲ ਦੇ ਇੱਕ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦੀ ਸੋਫੀਆ ਅਲੱਗਜੈਂਡਰ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 8 ਅਗਸਤ 1876 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਐਲਵੈਡਨ ਹਾਲ, ਏਲਵੈਡਨ, ਸੁਫੋਕ, ਬੁਕਿੰਗਮ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਆਖਰੀ ਮਹਾਰਾਜਾ,ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਬਾਂਬਾ ਮੁਲਰ ਦੀ ਤੀਜੀ ਧੀ ਸੀ। 22 ਅਕਤੂਬਰ 1893 ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਖਰਾਬ ਸਿਹਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਦਾ, 55 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪੈਰਿਸ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ।ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਦੌਲਤ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਪਰ ਉਹ ਕਾਫੀ ਚੁੱਪ ਅਤੇ ਉਦਾਸ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ। ਇੰਜ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਚੁੱਪ ਅਤੇ ਉਦਾਸ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦੀ ਸੋਫੀਆ ਅਲੱਗਜੈਂਡਰ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘਾਂ 'ਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਘਟਾ ਦਿੱਤੀ।ਨਿਗਰਾਨੀ ਘਟਣ ਮਗਰੋਂ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦੀ ਸੋਫੀਆ ਅਲੱਗਜੈਂਡਰ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਬਾਂਬਾ ਦੇ ਨਾਲ 1903 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਯਾਤਰਾ ਕਰਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋ ਗਈ , ਪਰ ਦਿੱਲੀ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਸੁਣਵਾਈ ਨਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਆਖਰ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦੀ ਸੋਫੀਆ ਅਲੱਗਜੈਂਡਰ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਆਈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਇਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਬਦਲਣ ਦਾ ਪੱਕੇ ਮਨ ਦੇ ਨਾਲ ਇਰਾਦਾ ਕਰ ਲਿਆ। 1907 ਦੀ ਆਪਣੀ ਦੂਸਰੀ ਭਾਰਤ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕੁਝ ਨੇੜਲੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਮੁਲਾਕਾਤ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਮੋੜ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਇਸ ਮੁਲਾਕਾਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਗਲ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਹਕੂਮਤ ਅੱਗੇ ਸਮਰਪਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਜੋ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਕੇ ਕਦੇ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇ ਗਾ। ਜਾਂ ਬਰਤਾਨਵੀਂ ਸਾਮਰਾਜੀਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਡੇ ਪਾਸੋਂ ਸੱਭ ਕੁੱਝ ਖੋਹ ਲਿਆ ਹੈ,ਉਹ ਮੁੜ ਸਾਨੂੰ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇ ਗਾ। ਅਣਵੰਡੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦੀ ਸੋਫੀਆ ਅਲੱਗਜੈਂਡਰ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ, ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਲਹੌਰ ਦੇ ਸ਼ਾਲੀਮਾਰ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਇਕ "ਪੁਰਦਾਹ ਪਾਰਟੀ" ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੌਰਾਨ,ਉਸ ਨੇ ਗੋਪਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਗੋਖਲੇ ਅਤੇ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਵਰਗੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਘੁਲਾਟੀਏ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦੀ ਜਤਾਈ। ਇੰਜ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦੀ ਸੋਫੀਆ ਅਲੱਗਜੈਂਡਰ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜਾਗ ਚੁੱਕੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 1909 ਸਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਸੋਫੀਆ ਨੇ ਮੋਹਨ ਦਾਸ ਕਰਮ ਚੰਦ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਲਈ ਵੈਸਟਮਿਨਸਟਰ ਪੈਲੇਸ ਹੋਟਲ ਵਿਖੇ ਹੋ ਰਹੀ ਇਕ ਵਿਦਾਈਗੀ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਇਸ ਗਲ ਤੋਂ ਅਨਜਾਣ ਸੀ ਕਿ ਮਹਾਤਮਾ ਅਖਵਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਇਹ ਵਿਅਕਤੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਹਕੂਮਤ ਦਾ ਸਾਰਜੈਂਟ ਮੇਜਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਈ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। 22 ਅਗਸਤ 1948 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦੀ ਸੋਫੀਆ ਅਲੱਗਜੈਂਡਰ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੈਨ, ਬਕਿੰਘਮ ਸ਼ਾਇਰ, ਦੇ ਕੋਲਹੈਚ ਹਾਊਸ, ਵਿੱਖੇ ਉਸਦੀ ਭੈਣ ਕੈਥਰੀਨ ਦੇ ਘਰ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਰਹਿ ਰਹੀ ਸੀ ਵਿਖੇ ਉਸਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ 26 ਅਗਸਤ 1948 ਵਾਲੇ ਗੋਲਡਰਜ਼ ਗ੍ਰੀਨ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਘਾਟ ਵਿੱਖੇ ਉਸਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਆਪਣੇ ਦੇਹਾਂਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦੀ ਸੋਫੀਆ ਅਲੱਗਜੈਂਡਰ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਹ ਇੱਛਾ ਜਤਾਈ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਾਇਦਾ ਦੇ ਤਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਸਥੀਆਂ ਸਿੱਖ ਮਰਿਆਦਾ ਮੁਤਾਬਿਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਹਾਈਆਂ ਜਾਣ ਪਰ ਗੋਰਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। 8 ਨਵੰਬਰ 1948 ਨੂੰ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦੀ ਸੋਫੀਆ ਅਲੱਗਜੈਂਡਰ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਨੂੰ 58,040 ਪੌਂਡ ਦੇ ਵਿੱਚ ਨੀਲਾਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
|
