26 ਅਗਸਤ 1661 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ, ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ, ਪਿਤਾ ਭਾਈ ਸੁਧਾ ਜੀ, ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਮਾਈ ਦਿਆਲੀ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ।

ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਭਾਈ ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪੰਜਾਂ ਪਿਆਰਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸਨ ਜੋ ਸਾਹਿਬੇ ਕਮਾਲ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਪੁਕਾਰ' ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਠੇ ਸਨ। ਆਪ ਨੇ 30 ਮਾਰਚ 1699 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸ੍ਰੀ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਖੇ ਅਪਣਾ ਸੀਸ ਸਤਿਗੁਰੂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਪੁਕਾਰ' ਤੇ ਅਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਆਪ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਚਰਣ ਸ਼ਰਨ ਆ ਗਏ ਸਨ।

ਗੁਰੂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਚਰਣਾ ਵਿੱਚ ਸੀਸ ਭੇਟ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਨਾਂ ਦਇਆ ਰਾਮ ਸੀ। ਆਪ ਦੇ ਪਿਤਾ ਭਾਈ ਸੁਧਾ ਜੀ ਸ਼ਹੀਦ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵਡੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸਿੱਖ ਸਨ ਅਤੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਅਸੀਸ ਲੈਣ ਦੇ ਲਈ ਅਤੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾ ਦੇ ਲਈ ਆਪ ਸ੍ਰੀ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਅਕਸਰ ਆਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਸਨ 1674 ਵਿਚ, ਆਪ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ, ਜਦੋਂ ਸਾਹਿਬ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪਾਵਨ ਚਰਣਾ ਵਿੱਚ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਦੇ ਲਈ ਸ੍ਰੀ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਯਾਤਰਾ' ਤੇ ਆਏ ਤਾਂ ਮਨ ਗੁਰੂ ਚਰਣਾਂ ਤੋ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਨੂੰ ਨਾ ਮਨਿਆਂ ਤਾਂ ਆਪ ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਥੇ ਭਾਵ ਸ੍ਰੀ ਆਨੰਦ ਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਹੀ ਵਸ ਗਏ।

ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪੰਜਾਬੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੂਰਣ ਮਾਹਰ ਸਨ। ਆਪ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਵੀ ਡੂੰਘਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਰਾਹੀਂ ਆਪ ਕੀਰਤਨ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸੋ।ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਆਪ ਨੇ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਭਾਈ ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਨੇ 1677 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸਮਾਂ ਸਾਹਿਬ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਗੁਜ਼ਾਰਿਆ ਸੀ। 5 ਅਤੇ 6 ਦਸੰਬਰ 1704 ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਛੱਡਿਆ ਤਾਂ ਭਾਈ ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਜੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨ ਅਤੇ ਫੇਰ ਦਸੰਬਰ 1704 ਜੀ ਵਿੱਚ, ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਵੀ ਆਪ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਂ ਦੇ ਨਾਲੋ ਨਾਲ ਰਹੇ। ਇੰਜ ਜਦੋਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ 1706 ਸਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਗਏ ਤਾਂ ਭਾਈ ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨ। ਫੇਰ ਇਥੋਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਨੂੰ ਚਾਲੇ ਪਾ ਦਿੱਤੇ ਤਾਂ ਵੀ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨ। ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਤਕ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਫਤਹਿ ਦੀ ਚਿੱਠੀ ' ਜ਼ਫਰਨਾਮਾ' ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵੀ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।

ਆਪ ਨੇ 1765 ਬਿ: ਅੱਸੂ ਦੀ ਅਮਾਵਸ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਅਬਚਲ ਨਗਰ ਹਜੂਰ ਸਾਹਿਬ, ਨੰਦੇੜ ਵਿਖੇ ਗੋਦਾਵਰੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗੇ ਸਨ।