16 ਸਤੰਬਰ 1843 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸਰਦਾਰ ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ ਆਪਸੀ ਭਰਾਮਾਰੂ ਖਾਨਾਜੰਗੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਨੂੰ ਤਬਾਹੀ ਦੇ ਰਾਹ ਵੱਲ ਧਕਣ ਵਾਲੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਵਿਚ ਸਰਦਾਰ ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।ਆਪ ਦਾ ਜਨਮ ਸਰਦਾਰ ਅਮੀਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧਾਵਾਲੀਏ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਪ ਸ਼ੇਰੇ ਪੰਜਾਬ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਰਿਸ਼ਤੇਕਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਨ।ਇਸ ਕਾਰਣ ਆਪ ਦੀ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਕਾਫ਼ੀ ਚੜ੍ਹਤ ਸੀ।
ਮਹਾਰਾਜਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕੁੰਵਰ ਨੌ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਤਲ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਰਾਜ-ਗੱਦੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿਚ ਆਪ ਨੇ ਸਰਦਾਰ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਰਾਣੀ ਚੰਦ ਕੌਰ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇ ਕੇ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਨਾਲ ਅਸਿੱਧੇ ਤੌਰ' ਤੇ ਡੋਗਰਿਆਂ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਪਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ ਤਖਤ 'ਤੇ ਬੈਠ ਜਾਣ ਕਾਰਣ ਆਪ ਦੇ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਤੋਂ ਪੈਰ ਉਖੜ ਗਏ ਸਨ। ਆਪ ਦੀਆਂ ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਕਰਣ ਕਰਕੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਨਵਰੀ 1842 ਵਿਚ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਫੇਰ ਆਪਸੀ ਸੰਬੰਧ ਸੁਧਰਨ ਅਤੇ ਮਾਹੌਲ ਸੁਖਾਂਵਾਂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪ ਨੂੰ ਸਤੰਬਰ 1842 ਵਿਚ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਭਾਵੇਂ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਪਨਾਹ ਲੈਣ ਦੇ ਲਈ ਬੈਠੇ ਸਰਦਾਰ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਾਪਸ ਪਰਤਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਆਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚੋਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿ ਆਪਣੀ ਮਨ ਦੀ ਮੈਲ ਸਾਫ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
15 ਸਤੰਬਰ 1843 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹ ਬਿਲਾਵਲ ਦੀ ਬਾਰਾਦਰੀ ਵਿਖੇ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਨਿਰੀਖਣ ਵੇਲੇ ਸਰਦਾਰ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਬੇਟਾ ਕੁੰਵਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਦੋਨੇਂ ਨੇੜਲੇ ਬਾਗ਼ ਵਿਚ ਤੁਲਾ-ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਿਚ ਰੁਝੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਸਰਦਾਰ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਫੌਜੀ ਦਸਤੇ ਦੇ ਨਾਲ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਪਾਸ ਪੁੱਜਿਆ ਅਤੇ ਇਕ ਨਵੀਂ ਕਾਰਬਾਈਨ ਦਿਖਾਉਣ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਦੇ ਨਾਲ, ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ । ਗੋਲੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਕੁੰਵਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਬਾਗ ਦੇ ਇੱਕ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਜਾ ਛੁਪਿਆ।ਅਤੇ ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁੰਵਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਲਭ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਵਢ ਦਿੱਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਨੂੰ ਘੋੜੇ ਦੀ ਕਾਠੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਸਰਦਾਰ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰ ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਦੋਵੇਂ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਲ ਤੁਰ ਪਏ। ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਮਿਲੇ, ਰਾਜਾ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਪੁੱਜ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਐਲਾਨ ਕਰਕੇ ਸਰਦਾਰ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵਜ਼ੀਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪਤਾ ਜਦੋਂ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਲਗਾ ਤਾਂ ਉਹ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅਗਲੇ ਦਿਨ 16 ਸਤੰਬਰ 1843 ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਸਾਰ ਹੀ ਕਿਲ੍ਹੇ ਉਤੇ ਜਾ ਚੜ੍ਹਿਆ।ਸਰਦਾਰ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਦੀਵਾਰ ਤੋਂ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਉਤਰਦਿਆਂ ਇਸ ਨੇ ਦੇਖ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਬੁਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਸਰਦਾਰ ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਇਸ ਵਕਤ ਤਹਿਖ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚ ਜਾ ਛੁਪਿਆ ਜਿਥੋਂ ਬਾਹਰ ਕਢ ਕੇ ਇਸ ਦਾ ਵੀ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਮਿਰਤਕ ਦੇਹ ਨੂੰ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਲਾਹੌਰ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿਚ ਘਸੀਟਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਇਸ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਕੇ ਲਾਹੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਉਤੇ ਟੰਗਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
16 ਸਤੰਬਰ 1843 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਚਲ ਰਹੀ ਖਾਨਾਜੰਗੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸਰਦਾਰ ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ ਦਾ ਕਤਲ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਉਸ ਵਕਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਪੁੱਤਰ ਸਰਦਾਰ ਠਾਕੁਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ ਜੀ ਦੀ ਆਯੂ ਕੇਵਲ ਛੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੀ।
