ਇਤਿਹਾਸ ਅੰਦਰ ਤੱਥਾਂ, ਘਟਨਾਵਾਂ, ਨਾਂਵਾਂ, ਥਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖਿਆਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਾਠਕ ਦੇ ਮਨ ਅੰਦਰ ਇਤਿਹਾਸ ਪ੍ਰਤੀ ਨਜ਼ਰੀਆ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚਲਾ ਖਿਆਲ ਹੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਅਚੇਤ ਮਨ ਪਿਛੇ ਜਿਹੜੇ ਖਿਆਲ ਪਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਖਿਆਲ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚਲੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਘਾੜਤ ਘੜਦੇ ਹਨ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾਤੀ, ਸਰੀਰਕ, ਭੂਗੋਲਿਕ, ਸਭਿਆਚਾਰਕ, ਧਾਰਮਿਕ, ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਗੈਰ-ਸਿੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਲੋਂ ਖੁਦ ਲਿਖੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਖਿਆਲ ਦਾ ਇਹ ਫਰਕ ਸਪੱਸ਼ਟ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਵਿਚਲਾ ਮੁੱਖ ਤੱਤ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਤਿਬੀਰ ਸਿੰਘ ਹੋਏ ਹਨ।

ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਤਿਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਮਾਰਚ, 1932 ਈ. ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਸ. ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਗ੍ਰਿਹ ਮਾਤਾ ਰਣਜੀਤ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਜਿਹਲਮ ਨਗਰ, ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਸਤਿਬੀਰ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚੌਥੇ ਨੰਬਰ ’ਤੇ ਸਨ। ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ. ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਸਿਮਰਨ ਦੇ ਅਭਿਆਸੀ ਸਨ। ਸ. ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਇਮਾਰਤੀ ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਜੰਗਲਾਤ ਦੇ ਠੇਕੇਦਾਰ ਸਨ। ਵੈਸੇ ਸ. ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਰਾਮਨਗਰ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਕਿਰਤ ਕਰਨ ਲਈ 1906 ਈ. ਵਿਚ ਜਿਹਲਮ ਆ ਕੇ ਵੱਸ ਗਏ ਸਨ। ਜਿਹਲਮ ਵਿਖੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਸ. ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ, ਧਾਰਮਿਕ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਅਕਸਰ ਹੀ ਠਹਿਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ, ਗਿਆਨੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ, ਸ. ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਮਝੈਲ, ਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ, ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ ਅਤੇ ਸੰਤ ਨਿਸਚਲ ਸਿੰਘ ਯਮੁਨਾਨਗਰ ਵਾਲੇ ਆਦਿਕ ਹੋਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਪਰੋਕਤ ਸਭ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ, ਬੈਠਣ ਅਤੇ ਸੁਣਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਸਤਿਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਸਤਿਬੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਧਾਰਮਿਕ ਬਿਰਤੀ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨੇਮ ਸੀ ਕਿ ਜਿਸ ਬੱਚੇ ਨੇ ਸਵੇਰੇ ਉਠ ਕੇ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਾਠ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਵੇਰ ਦਾ ਨਾਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਸੀ।੩ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰ ਕੇ ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਦਾ ਨੇਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦੀ ਨਿੱਤਨੇਮ ਪ੍ਰਤੀ ਸਖ਼ਤੀ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨੇ ਪੱਕਿਆਂ ਕਰ ਦਿਤਾ ਸੀ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਕਿਹਾ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਦੋ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਸੌਣ ਦਾ ਹੱਕ ਹੈ - ਇੱਕ ਰੋਗੀ ਨੂੰ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਨਾਸਤਕ ਨੂੰ।“ ਸਤਿਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੁਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਿਹਲਮ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਪੰਜਵੀਂ ਕਲਾਸ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਵਿਚ ਪਾਸ ਕਰਕੇ ਛੇਵੀਂ ਕਲਾਸ ਲਈ ਖ਼ਾਲਸਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਜਿਹਲਮ ਵਿਖੇ ਦਾਖ਼ਲਾ ਲਿਆ।ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਕੂਲ ਹੈੱਡਮਾਸਟਰ ਅਭੈ ਸਿੰਘ ‘ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ’ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਤਿਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਜੀਵਨ-ਜਾਚ ਵਿਚ ਵੀ ਪ੍ਰਪੱਕ ਕੀਤਾ।“ ਸਤਿਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਜਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤਕ ਨਿੱਤਨੇਮ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਬਾਣੀਆਂ ਕੰਠ ਕਰ ਲਈਆਂ ਸਨ। ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤਕ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਹੀ ਗੁਰਪੁਰਬਾਂ ਮੌਕੇ ਆਪ ਜੀ ਗੁਰਮਤਿ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿਚ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਬੋਲਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਸਕੂਲ ਸਮੇਂ ਹੀ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਸੌ ਦੇ ਕਰੀਬ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖ ਲਈਆਂ ਸਨ। ਜਦ ਆਪ ਜੀ ਨੌਵੀਂ ਕਲਾਸ ਵਿਚ ਹੋਏ ਤਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਮੇਲ ਜਿਹਲਮ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਗਿਆਨੀ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਗਿਆਨੀ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪਾਸੋਂ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ‘ਸ੍ਰੀ ਗੁਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰੰਥ' ਦੇ ਸੰਪੂਰਨ ਅਰਥ ਪੜ੍ਹੇ।ਇਹ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਿੰਘ ਮਗਰੋਂ ਸਤਿਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣੇ ਸਨ। ਸਤਿਬੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸਕੂਲ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਜਿਥੇ ਧਾਰਮਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਪੱਕ ਸਨ, ਉਥੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਚ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਜਦ ਸਿੱਖ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਬਣੀ ਤਾਂ ਇਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਜਿਹਲਮ ਯੂਨਿਟ ਦਾ ਆਗੂ ਸਤਿਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1947 ਈ. ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੰਡ ਨੇ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੇ ਗੁਰਧਾਮ, ਜ਼ਮੀਨ-ਜਾਇਦਾਦ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ।

ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀਂ ਪੰਜਾਬ ਛੱਡ ਕੇ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਆਉਣਾ ਪਿਆ। ਸਤਿਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਸ. ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਜਿਹਲਮ ਵਿਖੇ ਸੀ। 1947 ਈ. ਦੀ ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਸ. ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਸਰੂਪਾਂ ਦਾ ਟਰੱਕ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਸਨ।ਇਸ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਾਣੀ ਪ੍ਰਤੀ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦਾ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ। 1947 ਈ. ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਵੰਡ ਵੇਲੇ ਸਤਿਬੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਸਵੀਂ ਕਲਾਸ ਦਾ ਇਮਤਿਹਾਨ ਦੇ ਚੁਕੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਨੇ 1947 ਈ. ਦੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਫਸਾਦਾਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਲਈ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਸੀ। ਸ. ਸਤਿਬੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।” ਇਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਤਿਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਸਮਕਾਲੀ ਇਤਹਾਸ ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਸਾਂਭਣ ਦੀ ਚੇਟਕ ਲਗ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਣਨ ਉਪਰੰਤ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਆ ਕੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡੀ. ਐਸ. ਕਾਲਜ ਮੋਗਾ ਵਿਖੇ ਦਾਖ਼ਲਾ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਆ ਗਏ। ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਸਤਿਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬੜਾ ਰਾਸ ਆਇਆ। ਕਾਲਜ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕਥਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਕਥਾ ਇੱਕ ਦਿਨ ਭਾਈ ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਤੇ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਡਾ. ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਹਿਸਟਰੀ (ਇਤਿਹਾਸ) ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਡਾ. ਦਿਵੇਦੀ ਅਤੇ ਡਾ. ਫੌਜਾ ਸਿੰਘ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਆਨਰਜ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋ. ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਸਿੰਘ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਇਤਨੇ ਕਾਬਿਲ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਪਾਸੋਂ ਵਿੱਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਹੀ ਆਪ ਜੀ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਕਾਬਿਲ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ ਬਣੇ ਸਨ। ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਵਿਖੇ ਦੂਸਰੇ ਸਾਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਸਤਿਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸੰਪਰਕ ਸਿੱਖ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਕਰਤਾ-ਧਰਤਾ ਸਰੂਪ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਇਥੋਂ ਹੀ ਅਪ ਜੀ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿਚ ਲੈਕਚਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਵਧੀ। ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਵਿਖੇ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਕਾਰਨ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਵਾਰੰਟ ਨਿਕਲ ਆਏ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਸੰਤ ਨਿਸਚਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸਤਿਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, ਬੱਚਿਆ! ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲੈ, ਫਿਰ ਭਾਵੇਂ ਰੋਜ਼ ਜੇਲ੍ਹ ਜਾਵਾਂ।ਸੋ ਸਤਿਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਬੀ. ਏ. ਕਰਕੇ ਡੀ.ਏ.ਵੀ. ਕਾਲਜ ਕਾਨਪੁਰ ਵਿਖੇ ਐਮ.ਏ. ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਲੈ ਲਿਆ। 1953 ਈ. ਵਿਚ ਐਮ. ਏ. ਇਤਿਹਾਸ ਕਰ ਕੇ ਆਪ ११ ਜੀ ਲਾਇਲਪੁਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਵਿਖੇ ਲੈਕਚਰਰ ਲੱਗ ਗਏ।੨ ਨੌਕਰੀ ਦੌਰਾਨ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਲਾਇਲਪੁਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਬਹੁਤ ਨਿੱਠ ਕੇ ਪੜ੍ਹੀਆਂ। ਆਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਕਾਲਜ ਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੌਰਾਨ ਜੇ ਕੋਈ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਉਂਦੀ ਤਾਂ ਆਪ ਜੀ ਡਾ. ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਪਾਸੋਂ ਮਦਦ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਸਨ।

ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਮੋਰਚੇ ਦੌਰਾਨ ਸਤਿਬੀਰ ਸਿੰਘ ਹੋਰੀਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀਵਾਨ ਹਾਲ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇਕ ਲੈਕਚਰ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇੱਥੋਂ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਤਕਰੀਬਨ ਦੋ ਸੌ ਲੈਕਚਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਮੋਰਚੇ ਪਿੱਛੋਂ ਸਤਿਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।ਜਦ ਆਪ ਜੀ ਜਮਾਨਤ ’ਤੇ ਆਏ ਸਨ ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਲਾਇਲਪੁਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਸਤਿਬੀਰ ਸਿੰਘ ਪਾਸੋਂ ਜਾਂ ਤੇ ਪਿਛਲੇ ਕੀਤੇ ਦੀ ਖਿਮਾ ਮੰਗਵਾਉ ਜਾਂ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿਉ। ਜੇ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਵੀ ਨਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਕਾਲਜ ਦੀ ਗਰਾਂਟ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਜਦ ਇਹ ਚਿੱਠੀ ਸਤਿਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਤਾਂ ਆਪ ਨੇ ਕਾਲਜ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਪਿਛੇ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੋਚ ਸਮਝ ਕੇ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਕਰਾਂਗਾ।ਇਸ ਜਵਾਬ ਨਾਲ ਹੀ ਸਤਿਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਾਲਜ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।ਆਪ ਜੀ ਨੇ 1953 ਈ. ਤੋਂ 1962 ਈ. ਤਕ ਲਾਇਲਪੁਰ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਸਨ। 1960 ਈ. ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਮੋਰਚੇ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।

ਆਪ ਜੀ ਕਾਨ੍ਹਪੁਰ ਜਾ ਕੇ ਵਪਾਰ ਵਿਚ ਹੱਥ ਅਜਮਾਉਣ ਲੱਗੇ। ਇਸ ਸਮੇ ਤਕ ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਵਿਦਵਤਾ ਦਾ ਵਿਦਵਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਚਲ ਚੁਕਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਜਦ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪ ਕਾਨਪੁਰ ਵਿਖੇ ਵਪਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਤਿਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖੀ। ਚਿੱਠੀ ਦੇ ਬੋਲ ਸਨ ਕਿ “ਵਪਾਰ ਤੇਰੇ ਵੱਸ ਦਾ ਰੋਗ ਨਹੀਂ। ਗੁਰਮਤਿ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿਚ ਇਹ ਵਿਘਨਕਾਰੀ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਤਾਂਘ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਗੁਰਮਤਿ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਚਮਕਦਾ ਤਾਰਾ ਬਣੋ। 

ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਤਿਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ 5 ਮਾਰਚ, 1965 ਈ. ਯਮੁਨਾਨਗਰ ਵਿਖੇ ਸ. ਮੁਕੰਦ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਪੁੱਤਰੀ ਬੀਬੀ ਜਸਪਾਲ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਤਿੰਨ ਬੇਟੀਆਂ ਸੁੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ, ਸਿਮਰਨ ਕੌਰ, ਹਰਕੀਰਤ ਕੌਰ ਤੇ ਬੇਟਾ ਅਜੇਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ।੧੬ ਕਾਨਪੁਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਮੇਂ ਹੀ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦਾ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਕਾਲ ਚਲਾਣੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਤਾ ਜੀ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਕਹਿ ਗਏ ਸਨ ਕਿ ਕਾਨ੍ਹਪੁਰ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਤੁਹਾਡਾ ਗੁਰ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਆਪ ਜੀ ਪੰਜਾਬ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਆ ਕੇ 4 ਜੂਨ, 1967 ਈ. ਨੂੰ ਗੁਰਮਤਿ ਕਾਲਜ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਬਣੇ।” ਕੋਈ 10 ਸਾਲ ਗੁਰਮਤਿ ਕਾਲਜ ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ 10 ਸਾਲ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਯਮੁਨਾਨਗਰ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਰਹਿਣ ਉਪਰੰਤ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਸਮਝ ਲਿਆ ਸੀ ਕਿ ਨੌਕਰੀ ਮੇਰੇ ਖੋਜੀ ਸੁਭਾਅ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੁਰਮਤਿ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਕੇ ਆਪ ਜਦ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਯਮੁਨਾਨਗਰ ਗਏ ਤਾਂ ਇਥੇ ਕਾਲਜ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਵੀ ਆਪ ਕਰਵਾਈ ਸੀ ਤੇ ਇਸ ਕਾਲਜ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵੀ ਰਹੇ ਸਨ।ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਯਮੁਨਾਨਗਰ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਹੀ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਤਿਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਣ ਦਾ ਕਾਰਜ ਲਾਇਲਪੁਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਬਣੀ ਤਾਂ ਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਤਿਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਲਿਖਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ।ਜਦ ਇਹ ਜੀਵਨੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਗਈ ਤਾਂ ਪ੍ਰੋ. ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸਤਿਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ ਕਿ ਜੇ ਸਾਰੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਜੀ ਦੀਆਂ ਇਤਨੇ ਅਕਾਰ ਦੀਆਂ ਹੀ ਜੀਵਨੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਜਾਣ ਤਾਂ ਕਈ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਤੱਥਾਂ ਨੂੰ ਨਜਿੱਠਣ ਵਿਚ ਆਸਾਨੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਤਿਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸੁਝਾਅ ਦੇਣ ’ਤੇ 1966 ਈ. ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਤੀਜੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਮਨਾਈ ਗਈ। ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਅੰਦਰ ਸ਼ਤਾਬਦੀਆਂ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਪਿਰਤ ਵੀ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਹੀ ਅਰੰਭ ਕਰਵਾਈ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਤਾਬਦੀਆਂ ਮੌਕੇ ਹੀ ਜਿਥੇ ਸੋਵੀਨਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਥੇ ਹੀ ਆਪ ਜੀ ਵਲੋਂ ‘ਬਲਿਓ ਚਿਰਾਗ’, “ਪੁਰਖ ਭਗਵੰਤ’, ‘ਇਤਿ ਜਿਨਿ ਕਰੀ’, ‘ਪਰਤਖ ਹਰਿ’ ਅਤੇ ਪਰਬਤ ਮੇਰਾਣ' ਗੁਰ ਜੀਵਨੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਨੇਮ ਸੀ ਕਿ ਜਿਸ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜੀਵਨ ਬ੍ਰਿਤਾਂਤ ਲਿਖਣਾ ਹੁੰਦਾ ਉਸ ਬਾਰੇ ਇਕ ਸਾਲ ਸਰੋਤ ਇਕੱਤਰ ਕਰਦੇ, ਅਧਿਐਨ ਕਰ ਕੇ ਨੋਟਿਸ ਲੈਂਦੇ ਤੇ ਫਿਰ ਛੁੱਟੀਆਂ ਲੈ ਕੇ ਕਿਸੇ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੇ ਮਸਾਲੇ ਨੂੰ ਖੋਜ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਤਰਤੀਬ ਦੇ ਕੇ ਕਿਤਾਬ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਸਨ।

1980 ਈ. ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੁਆਰਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਮੋਰਚੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਲਗਣੇ ਅਰੰਭ ਹੋਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੋਰਚਿਆਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਯੁੱਧ ਮੋਰਚੇ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਧਰਮ ਯੁੱਧ ਮੋਰਚੇ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਿੰ. ਸਤਿਬੀਰ ਸਿੰਘ 1982 ਈ. ਤੋਂ 1984 ਈ. ਤਕ ਐਨ.ਐਸ.ਏ. ਐਕਟ ਅਧੀਨ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਮੁਕੱਦਮਾ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਰਹੇ। ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ ਮੋਰਚਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਯੁੱਧ ਮੋਰਚੇ ਦੌਰਾਨ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਕੋਈ ਸਾਢੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਜੇਲ੍ਹ ਕੱਟੀ। ਨਵੰਬਰ 1984 ਦੀ ਸਿੱਖ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਦੌਰਾਨ ਕਾਨਪੁਰ ਵਿਖੇ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਪਰਵਾਰ, ਭਰਾ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਸਮੇਤ ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਫੈਕਟਰੀ ਨੂੰ ਦੰਗਾਕਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਅੱਗ ਲਾ ਕੇ ਸਾੜ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਆਰਥਿਕ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਣ ’ਤੇ ਵੀ ਆਪ ਜੀ ਡੋਲੇ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਨਵੰਬਰ ਚੁਰਾਸੀ ਦੇ ਪੀੜਤ ਪਰਵਾਰਾਂ ਦੇ ਮੁੜ ਵਸੇਬੇ ਵਾਸਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਵੀਹ ਕਿੱਲੇ ਜ਼ਮੀਨ ਖਰੀਦ ਕੇ ਪਲਾਟ ਕੱਟ ਕੇ ਨਿਰਮੋਹਗੜ੍ਹ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਕਲੋਨੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ।ਇਹ ਕਲੋਨੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਤਿਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪ ਵਸਾਈ ਤੇ ਲਾਟਰੀ ਸਕੀਮ ਨਾਲ ਸਭ ਨੂੰ ਪਲਾਟ ਵੰਡੇ ਗਏ।੨੩ ਇਸ ਤੋਂ ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਪੰਥ ਪ੍ਰਤੀ ਪਿਆਰ ’ਤੇ ਆਮ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦੇ ਜਜ਼ਬੇ ਦਾ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਤਿਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਗੁਰਮਤਿ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਤੀ ਕਲਮੀ ਸੇਵਾ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿਚ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਚੀਫ ਖਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਐਵਾਰਡ ਅਤੇ 1991 ਈ. ਵਿਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1991 ਈ. ਵਿਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਲੇਖਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਜਿਸ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਥ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਿੱਖ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਉਸ ਪਾਸੋਂ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਹੀਂ ਲਵਾਂਗਾ।

ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਤਿਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬੜੀ ਦੂਰ ਅੰਦੇਸ਼ਤਾ ਨਾਲ 1957 ਈ. ਵਿਚ ਸ੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਸ੍ਰੀ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਮਾਸਿਕ ਰਸਾਲਾ ‘ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼’ ਅਰੰਭ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਆਪ ਜੀ ਨੇ 1957 ਈ. ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਪਰਕਰਮਾ ਵਿਚ ਘੰਟਾ ਘਰ ਦੀ ਡਿਊਢੀ ਉਪਰ ਸਿੱਖ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿਚ ਵੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਸੀ। ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਸਥਾਪਿਤ ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿਚ ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਅਰੰਭ ਕਰਵਾਉਂਣ ਵਿਚ ਵੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।

ਜੇਕਰ ਸਿੱਖ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਚ ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇਖੀਏ ਤਾਂ ਆਪ ਜੀ ਲਗਾਤਾਰ ਉਨਤਾਲੀ ਸਾਲ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ ਸਨ। 1955 ਈ. ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ ਮੋਰਚਾ ਦੌਰਾਨ ਇਕ ਬੁਲਾਰੇ ਵਜੋਂ ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਹਾਊਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਆਪ ਜੀ ਉਨਤਾਲੀ ਸਾਲ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਇਲੈਕਸ਼ਨ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਆਪ ਜੀ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਆਖਰੀ ਸਾਹਾਂ ਤਕ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਅੰਦਰ ਕਲਮ ਰਾਹੀਂ, ਆਗੂ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਤਿਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਖਰੀ ਸਾਹ ਵੀ ਇੱਕ ਵਿੱਦਿਅਕ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿਚ ਹੀ ਲਏ ਸਨ। 18 ਅਗਸਤ, 1994 ਈ. ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਜਥੇਦਾਰ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਟੌਹੜਾ ਨਾਲ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਲੜਕੀਆਂ ਲਈ ਕਾਲਜ ਖੋਲਣ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਮੀਟਿੰਗ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ।ਇਸ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੱਲੋਂ ਲੜਕੀਆਂ ਲਈ ਕਾਲਜ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਆਪ ਜੀ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਸਨ।ਪਰ ਚਲਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈ ਗਿਆ ਤੇ ਆਪ ਜੀ ਜਥੇਦਾਰ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਟੌਹੜਾ ਜੀ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿਚ ਹੀ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ।

ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਤਿਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਸਾਹਿਤ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਾਹਿਤ ਹੈ। ਆਪ ਜੀ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਗੁਰ-ਜੀਵਨੀ ਸਾਹਿਤ, ਸਿੱਖ ਸਾਹਿਤ, ਸਿੱਖ ਫਿਲਾਸਫੀ ਅਤੇ ਰਹਿਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਾਣੀ ਦੀ ਕਮਾਈ, ਇਤਿਹਾਸ, ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਦਸ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਜੀਵਨ ਉਪਰ ਦਸ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ।ਹਰੇਕ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਉਪਰ ਲਿਖੀ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਲੇਖਕ ਨੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਬਾਰੇ ਢੁਕਵੇਂ ਫੁਰਮਾਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲਿਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ‘ਬਲਿਓ ਚਿਰਾਗ' ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਲੇਖ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੇ ਸਵਯੇ ਵਿਚੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ:

ਬਲਿਓ ਚਰਾਗੁ ਅੰਧਾਰ ਮਹਿ ਸਭ ਕਲਿ ਉਧਰੀ ਇਕ ਨਾਮ ਧਰਮ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1387)

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ‘ਕੁਦਰਤੀ ਨੂਰਿ’ ਹੈ, ਜੋ ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਤਾ ਬਲਵੰਡਿ ਜੀ ਦੀ ਉਚਾਰੀ ਰਾਮਕਲੀ ਕੀ ਵਾਰ ਵਿਚੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ:

ਵਰ੍ਹਿਐ ਦਰਗਹ ਗੁਰੂ ਕੀ ਕੁਦਰਤੀ ਨੂਰੁ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 967)

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਪਰਬਤ ਮੇਰਾਣ’ ਹੈ ਜੋ ਭਾਈ ਸਤਾ ਬਲਵੰਡ ਜੀ ਦੀ ਉਚਾਰੀ ਰਾਮਕਲੀ ਕੀ ਵਾਰ ਵਿਚੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ:

ਝਖੜਿ ਵਾਉ ਨ ਡੋਲਈ ਪਰਬਤੁ ਮੇਰਾਣੁ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 968)

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ‘ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਕਰਾਮਾਤਿ' ਹੈ, ਜੋ ਭਾਈ ਸਤਾ ਬਲਵੰਡਿ ਜੀ ਦੀ ਉਚਾਰੀ ਰਾਮਕਲੀ ਕੀ ਵਾਰ ਵਿਚੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ:

ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਕਰਾਮਾਤਿ ਆਪਿ ਸਿਰਜਣਹਾਰੈ ਧਾਰਿਆ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 968)

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ‘ਪਰਤਖ ਹਰਿ’ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਲੇਖ ਭੱਟ ਮਥੁਰਾ ਜੀ ਦੇ ਰਚਿਤ ਸਵਈਏ ਵਿਚੋਂ ਲਿਆ ਹੈ।

ਭਨਿ ਮਥੁਰਾ ਕਛੁ ਭੇਦੁ ਨਹੀ ਗੁਰੁ ਅਰਜੁਨੁ ਪਰਤਖੁ ਹਰਿ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1409)

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ‘ਗੁਰ ਭਾਰੀ’ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦੀ ਉਨੰਜੀਵੀਂ ਪਉੜੀ ਵਿਚੋਂ ਲਿਆ ਹੈ:

ਪੰਜਿ ਪਿਆਲੇ ਪੰਜਿ ਪੀਰ ਛਠਮੁ ਪੀਰੁ ਬੈਠਾ ਗੁਰੁ ਭਾਰੀ। (ਵਾਰ 1 : 49)

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਜੀ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ‘ਨਿਰਭਉ ਨਿਰਵੈਰ’ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਨੋਂ ਸਬਦ ਮੂਲਮੰਤਰ ਵਿਚੋਂ ਲਏ, ਜੋ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਕ੍ਰਿਸਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ‘ਅਸਟਮ ਬਲਬੀਰਾ’ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਮ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੂਜੇ ਦੀ ਰਚਿਤ ਵਾਰ ਵਿਚੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ:

ਹਰਿਕਿਸਨ ਭਯੋ ਅਸਟਮ ਬਲ ਬੀਰਾ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ‘ਇਤਿ ਜਿਨਿ ਕਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਲੇਖ ਸ੍ਰੀ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ‘ਬਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕ’ ਵਿੱਚੋਂ ਲਿਆ ਹੈ:

ਸਾਧਨ ਹੇਤਿ ਇਤੀ ਜਿਨਿ ਕਰੀ॥

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ‘ਪੁਰਖੁ ਭਗਵੰਤ’ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਲੇਖ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੂਜੇ ਦੀ ਵਾਰ ਵਿਚੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ:

ਵਹ ਪ੍ਰਗਟਿਓ ਪੁਰਖ ਭਗਵੰਤ ਰੂਪ ਗੁਰ ਗੋਬਿੰਦ ਸੂਰਾ।

ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀਆਂ ਜੀਵਨੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਬਹੁਤ ਢੁਕਵੇਂ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਰੱਖੇ ਹਨ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਆਸ਼ੇ ਨੂੰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਫੁਰਮਾਨਾਂ ਜੀ ਦੇ ਨੂੰ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਤਿਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀਆ ਜੀਵਨੀਆਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਜਦ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਸ ਪੁਸਤਕਾਂ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਜਿਲਦਾਂ ਵਿਚ ਬੰਨਵਾਂ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਸੀਸ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮਾਗਮ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸਮੁੰਦਰੀ ਹਾਲ ਵਿਖੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਗਿਆਨੀ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਜਥੇਦਾਰ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ, ਜਥੇਦਾਰ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਟੌਹੜਾ, ਸ. ਸਰੂਪ ਸਿੰਘ, ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇਕੀ, ਸ. ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਲਕੱਤਾ, ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਿੱਖ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫੈਡੇਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਤਕਰੀਬਨ ਸਾਰੇ ਮੋਢੀ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਪਬਲਿਸ਼ਰ ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਜਲੰਧਰ ਵਾਲੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਏ ਸਨ। 

ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਤਿਬੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦਾ ਖਾਸ ਪਹਿਲੂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਬਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਘੜਿਆ ਹੋਇਆ ਨਿਹਾਰਦੇ ਹਨ। ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਉਹ ਬਾਣੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਰਾਹੀਂ ਕਰਨ ਦਾ ਜਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਿਖਣ ਸ਼ੈਲੀ ਆਮ ਪਾਠਕ ਦੇ ਸਮਝ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।ਉਹ ਸਮਕਾਲੀ ਤਰਕਵਾਦੀ ਰੁਝਾਨ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਵੀ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਣ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸਿੱਖ ਵਾਲਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਆਪ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਜਿਥੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਹੀ ਪਾਠਕ ਦਾ ਸਿਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਦੇਣ ਬਾਰੇ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਝੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਅਜ਼ਮਤ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਵਿਚੋਂ ਮਨਫੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੰਦਾ। ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਤਿਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਪਾਠਕ ਅੰਦਰ ਸਿੱਖ ਆਸਥਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ‘ਆਖੀ’, ‘ਸਾਖੀ’, ‘ਬਿਲਾਸ, ਅਤੇ ‘ਪ੍ਰਕਾਸ਼’ ਦੀਆਂ ਨੀਹਾਂ ’ਤੇ ਉਸਾਰਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ, ਸੁਣਦਿਆਂ ਸੁਰਤਿ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵਿਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮਤਿ ਜਾਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।