ਪਿੰਡ ਗੱਗੜ ਭਾਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਅਤੇ ਜਿਲਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਮਿਸਲ ਰਾਜ ਵੇਲੇ ਦੀਆਂ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਮਿਸਲ ਦੇ ਮਿਸਲਦਾਰਾਂ ਵਲੋ ਖਾਈ ਵਾਲਾ ਕੱਚਾ ਕਿਲਾ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਥੇਹ ਪਾਸ, ਜੋਂ ਹੁਣ ਅਲੋਪ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। 

ਪਿੰਡ ਗੱਗੜ ਭਾਣਾ, ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ ਤੋਂ 5 ਮੀਲ ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਗਵਾਂਢੀ ਪਿੰਡ ਹਨ, ਬੁੱਟਰ ਸਿਵੀਆ, ਧਰਦਿਉ, ਵਡਾਲਾ ਕਲਾਂ, ਚੱਕ ਥਥੀਆਂ, ਬੁਤਾਲਾ ਅਤੇ ਸਠਿਆਲਾ ਲਗਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਤਰ ਵੱਲ ਮਹਿਤਾ ਨੇੜੇ ਲਗਦਾ। 

ਪਿੰਡ ਗੱਗੜ ਭਾਣਾ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ। 

ਅੱਜ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 500 ਤੋਂ 550 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ, 15ਵੀ ਸੱਦੀ ਵਿਚ, ਤਕਰੀਬਨ 1400 CE ਦੇ ਮੱਧ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ, ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਜੋਂ ਉਸ ਵਖਤ ਬੰਜਰ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਸੀ, ਦੋ ਬੰਦੇ, ਗੱਗੜ, ਝੰਡੇਰ ਗੋਤ ਦਾ ਜੱਟ, ਅਤੇ ਭਾਣਾ, ਰੰਧਾਵਾ ਗੋਤ ਦਾ ਜੱਟ, ਜੋਂ ਪਿੰਡ ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਤੋਂ ਉੱਠਕੇ ਆਏ ਓਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਪਿੰਡ ਵਸਾਇਆ, ਜੋਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਾਕਮਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਵੱਸੇ। ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਨਾਂਵਾਂ ਗੱਗੜਭਾਣਾ ਦੇ ਨਾਂ ਉਪਰ ਵੱਸਿਆ। 

ਕਿੱਸੇ ਕਾਰਨ, ਗੱਗੜ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਇਕ ਹਿੱਸਾ ਮਿਲਿਆ, ਜਦਕਿ ਭਾਣਾ ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸੇ ਮਿਲੇ। ਗੱਗੜ ਨੇ ਫਿਰ ਬਟਾਲਾ ਪਰਗਨੇ ਦੇ ਇਕ ਪਿੰਡ ਮੰਡ ਤੋਂ ਇਕ ਸੰਤ, ਨਾਂ ਦੇ ਦਿਓ ਗੋਤ ਦੇ ਜੱਟ ਨੂੰ ਸੱਦਿਆ, ਨੌਰੰਗ, ਵੜਿੰਗ ਗੋਤ ਦਾ ਜੱਟ ਜੋਂ ਮਾਲਵੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪਿੰਡ ਕੋਟ ਰਾਇ ਤੋਂ ਆਇਆ, ਅਤੇ ਬਾਹਗਾ, ਵਿਰਕ ਗੋਤ ਦਾ ਜੱਟ ਜੋਂ ਬਾਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪਿੰਡ ਚੂਹੜਕਾਣਾ  ਤੋਂ ਆਇਆ, ਇਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਗੱਗੜ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਦਿੱਤੇ। ਪਿੰਡ ਕਾਫੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਰਹੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਿਚ। 

(ਸਿੱਖ ਮਿਸਲ ਰਾਜ ਕਾਲ, ਕੱਚੇ ਖਾਈ ਵਾਲੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਕਿਲੇ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਉਣੇ)

ਮੌਜੂਦਾ ਥਾਂ (ਗੱਗੜ ਭਾਣਾ) ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਢੇਰੀ (ਥੇਹ) ਹੈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੀ ਵਸੋਂ ਦਾ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਢੇਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਖਾਈ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀਆਂ ਦੀਵਾਰਾਂ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਵੀ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਲ੍ਹੇਬੰਦੀਆਂ ਸਿੱਖ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਈਆਂ ਅਤੇ ਵਰਤੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਪਿੰਡ ਬਟਾਲਾ ਪਰਗਨੇ ਦੀ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਮਿਸਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸਠਿਆਲਾ ਅਤੇ ਬੁਤਾਲਾ, ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਮਿਸਲ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਮਿਸਲਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਈਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਗੜਬੜ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। 

(SIKH MISAL PERIOD REMAINS OF OLD MUD FORT WITH A MOAT)

" Near the present site there is a mound, which is the relic of a very old habitation. Next to this mound there are also the remains of a moat and mud walls. These fortifications must have been erected and used in Sikh times when the village was included in the Ramgarhia misal of Batala, while Sathiala and Butala to the east were in the Ahluwalia misal of Kapurthala. The village must have been subjected to considerable disturbances during the dissensions, which took place between these misals "

(ਹੁਣ ਇਹ ਢੇਰੀ ਜਾ ਥੇਹ, ਅਤੇ ਮਿਸਲਾਂ ਵੇਲੇ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਮਿੱਟੀ ਦੁਆਰਾ ਬਣਿਆ ਕਿਲਾ, ਅਲੋਪ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ)

ਦਸਦਾ ਜਾਵਾਂ, ਕੇ, ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਜੋਂ ਗੱਗੜ ਭਾਣਾ ਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਇਲਾਕੇ, 1758-59 ਵਿਚ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਨੇ ਮੱਲਿਆ ਸੀ, ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਜਿਵੇਂ ਮੱਤੇਵਾਲ, ਮਹਿਤਾ, ਘੁਮਾਣ ਜੋਂ ਨੇੜੇ ਤੇਰੇ ਹਨ, ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕੀਤੇ ਸਨ, ਜੋਂ ਚੀਫ਼ਸ ਆਫ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। 

ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ colonial ਰਾਜ, ਪਹਿਲੀ census ਅਤੇ ਨਹਿਰਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ। 

1851 ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ census ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਗੱਗੜਭਾਣਾ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 991 ਸੀ, ਫਿਰ 1870 ਵਿਚ ਸਭਰਾਵਾਂ ਨਹਿਰ ਦੀ ਖੁਦਵਾਈ ਹੋਈ, ਜੋਂ 1877 ਵਿਚ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਈ, ਜੋਂ ਪਿੰਡ ਗੱਗੜਭਾਣਾ ਕੋਲ ਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੋਈ, ਸਿੱਧੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚੋ ਨਿਕਲਦੀ ਹੋਈ ਮਾਝੇ ਦੇ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚਦੀ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਨਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਦਿੰਦੀ।

"The village site is adjacent to the Subraon Branch of the Upper Bari Doab Canal. This branch separates from the Kasur Branch of the main canal at Sathiali in the Gurdaspur District and discharges nearly 1,000 cusecs during the summer months. It was dug between the years 1870 and 1877. On the canal bank almost opposite the (Gaggar Bhana) village site there is a Canal Rest House "

ਪਿੰਡ ਗੱਗੜਭਾਣਾ ਦੀ ਗਿਣਤੀ। 

1851 ਦੀ ਪਹਿਲੀ census ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਗੱਗੜਭਾਣਾ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ, 991 ਲੋਕ ਸਨ, ਫਿਰ 1925 ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਗੱਗੜਭਾਣਾ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 1,795 ਸੀ, ਗਿਣਤੀ ਦੁੱਗਣੀ ਹੋਈ, ਮੇਰੇ ਖਿਆਲ ਨਾਲ, ਹੋ ਸਕਦਾ ਨਹਿਰਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਕਰਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਉਪਜਾਊ ਹੋਈ, ਬੰਜਰ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵੀ ਜਮੀਨਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ, ਨਹਿਰਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਕਾਰਨ, ਜੋਂ 1870 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਬਣੀ ਸਭਰਾਵਾਂ ਨਹਿਰ ਜੋਂ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ। ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਜਿਆਦਾ ਨਿਆਣੇ ਲੈਣੇ ਕਾਫੀ ਆਮ ਜੋਂ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਿਹਤ ਉਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਅਸਰ ਹੋਇਆ, ਇਵੇਂ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਕਈ ਵਾਰ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। 

"The insanitary conditions necessitate a heavy birth-rate, and the heavy birth-rate, owing to the risks run at each birth, causes a heavy death-rate among women. It must not be supposed that this state of affairs applies only to Gaggar Bhana. There is hardly a village of the Central Punjab of which this description is not true."

Source. An Economic Survey of Gaggar Bhana, A Village in the Amritsar District of the Punjab, 1928.