ਪ੍ਰਾਨੀ ਕਛੂ ਨ ਚੇਤਈ ਮਦਿ ਮਾਇਆ ਕੈ ਅੰਧੁ॥

ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਬਿਨੁ ਹਰਿ ਭਜਨ ਪਰਤ ਤਾਹਿ ਜਮ ਫੰਧ॥26॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1427)

ਮਨੁੱਖ ਮਾਇਆ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਵਿਚ ਬੱਝ ਕੇ, ਵਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਮੈਲ ਦੇ ਅੰਧਿਆਰੇ ਵਿਚ ਡੁੱਬਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਤਿਗੁਰੂ (ਨਾਨਕ) ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਇਸ ਨੇ ਇਸ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਵਿਚ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਨਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਇਹ ਅੰਤ ਵੇਲੇ ਜਮਾਂ ਦੇ ਵੱਸ ਪੈ ਕੇ ਮਹਾਂ ਦੁਖ ਭੋਗੇਗਾ।

ਜਉ ਸੁਖ ਕਉ ਚਾਹੈ ਸਦਾ ਸਰਨਿ ਰਾਮ ਕੀ ਲੇਹ॥

ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਸੁਨਿ ਰੇ ਮਨਾ ਦੁਰਲਭ ਮਾਨੁਖ ਦੇਹ॥27॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1427)

ਹੇ ਮਨੁੱਖ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਤਮਾਮ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਪ੍ਰਾਣੀ ਸਦਾ ਸਦਾ ਲਈ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਵੇ। ਸਤਿਗੁਰੂ (ਨਾਨਕ) ਜੀ ਫੁਰਮਾ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਐ ਮਨੁੱਖ, ਸੁਣ ਲੈ, ਇਹ ਮਨੁੱਖਾ (ਦੁਰਲਭ) ਅਮੁੱਲੀ ਦੇਹੀ ਤੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੂੰ ਨਾਮ ਦਾ ਲੜ ਫੜ।

ਮਾਇਆ ਕਾਰਨਿ ਧਾਵਹੀ ਮੂਰਖ ਲੋਗ ਅਜਾਨ॥

ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਬਿਨੁ ਹਰਿ ਭਜਨ ਬਿਰਥਾ ਜਨਮੁ ਸਿਰਾਨ॥28॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1427)

ਹੇ ਮਨੁੱਖ, ਇਹ ਮੂਰਖ ਤੇ (ਅਜਾਨ) ਬੇਸਮਝ (ਲੋਗ) ਲੋਕ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਮਾਇਆ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤਕ ਹੀ (ਧਾਵਹੀ) ਭੱਜੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਸਤਿਗੁਰੂ (ਨਾਨਕ) ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਬੇਸਮਝ ਲੋਕ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਹੀ ਇਹ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ (ਸਿਰਾਨ) ਗੁਜ਼ਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਜੋ ਪ੍ਰਾਨੀ ਨਿਸਿ ਦਿਨੁ ਭਜੈ ਰੂਪ ਰਾਮ ਤਿਹ ਜਾਨੁ॥

ਹਰਿ ਜਨ ਹਰਿ ਅੰਤਰੁ ਨਹੀ ਨਾਨਕ ਸਾਚੀ ਮਾਨੁ॥29॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1427)

ਹੇ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੱਖ (ਨਿਸਿ ਦਿਨੁ) ਰਾਤ ਦਿਨ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸਮਝ ਲਿਓ ਕਿ ਇਹ ਲੋਕ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਰੱਬ ਦਾ ਰੂਪ ਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਤਿਗੁਰੂ (ਨਾਨਕ) ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਿਆਰਿਓ, ਸੱਚ ਜਾਣ ਲਉ ਕਿ ਐਸੇ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਵਿਚ ਕੋਈ (ਅੰਤਰੁ) ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਯਾਨੀ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕੋ ਹੀ ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਮਨੁ ਮਾਇਆ ਮੈ ਫਧਿ ਰਹਿਓ ਬਿਸਰਿਓ ਗੋਬਿੰਦ ਨਾਮੁ॥

ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਬਿਨੁ ਹਰਿ ਭਜਨ ਜੀਵਨ ਕਉਨੇ ਕਾਮ॥30॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1428)

ਮਨੁੱਖ ਮਾਇਆ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਵਿਚ ਸਦਾ (ਫਧਿ ਰਹਿਓ) ਫਸਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਸਦਕਾ ਇਸ ਨੂੰ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਕਦੇ ਚੇਤੇ ਵਿਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।

ਸਤਿਗੁਰੂ (ਨਾਨਕ) ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸਿਮਰਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਸ ਦਾ ਜੀਵਨ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

ਪ੍ਰਾਨੀ ਰਾਮੁ ਨ ਚੇਤਈ ਮਦਿ ਮਾਇਆ ਕੈ ਅੰਧੁ॥ ਫੰਧ॥31॥

ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਹਰਿ ਭਜਨ ਬਿਨੁ ਪਰਤ ਤਾਹਿ ਜਮ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1428)

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ, ਹਰ ਵਕਤ ਮਾਇਆ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਪਿਆ ਹੈ, ਐਸੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾਤੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਪਾਵਨ ਨਾਮ ਕਦੇ ਚਿਤ ਚੇਤੇ ਵਿਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।

ਸਤਿਗੁਰੂ (ਨਾਨਕ) ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਇਸ ਨੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਨਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਜਮ ਇਸ ਦੇ ਗਲ ਵਿਚ ਫਾਂਸੀ ਦਾ ਫੰਧਾ ਪਾ ਦੇਣਗੇ।

ਸੁਖ ਮੈ ਬਹੁ ਸੰਗੀ ਭਏ ਦੁਖ ਮੈ ਸੰਗਿ ਨ ਕੋਇ॥

ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਹਰਿ ਭਜੁ ਮਨਾ ਅੰਤਿ ਸਹਾਈ ਹੋਇ॥32॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1428)

ਹੇ ਮਨੁੱਖ, ਯਾਦ ਰੱਖ, ਸੁਖ ਵੇਲੇ ਤੇਰੇ ਸਭ ਭੈਣ-ਭਰਾ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਅਤੇ ਦੋਸਤ-ਮਿੱਤਰ ਤੇਰੇ ਸਦਾ ਅੰਗ-ਸੰਗ ਹੀ ਰਹਿਣਗੇ, ਪਰ ਕਿਤੇ ਤੇਰੇ 'ਤੇ ਕੋਈ ਦੁਖ ਜਾਂ ਮੁਸੀਬਤ ਪੈ ਗਈ ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਤੇਰਾ ਸਾਥ ਛੱਡ ਜਾਣਗੇ।

ਸਤਿਗੁਰੂ (ਨਾਨਕ) ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਯਾਦ ਰੱਖ, ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤੇਰੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ, ਅੰਤ ਵੇਲੇ ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਸਿਰਫ ਰੱਬੀ ਨਾਮ ਨੇ ਹੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨੀ ਹੈ।

ਜਨਮ ਜਨਮ ਭਰਮਤ ਫਿਰਿਓ ਮਿਟਿਓ ਨ ਜਮ ਕੋ ਤ੍ਰਾਸੁ॥

ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਹਰਿ ਭਜੁ ਮਨਾ ਨਿਰਭੈ ਪਾਵਹਿ ਬਾਸੁ॥੩੩॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1428)

ਹੇ ਮਨੁੱਖ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜੀਵ ਜਨਮਾਂ-ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਭਟਕਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ 84 ਲੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਜੂਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਜਮਾਂ ਦੇ ਵੱਸ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ

ਸਤਿਗੁਰੂ (ਨਾਨਕ) ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਵਿਚ ਹੁਣ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰ ਕੇ ਐਸੀ (ਨਿਰਭੈ) ਅਡੋਲ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਵਾਸਾ ਕਰ ਲੈ, ਜਿਸ ਸਦਕਾ ਤੈਨੂੰ ਮਹਾਂ ਸਦੀਵੀਂ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।

ਜਤਨ ਬਹੁਤੁ ਮੈ ਕਰਿ ਰਹਿਓ ਮਿਟਿਓ ਨ ਮਨ ਕੋ ਮਾਨੁ॥

ਦੁਰਮਤਿ ਸਿਉ ਨਾਨਕ ਫਧਿਓ ਰਾਖਿ ਲੇਹੁ ਭਗਵਾਨੁ॥34॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1428)

ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ, ਮੈਂ ਧਰਮ ਕਰਮ ਦੇ ਬਹੁਤ ਜਤਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਮਨ ਅੰਦਰੋਂ ਇਹ (ਮਾਨ) ਹੰਕਾਰ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਸਤਿਗੁਰੂ (ਨਾਨਕ) ਜੀ ਫੁਰਮਾ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ, ਇਸ (ਦੁਰਮਤਿ) ਖੋਟੀ ਮਤ ਵਾਲੇ ਨੂੰ (ਫਧਿਓ) ਫਸੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਿਹਰ ਕਰ ਕੇ ਆਪ ਹੀ ਬਚਾ ਲਉ ਜੀ।

ਬਾਲ ਜੁਆਨੀ ਅਰੁ ਬਿਰਧਿ ਫੁਨਿ ਤੀਨਿ ਅਵਸਥਾ ਜਾਨਿ॥

ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਹਰਿ ਭਜਨ ਬਿਨੁ ਬਿਰਥਾ ਸਭ ਹੀ ਮਾਨੁ॥35॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1428)

(ਬਾਲ) ਬਚਪਨ, ਜੁਆਨੀ ਅਤੇ (ਬਿਰਧਿ) ਬੁਢੇਪਾ ਇਸ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਵਿਚ ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਪਹਿਰੇ ਹਰ ਇਕ ’ਤੇ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

ਸਤਿਗੁਰੂ (ਨਾਨਕ) ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਇਸ ਜਨਮ ਵਿਚ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਨਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਇਹ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਚਲਾ ਜਾਣਾ ਹੈ।

ਕਰਣੋ ਹੁਤੋ ਸੁ ਨਾ ਕੀਓ ਪਰਿਓ ਲੋਭ ਕੈ ਫੰਧੁ॥

ਨਾਨਕ ਸਮਿਓ ਰਮਿ ਗਇਓ ਅਬ ਕਿਉ ਰੋਵਤ ਅੰਧੁ॥36॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1428)

ਇਸ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਵਿਚ ਧਰਮ ਕਰਮ ਅਤੇ ਰੱਬੀ ਨਾਮ ਸਬੰਧੀ ਕੰਮ ਕਰਨੇ ਸਨ ਪਰ ਇਹ ਭੈੜਾ ਮਨੁੱਖ ਲੋਭ ਲਾਲਚ ਦੇ (ਫੰਧ) ਬੰਧਨਾਂ ਵਿਚ ਬੱਝਾ ਰਿਹਾ। ਸਤਿਗੁਰੂ (ਨਾਨਕ) ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਐਵੇਂ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਗਵਾ ਲਿਆ ਤਾਂ ਇਹ ਉੱਚੀ ਉੱਚੀ ਰੋ ਕੇ ਪਛਤਾਉਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਹੁਣ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਪਛਤਾਵੇ ਦਾ ਕੀ ਫਾਇਦਾ।

ਮਨੁ ਮਾਇਆ ਮੈ ਰਮਿ ਰਹਿਓ ਨਿਕਸਤ ਨਾਹਿਨ ਮੀਤ॥

ਨਾਨਕ ਮੂਰਤਿ ਚਿਤ੍ਰ ਜਿਉ ਛਾਡਿਤ ਨਾਹਿਨ ਭੀਤਿ॥37॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1428)

ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਪਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਨਿਆਵੀ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ (ਨਿਕਸਤ) ਨਿਕਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਸਤਿਗੁਰੂ (ਨਾਨਕ) ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਮੂਰਤ (ਭੀਤਿ) ਕੰਧ ਉਤੇ (ਚਿਤ੍ਰ) ਉਲੀਕੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਕੰਧ ਨਾਲ ਚਿੰਬੜੀ ਪਈ ਹੈ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਲੋਭੀ ਮਨੁੱਖ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।

ਨਰ ਚਾਹਤ ਕਛੁ ਅਉਰ ਅਉਰੈ ਕੀ ਅਉਰੈ ਭਈ॥

ਚਿਤਵਤ ਰਹਿਓ ਠਗਉਰ ਨਾਨਕ ਫਾਸੀ ਗਲਿ ਪਰੀ॥38॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1428)

(ਨਰ) ਮਨੁੱਖ ਚਾਹੁੰਦਾ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੈ ਪਰ ਹੁੰਦਾ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੈ ਯਾਨੀ ਕਿ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤਾਂ ਨਾਮ ਦੀ ਕਰਨੀ ਸੀ ਪਰ ਇਹ ਮਾਇਆ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿਚ ਹੀ ਫਸ ਗਿਆ। ਸਤਿਗੁਰੂ (ਨਾਨਕ) ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਨਿਤ (ਚਿਤਵਤ) ਆਪਣੇ ਚਿਤਵਨ ਵਿਚ (ਠਗਉਰ) ਠੱਗੀਆਂ ਮਾਰਨ ਦੀਆਂ ਵਿਉਂਤਾਂ ਹੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ ਪਰ ਪਤਾ ਉਦੋਂ ਲੱਗਾ ਜਦੋਂ ਇਸ ਦੀ ਧੌਣੋ ਫੜ ਕੇ ਜਮਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ।

ਜਤਨ ਬਹੁਤ ਸੁਖ ਕੇ ਕੀਏ ਦੁਖ ਕੋ ਕੀਓ ਨ ਕੋਇ॥

ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਸੁਨਿ ਰੇ ਮਨਾ ਹਰਿ ਭਾਵੈ ਸੋ ਹੋਇ॥39॥(ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1428)

ਹੇ ਭਾਈ, ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਹਰ ਜਤਨ ਕੀਤੇ, ਪਰ ਦੁਖ ਆਉਣ ’ਤੇ ਘਬਰਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਯਾਦ ਰੱਖੀਏ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਭਾਣੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਸੁਖ ਅਤੇ ਦੁਖ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਤਿਗੁਰੂ (ਨਾਨਕ) ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਿਆਰਿਆ, ਜਿੰਨੀਆਂ ਮਰਜ਼ੀ ਸਿਆਣਪਾਂ ਵਰਤ ਲੈ, ਹੋਣਾ ਉਹੀ ਹੈ ਜੋ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਭਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਸਤਿਗੁਰੂ (ਨਾਨਕ) ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਜੀਵ ਦੇ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨੇ ਹੀ ਅਸਲ ਕੰਮ ਆਉਣਾ ਹੈ, ਸੋ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਸਿਮਰਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਅੰਦਰ ਮਾਲਾ ਦੇ ਮੋਤੀਆਂ ਵਾਂਗੂੰ ਪਰੋ ਲਉ।

ਜਗਤੁ ਭਿਖਾਰੀ ਫਿਰਤੁ ਹੈ ਸਭ ਕੋ ਦਾਤਾ ਰਾਮੁ॥

ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਮਨ ਸਿਮਰੁ ਤਿਹ ਪੂਰਨ ਹੋਵਹਿ ਕਾਮ॥40॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1428)

ਹੇ ਮਨੁੱਖ, ਸਾਰਾ (ਜਗਤ) ਸੰਸਾਰ ਇਕ ਭਿਖਾਰੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਰਿਆ ਫਿਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਚੇਤਾ ਰੱਖ ਕਿ ਸਭ ਜੀਵ ਜੰਤਆਂ ਦਾ ਦਾਤਾ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਹੀ ਹੈ।

ਸਤਿਗੁਰੂ (ਨਾਨਕ) ਜੀ ਫੁਰਮਾ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਐ ਮਨੁੱਖ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਕਰਿਆ ਕਰ, ਤੇਰੇ ਸਭ ਕੰਮ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਆਪ ਹੀ ਪੂਰੇ ਕਰਨਗੇ।

ਝੂਠੈ ਮਾਨੁ ਕਹਾ ਕਰੈ ਜਗੁ ਸੁਪਨੇ ਜਿਉ ਜਾਨੁ॥

ਇਨ ਮੈ ਕਛੁ ਤੇਰੋ ਨਹੀ ਨਾਨਕ ਕਹਿਓ ਬਖਾਨਿ॥41॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1428)

ਮਨੁੱਖ ਐਵੇਂ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ, ਦੋਸਤਾਂ-ਮਿੱਤਰਾਂ, ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਮਾਇਆਧਾਰੀਆਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਮਾਣ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਗ ਤਾਂ ਇੱਕ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਨਿਆਂਈਂ ਹੈ।

ਸਤਿਗੁਰੂ (ਨਾਨਕ) ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਯਾਦ ਰੱਖ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਤੇਰੀ ਇਸ ਲੋਕ ਅਤੇ ਉਸ ਪ੍ਰਲੋਕ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸਹਾਇਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ।

ਗਰਬੁ ਕਰਤੁ ਹੈ ਦੇਹ ਕੋ ਬਿਨਸੈ ਛਿਨ ਮੈ ਮੀਤ॥

ਹੈ ਜਿਹਿ ਪ੍ਰਾਨੀ ਹਰਿ ਜਸੁ ਕਹਿਓ ਨਾਨਕ ਤਿਹਿ ਜਗੁ ਜੀਤਿ॥42॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1428)

ਹੇ ਮਨੁੱਖ, ਤੂੰ ਜੋ ਇਸ ਸੋਹਣੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਵੱਡਾ (ਗਰਬੂ) ਮਾਣ ਕਰਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈਂ, ਯਾਦ ਰੱਖ, ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਹੜੇ ਇਕ (ਛਿਨ) ਪਲ ਵਿਚ ਹੀ ਰੱਬ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਦੇਣਾ।

ਸਤਿਗੁਰੂ (ਨਾਨਕ) ਜੀ ਫੁਰਮਾ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਸ ਵੀ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੱਖ ਨੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ, ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸਦਕਾ ਉਸ ਨੇ ਜਿਊਂਦੇ ਜੀਅ ਹੀ ਇਸ ਜਗਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ।

ਜਿਹ ਘਟਿ ਸਿਮਰਨੁ ਰਾਮ ਕੋ ਸੋ ਨਰੁ ਮੁਕਤਾ ਜਾਨੁ॥

ਤਿਹਿ ਨਰ ਹਰਿ ਅੰਤਰੁ ਨਹੀ ਨਾਨਕ ਸਾਚੀ ਮਾਨੁ॥43॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1428)

ਹੇ ਮਨੁੱਖ, ਜਿਸ ਦੇ (ਘਟਿ) ਹਿਰਦੇ ਅੰਦਰ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਸਿਮਰਨ ਚੱਲ ਪਿਆ, ਉਹ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੱਖ ਜਿਊਂਦਾ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਤਿਗੁਰੂ (ਨਾਨਕ) ਜੀ ਫੁਰਮਾ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਗੱਲ ਸੱਚ ਕਰਕੇ ਜਾਣ

ਲਉ ਕਿ ਐਸੇ ਗੁਰਮੁਖ ਪਿਆਰੇ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਵਿਚ ਕੋਈ ਅੰਤਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਯਾਨੀ ਕਿ ਦੋਨੋਂ ਇੱਕੋ ਰੂਪ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਏਕ ਭਗਤਿ ਭਗਵਾਨ ਜਿਹ ਪ੍ਰਾਨੀ ਕੈ ਨਾਹਿ ਮਨਿ॥

ਜੈਸੇ ਸੂਕਰ ਸੁਆਨ ਨਾਨਕ ਮਾਨੋ ਤਾਹਿ ਤਨੁ॥ 44॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1428)

ਜਿਸ (ਪ੍ਰਾਨੀ) ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੱਖ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਅੰਦਰ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਸਤਿਗੁਰੂ (ਨਾਨਕ) ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਐਸੇ ਭੈੜੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸਰੀਰ ਮਾਨੋ ਕਿ ਸੂਰ ਅਤੇ ਕੁੱਤੇ ਦੇ ਨਿਆਈਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸੁਆਮੀ ਕੋ ਗ੍ਰਿਹੁ ਜਿਉ ਸਦਾ ਸੁਆਨ ਤਜਤ ਨਹੀ ਨਿਤ॥

ਨਾਨਕ ਇਹ ਬਿਧਿ ਹਰਿ ਭਜਉ ਇਕ ਮਨਿ ਹੁਇ ਇਕ ਚਿਤਿ॥ 45॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1428)

ਹੇ ਮਨੁੱਖ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ (ਸੁਆਨ) ਕੁੱਤਾ ਆਪਣੇ (ਸੁਆਮੀ) ਮਾਲਕ ਦਾ ਘਰ ਦੁਖ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸੁਖ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ ਯਾਨੀ ਕਿ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਫਾਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸਤਿਗੁਰੂ (ਨਾਨਕ) ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਿਆਰਿਆ, ਵਫਾਦਾਰੀ ਦਾ ਗੁਣ ਉਸ ਕੁੱਤੇ ਕੋਲੋਂ ਹੀ ਸਿੱਖ ਲੈ, ਤੂੰ ਵੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਦੁਖ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਸੁਖ ਹੋਵੇ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਪਾਵਨ ਨਾਮ ਇਕ ਮਨ ਅਤੇ ਇਕ ਚਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਦਾ ਜਪਦਾ ਹੀ ਰਿਹਾ ਕਰ।

ਤੀਰਥ ਬਰਤ ਅਰੁ ਦਾਨ ਕਰਿ ਮਨ ਮੈ ਧਰੈ ਗੁਮਾਨੁ॥

ਨਾਨਕ ਨਿਹਫਲ ਜਾਤ ਤਿਹ ਜਿਉ ਕੁੰਚਰ ਇਸਨਾਨੁ॥46॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1428)

ਵਰਤ ਰੱਖ ਕੇ ਅਤੇ ਦਾਨ-ਪੁੰਨ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਤੀਰਥਾਂ 'ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਕਰਕੇ ਹੰਕਾਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਆਪ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਸਤਿਗੁਰੂ (ਨਾਨਕ) ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਕਰਮਕਾਂਡ ਇਸ ਦੇ (ਨਿਹਫਲੁ) ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸੋ ਸਮਝ ਲਉ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਇਕ (ਕੁੰਚਰ) ਹਾਥੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਖੇਹ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਸਿਰੁ ਕੰਪਿਓ ਪਗ ਡਗਮਗੇ ਨੈਨ ਜੋਤਿ ਤੇ ਹੀਨ॥

ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਇਹ ਬਿਧਿ ਭਈ ਤਊ ਨ ਹਰਿ ਰਸਿ ਲੀਨ॥47॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1428)

ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਬੁਢੇਪੇ ਵਿਚ ਸਿਰ (ਕੰਪਿਓ) ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, (ਪਗ) ਪੈਰ (ਡਗਮਗੇ) ਡੋਲਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ (ਨੈਨ) ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਜੋਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸਤਿਗੁਰੂ (ਨਾਨਕ) ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਐ ਮਨੁੱਖ, ਜਦੋਂ ਬੁਢੇਪੇ ਵਿਚ ਤੇਰੀ ਐਸੀ ਤਰਸਯੋਗ ਹਾਲਤ ਹੋ ਗਈ ਤਾਂ ਐਸੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਤੂੰ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਜਪ ਸਕਦਾ।

ਨਿਜ ਕਰਿ ਦੇਖਿਓ ਜਗਤੁ ਮੈ ਕੋ ਕਾਹੂ ਕੋ ਨਾਹਿ॥

ਨਾਨਕ ਥਿਰੁ ਹਰਿ ਭਗਤਿ ਹੈ ਤਿਹ ਰਾਖੋ ਮਨ ਮਾਹਿ॥ 48॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1429)

ਹੇ ਮਨੁੱਖ, ਸਾਰੇ (ਜਗਤ) ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਇਕ (ਨਿਜ) ਨਿੱਜੀ ਤਜਰਬਾ ਕਰ ਕੇ ਵੇਖ ਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਕਿਸੇ ਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਜਗ ਰਚਨਾ ਸਭ ਝੂਠ ਹੈ ਜਾਨਿ ਲੇਹੁ ਰੇ ਮੀਤ॥

ਕਹਿ ਨਾਨਕ ਥਿਰੁ ਨਾ ਰਹੈ ਜਿਉ ਬਾਲੂ ਕੀ ਭੀਤਿ॥49॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1429)

ਹੇ ਮਿੱਤਰੋ, ਇਹ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਲਓ ਕਿ (ਜਗ) ਸੰਸਾਰ ਸਭ ਝੂਠ ਹੈ ਯਾਨੀ ਕਿ ਨਾਸ਼ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਸਤਿਗੁਰੂ (ਨਾਨਕ) ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ (ਬਾਲੂ) ਰੇਤ ਦੀ (ਭੀਤਿ) ਕੰਧ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦੀ ਯਾਨੀ ਕਿ ਢਹਿ ਢੇਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਥੇ ਕੋਈ (ਥਿਰੁ) ਸਦਾ ਸਦਾ ਲਈ ਟਿਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਯਾਨੀ ਕਿ ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।

ਰਾਮੁ ਗਇਓ ਰਾਵਨੁ ਗਇਓ ਜਾ ਕਉ ਬਹੁ ਪਰਵਾਰੁ॥

ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਥਿਰੁ ਕਛੁ ਨਹੀ ਸੁਪਨੇ ਜਿਉ ਸੰਸਾਰੁ॥50॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1429)

(ਹੇ ਮਨੁੱਖ, (ਰਾਮੁ ਗਇਓ) ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਜੀ ਵੀ ਇੱਥੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਰਾਵਣ ਵੀ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਪਰਵਾਰ ਵੀ ਖਤਮ ਹੋ ਗਏ। ਸਤਿਗੁਰੂ (ਨਾਨਕ) ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਇਕ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਨਿਆਈਂ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਨਾਸ਼ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਸਥਿਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ।

ਚਿੰਤਾ ਤਾ ਕੀ ਕੀਜੀਐ ਜੋ ਅਨਹੋਨੀ ਹੋਇ॥

ਇਹੁ ਮਾਰਗੁ ਸੰਸਾਰ ਕੋ ਨਾਨਕ ਥਿਰੁ ਨਹੀ ਕੋਇ॥51॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1429)

 ਹੇ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਕੋਈ (ਅਨਹੋਨੀ) ਮਾੜਾ ਜਾਂ ਚੰਗਾ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੋ ਕੇ ਹੀ ਰਹਿਣਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰਿਆ ਕਰ। ਸਤਿਗੁਰੂ (ਨਾਨਕ) ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਫਾਨੀ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਮਾਰਗ ਹੀ ਆਉਣਾ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਅੱਜ ਤਕ ਕੋਈ ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ।

ਜੋ ਉਪਜਿਓ ਸੋ ਬਿਨਸਿ ਹੈ ਪਰੋ ਆਜੁ ਕੈ ਕਾਲਿ॥

ਨਾਨਕ ਹਰਿ ਗੁਨ ਗਾਇ ਲੇ ਛਾਡਿ ਸਗਲ ਜੰਜਾਲ॥52॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1429)

ਹੇ ਮਨੁੱਖ, ਇਸ ਜਗਤ ਵਿਚ ਅੱਜ ਤਕ ਜੋ ਵੀ (ਉਪਜਿਓ) ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਨਾਸ਼ ਵੀ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮੌਤ ਨੇ ਡੱਸਣਾ ਹੀ ਡੱਸਣਾ ਹੈ। ਸਤਿਗੁਰੂ (ਨਾਨਕ) ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਿਆਰਿਆ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਝੂਠੇ ਜੰਜਾਲਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਾ ਹੀ ਰਿਹਾ ਕਰ।

ਦੋਹਰਾ॥

ਬਲੁ ਛੁਟਕਿਓ ਬੰਧਨ ਪਰੇ ਕਛੂ ਨ ਹੋਤ ਉਪਾਇ॥

ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਅਬ ਓਟ ਹਰਿ ਗਜ ਜਿਉ ਹੋਹੁ ਸਹਾਇ॥53॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1429)

ਹੇ ਮਨੁੱਖ, ਜਦੋਂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਵਿਸਾਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਮਾਇਆ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਆਤਮਿਕ (ਬਲੂ) ਤਾਕਤ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਵਕਤ ਮਨੁੱਖ ਇਤਨਾ ਨਿਢਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣ ਦਾ ਇਸ ਪਾਸ ਹੋਰ ਕੋਈ ਜਤਨ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

ਸਤਿਗੁਰੂ (ਨਾਨਕ) ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਐਸਾ ਮਨੁੱਖ ਮਾਇਆ ਦੇ ਮੋਹ ਫਾਸ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਤੰਦੂਆ ਜਦੋਂ (ਗਜ) ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਕੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਪਾਸ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਚਾਰਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਤਾਂ ਉਸ ਹਾਥੀ ਦੀ ਪੁਕਾਰ ਸੁਣ ਕੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਉਸ ਤੰਦੂਏ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚੋਂ ਛੁਡਾ ਲਿਆ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੇ ਰਹੀਏ ਕਿ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ, ਉਸੇ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗੂ ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਛੁਡਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਚਰਨਾਂ ਨਾਲ ਲਾ ਲਵੋ।

ਬਲੁ ਹੋਆ ਬੰਧਨ ਛੁਟੇ ਸਭੁ ਕਿਛੁ ਹੋਤੁ ਉਪਾਇ॥

ਨਾਨਕ ਸਭੁ ਕਿਛੁ ਤੁਮਰੈ ਹਾਥ ਮੈ ਤੁਮ ਹੀ ਹੋਤ ਸਹਾਇ॥੫੪॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1429)

ਹੇ ਮਨੁੱਖ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੱਖ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਪਾਵਨ ਜਾਪ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਕਰਨ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਾਇਆ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣ ਦਾ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਆਪ ਹੀ (ਬਲ) ਤਾਕਤ ਦੇ ਕੇ ਸਾਰੇ (ਉਪਾਇ) ਹੀਲੇ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸਤਿਗੁਰੂ (ਨਾਨਕ) ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਿਆਰਿਆ, ਸਭ ਕੁਝ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਹੀ ਵੱਸ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀਵ ’ਤੇ ਮਿਹਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਆਪ ਹੀ ਤਰਸ ਕਰ ਕੇ ਉਸਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸੰਗ ਸਖਾ ਸਭਿ ਤਜਿ ਗਏ ਕੋਊ ਨ ਨਿਬਹਿਓ ਸਾਥਿ॥

ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਇਹ ਬਿਪਤਿ ਮੈ ਟੇਕ ਏਕ ਰਘੁਨਾਥ॥55॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1429)

ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਸੰਗੀ ਸਾਥੀ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਔਖੀ ਘੜੀ ਵਿਚ ਕੋਈ ਇਸ ਦਾ ਸਾਥ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾਉਂਦਾ।

ਸਤਿਗੁਰੂ (ਨਾਨਕ) ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਔਖੀ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਘੜੀ ਵੇਲੇ ਵੀ ਜੇ ਇਹ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਲਵੇਗਾ ਤਾਂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਐਸੀ ਅਉਖੀ ਘੜੀ ਵਿਚ ਵੀ ਇਸ ਜੀਵ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਨਾਮੁ ਰਹਿਓ ਸਾਧੂ ਰਹਿਓ ਰਹਿਓ ਗੁਰੁ ਗੋਬਿੰਦੁ॥

ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਇਹ ਜਗਤ ਮੈ ਕਿਨ ਜਪਿਓ ਗੁਰ ਮੰਤੁ॥56॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1429)

ਹੇ ਮਨੁੱਖ, ਇਸ ਫਾਨੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਦਾ ਹੀ ਨਾਮ ਰਹੇਗਾ।

(1) ਇਕ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਰਹੇਗਾ।

(2) ਦੂਜਾ ਨਾਮ ਜਪਣ ਵਾਲੇ ਸਾਧੂ ਜਾਂ ਸੰਤ ਦਾ ਨਾਮ ਰਹੇਗਾ।

(3) ਤੀਜਾ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਧੰਨ ਧੰਨ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਰਹੇਗਾ। ਭਾਵ ਕਿ ਜਗਤ ਵਿਚ ਸਾਧੂ, ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਰੱਬ ਦਾ ਨਾਮ ਹੀ ਰਹੇਗਾ।

ਸਤਿਗੁਰੂ (ਨਾਨਕ) ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਜਿਸ ਵੀ ਸਾਧੂ, ਸੰਤ ਜਾਂ ਮਹਾਂਪੁਰਖ ਨੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਰਾਹੀਂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਗੁਰਮੰਤਰ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਧੰਨਤਾ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਯਾਨੀ ਕਿ ਇਸ ਜਗਤ ਵਿਚ ਸਾਧੂ, ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਰੱਬ ਦਾ ਨਾਮ ਹੀ ਸਦਾ-ਸਦਾ ਲਈ ਰਹੇਗਾ।

ਰਾਮ ਨਾਮੁ ਉਰ ਮੈ ਗਹਿਓ ਜਾ ਕੈ ਸਮ ਨਹੀ ਕੋਇ॥

ਜਿਹ ਸਿਮਰਤ ਸੰਕਟ ਮਿਟੈ ਦਰਸੁ ਤੁਹਾਰੋ ਹੋਇ॥57॥1॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1429)

ਹੇ ਮਨੁੱਖ, ਜਿਸ ਗੁਰਮੁਖ ਪਿਆਰੇ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ (ਉਰ) ਹਿਰਦੇ ਅੰਦਰ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਾਵਨ ਨਾਮ ਨੂੰ ਵਸਾ ਲਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਦਰਜਾ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਯਾਨੀ ਕਿ ਉਸਦੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਬਰਾਬਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਸਤਿਗੁਰ(ਨਾਨਕ) ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਐਸਾ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੱਖ ਜਦੋਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਜਾਪ ਅਤੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਹਰ ਵਕਤ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਕਰਨ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਐਸੇ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੱਖ ਦੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਲੋਕ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਹੀ (ਸੰਕਟ) ਦੁਖ, ਕਸ਼ਟ ਅਤੇ ਬੰਧਨ ਸਦਾ-ਸਦਾ ਲਈ ਕੱਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਤੁਹਾਡੇ (ਦਰਸੁ) ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਗੁਨ ਗੋਬਿੰਦ ਗਾਇਓ ਨਹੀ ਜਨਮੁ ਅਕਾਰਥ ਕੀਨੁ॥

ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਹਰਿ ਭਜੁ ਮਨਾ ਜਿਹ ਬਿਧਿ ਜਲ ਕਉ ਮੀਨੁ॥੧॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1426)

ਹੇ ਮਨੁੱਖ, ਜੇ ਤੂੰ ਇਸ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਨਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਤੂੰ ਸਮਝ ਲਵੀਂ ਕਿ ਤੂੰ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਲੰਘਾ ਲਿਆ। ਸੋ ਸਤਿਗੁਰ (ਨਾਨਕ) ਜੀ ਫੁਰਮਾ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਪਿਆਰਿਆ ਇਸ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਵਿਚ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਿਆ ਕਰ ਜਿਵੇਂ (ਮੀਨੂ) ਮੱਛੀ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਯਾਨੀ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਮੱਛੀ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ, ਤੂੰ ਵੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਿਆ ਕਰ।

ਬਿਖਿਅਨ ਸਿਉ ਕਾਹੇ ਰਚਿਓ ਨਿਮਖ ਨ ਹੋਹਿ ਉਦਾਸੁ॥

ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਭਜੁ ਹਰਿ ਮਨਾ ਪਰੈ ਨ ਜਮ ਕੀ ਫਾਸ॥2॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1426)

ਹੇ ਮਨੁੱਖ, ਤੂੰ (ਬਿਖਿਅਨ) ਵਿਸ਼ੇ-ਵਿਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਇਤਨਾ ਮਸਤ ਕਿਉਂ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਕਦੇ ਇਕ (ਨਿਮਖ) ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਬਹੁਤ ਉਦਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਮੈਂ ਇਹ ਫਾਨੀ ਸੰਸਾਰ ਇਕ-ਨ-ਇਕ ਦਿਨ ਛੱਡ ਜਾਣਾ ਹੈ।

ਸੋ ਸਤਿਗੁਰੂ (ਨਾਨਕ) ਜੀ ਫੁਰਮਾ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਐ ਮਨੁੱਖ, ਤੂੰ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਸਿਮਰਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਇਕ ਮਨ ਇਕ ਚਿਤ ਹੋ ਕੇ ਕਰਿਆ ਕਰ, ਸਿਮਰਨ ਦੀ ਬਰਕਤ ਸਦਕਾ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਜਮ ਤੇਰੇ ਗਲੇ ਵਿਚ ਫਾਂਸੀ ਦਾ ਫੰਧਾ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਣਗੇ।

ਤਰਨਾਪੋ ਇਉ ਹੀ ਗਇਓ ਲੀਓ ਜਰਾ ਤਨੁ ਜੀਤਿ॥

ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਭਜੁ ਹਰਿ ਮਨਾ ਅਉਧ ਜਾਤੁ ਹੈ ਬੀਤਿ॥3॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1426)

ਹੇ ਮਨੁੱਖ, (ਤਰਨਾਪੋ) ਜੁਆਨੀ ਤੇਰੇ ਵੇਖਦਿਆਂ-ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਐਵੇਂ ਲੰਘ ਗਈ, (ਜਰਾ) ਬੁਢੇਪੇ ਨੇ ਤੇਰੇ (ਤਨੁ) ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਨਿਢਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸੋ ਸਤਿਗੁਰੂ (ਨਾਨਕ) ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਐ ਮਨੁੱਖ, ਤੂੰ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਿਆ ਕਰ ਕਿਉਂਕਿ (ਅਉਧ) ਉਮਰ ਤੇਰੀ ਹਰ ਪਲ਼ ਬੀਤਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।

ਬਿਰਧਿ ਭਇਓ ਸੂਝੈ ਨਹੀ ਕਾਲੁ ਪਹੂਚਿਓ ਆਨਿ॥

ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਨਰ ਬਾਵਰੇ ਕਿਉ ਨ ਭਜੈ ਭਗਵਾਨੁ॥4॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1426)

ਹੇ ਮਨੁੱਖ, ਜਦੋਂ ਤੂੰ (ਬਿਰਧਿ) ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ (ਕਾਲ) ਮੌਤ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਝਪਟ ਲੈਣਾ ਹੈ। ਸੋ ਸਤਿਗੁਰੂ (ਨਾਨਕ) ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ (ਨਰ ਬਾਵਰੇ) ਮੂਰਖ ਮਨੁੱਖ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਾ।

ਧਨੁ ਦਾਰਾ ਸੰਪਤਿ ਸਗਲ ਜਿਨਿ ਅਪੁਨੀ ਕਰਿ ਮਾਨਿ॥

ਇਨ ਮੈ ਕਛੁ ਸੰਗੀ ਨਹੀ ਨਾਨਕ ਸਾਚੀ ਜਾਨਿ॥੫॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1426)

ਹੇ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਤੂੰ (ਦਾਰਾ) ਇਸਤਰੀ (ਸੰਪਤਿ) ਧਨ ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਜਾਇਦਾਦ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਰਕੇ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂ। ਸਤਿਗੁਰੂ (ਨਾਨਕ) ਜੀ ਸਮਝਾ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਪਿਆਰਿਆ, ਸਾਡੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੱਚ ਕਰਕੇ ਮੰਨ ਲੈ ਕਿ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਤੇਰੀ ਰੂਹ ਦੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ, ਤੂੰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਥੇ ਹੀ ਛੱਡ ਜਾਣਾ ਹੈ।

ਪਤਿਤ ਉਧਾਰਨ ਭੈ ਹਰਨ ਹਰਿ ਅਨਾਥ ਕੇ ਨਾਥ॥

ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਤਿਹ ਜਾਨੀਐ ਸਦਾ ਬਸਤੁ ਤੁਮ ਸਾਥਿ॥6॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1426)

ਹੇ ਮਨੁੱਖ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ (ਪਤਿਤ ਉਧਾਰਨ) ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਤਾਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, (ਭੈ ਹਰਨ) ਸਭ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ ਅਤੇ (ਅਨਾਥ ਕੇ ਨਾਥ) ਨਿਥਾਵਿਆਂ ਦੇ ਥਾਵ ਅਤੇ ਨਿਤਾਣਿਆਂ ਦੇ ਤਾਣ ਹਨ।

ਸਤਿਗੁਰੂ (ਨਾਨਕ) ਜੀ ਫੁਰਮਾ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਪਿਆਰਿਆ, ਤੂੰ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਹਰ ਵਕਤ (ਜਾਨੀਐ) ਜਾਣਿਆ ਕਰ ਕਿ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਹਰਵਕਤ ਮੇਰੇ ਅੰਗ ਸੰਗ ਹਨ।

ਤਨੁ ਧਨੁ ਜਿਹ ਤੋ ਕਉ ਦੀਓ ਤਾਂ ਸਿਉ ਨੇਹੁ ਨ ਕੀਨ॥

ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਨਰ ਬਾਵਰੇ ਅਬ ਕਿਉ ਡੋਲਤ ਦੀਨ॥7॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1426)

ਹੇ ਮਨੁੱਖ, ਜਿਸ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਸੋਹਣਾ ਤਨੁ) ਸਰੀਰ ਦਿੱਤਾ, ਧਨ ਦੌਲਤ ਦਿੱਤੀ, ਤੂੰ ਉਸ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ? ਸਤਿਗੁਰੂ (ਨਾਨਕ) ਜੀ ਫੁਰਮਾ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ (ਨਰ ਬਾਵਰੇ) ਮੂਰਖ ਮਨੁੱਖ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਘਬਰਾਉਂਦਾ ਹੈਂ, ਕਿਉਂ ਡੋਲਦਾ ਹੈਂ।

ਤਨੁ ਧਨੁ ਸੰਪੈ ਸੁਖ ਦੀਓ ਅਰੁ ਜਿਹ ਨੀਕੇ ਧਾਮ॥

ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਸੁਨੁ ਰੇ ਮਨਾ ਸਿਮਰਤ ਕਾਹਿ ਨ ਰਾਮੁ॥8॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1426)

ਹੇ ਮਨੁੱਖ, ਉਸ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਤੈਨੂੰ (ਤਨ) ਸਰੀਰ ਦਿੱਤਾ, (ਧਨ ਸੰਪੈ) ਧਨ ਦੌਲਤ ਰਾਹੀਂ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਸੁਖ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ (ਜਿਹ) ਜਿਸਨੇ (ਨੀਕੇ) ਚੰਗੇ (ਧਾਮ) ਘਰ-ਬਾਰ ਦਿੱਤੇ।

ਸਤਿਗੁਰੂ (ਨਾਨਕ) ਜੀ ਫੁਰਮਾ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਐ ਮਨੁੱਖ, ਤੈਨੂੰ ਜੇ ਉਸ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇਤਨੀ ਧਨ ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਸੁਖ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਤਾਂ ਤੂੰ ਉਸ ਦਾਤੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਯਾਦ ਕਰਦਾ।

ਸਭ ਸੁਖ ਦਾਤਾ ਰਾਮੁ ਹੈ ਦੂਸਰ ਨਾਹਿਨ ਕੋਇ॥

ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਸੁਨਿ ਰੇ ਮਨਾ ਤਿਹ ਸਿਮਰਤ ਗਤਿ ਹੋਇ॥9॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1426)

ਹੇ ਮਨੁੱਖ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਹੀ ਸਭ ਸੁਖਾਂ ਦੇ ਦਾਤੇ ਹਨ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਗ਼ੈਰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਦੂਜਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਸਤਿਗੁਰੂ (ਨਾਨਕ) ਜੀ ਫੁਰਮਾ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਪਿਆਰਿਆ, ਤੇਰੀ ਅੰਤ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਿਆਂ ਹੀ ਗਤੀ ਹੋਣੀ ਹੈ। ਜਿਹ ਸਿਮਰਤ ਗਤਿ ਪਾਈਐ ਤਿਹ ਭਜੁ ਰੇ ਤੈ ਮੀਤ॥

ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਸੁਨੁ ਰੇ ਮਨਾ ਅਉਧ ਘਟਤ ਹੈ ਨੀਤ॥10॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1427)

ਹੇ ਮਨੁੱਖ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਤੇਰੀ ਮੁਕਤੀ ਹੋਣੀ ਹੈ, ਮਿੱਤਰਾ ! ਉਸ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਹਰ ਵਕਤ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਕਰ। ਸਤਿਗੁਰੂ (ਨਾਨਕ) ਜੀ ਫੁਰਮਾ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਐ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੀ ਰਹਿਆ ਕਰ, ਤੇਰੀ (ਅਉਧ) ਉਮਰ ਹਰ ਪਲ ਪਲ 'ਤੇ ਘਟਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।

ਪਾਂਚ ਤਤ ਕੋ ਤਨੁ ਰਚਿਓ ਜਾਨਹੁ ਚਤੁਰ ਸੁਜਾਨ॥

ਜਿਹ ਤੇ ਉਪਜਿਓ ਨਾਨਕਾ ਲੀਨ ਤਾਹਿ ਮੈ ਮਾਨੁ॥11॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1427)

ਹੇ ਚੁਤਰਾਈ ਨਾਲ ਭਰੇ ਮਨੁੱਖ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਤੇਰਾ ਇਹ ਸਰੀਰ ਪੰਜਾਂ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਐਵੇਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਿਆਣਾ ਨਾ ਬਣਿਆ ਕਰ। ਸਤਿਗੁਰੂ (ਨਾਨਕ) ਜੀ ਫੁਰਮਾ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਪਿਆਰਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਂ ਤੱਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਤੇਰਾ ਸਰੀਰ ਬਣਿਆ ਹੈ ਅੰਤ ਨੂੰ ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜੇ ਤੱਤਾਂ (ਹਵਾ, ਪਾਣੀ, ਮਿੱਟੀ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼) ਵਿਚ ਸਮਾ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਸੋ ਤੂੰ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੀ ਰਹਿਆ ਕਰ।

ਘਟ ਘਟ ਮੈ ਹਰਿ ਜੂ ਬਸੈ ਸੰਤਨ ਕਹਿਓ ਪੁਕਾਰਿ॥

ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਤਿਹ ਭਜੁ ਮਨਾ ਭਉ ਨਿਧਿ ਉਤਰਹਿ ਪਾਰਿ॥12॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1427)

ਹੇ ਮਨੁੱਖ, ਸਭ ਸੰਤ, ਭਗਤ ਇਸ (ਜਗਤ) ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ (ਪੁਕਾਰਿ) ਬੋਲ ਬੋਲ ਕੇ ਦੱਸ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ (ਘਟ ਘਟ) ਹਰ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਅਤੇ ਬਨਸਪਤੀ ਅੰਦਰ ਭਾਵ ਕਿ ਹਰ ਜ਼ੱਰੇ ਜ਼ੱਰੇ ਵਿਚ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਹੀ ਵੱਸ ਰਹੇ ਹਨ। ਸੋ ਸਤਿਗੁਰੂ (ਨਾਨਕ) ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਐ ਮਨੁੱਖ, ਤੂੰ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਸਿਮਰਦਾ ਹੀ ਰਿਹਾ ਕਰ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਇਸ (ਭਉਨਿਧਿ) ਮਾਇਆ ਦੇ ਭਵਸਾਗਰ ਤੋਂ ਸਦਾ-ਸਦਾ ਲਈ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦੇਣਗੇ।

ਸੁਖੁ ਦੁਖੁ ਜਿਹ ਪਰਸੈ ਨਹੀ ਲੋਭੁ ਮੋਹੁ ਅਭਿਮਾਨੁ॥

ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਸੁਨੁ ਰੇ ਮਨਾ ਸੋ ਮੂਰਤਿ ਭਗਵਾਨ॥13॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1427)

ਹੇ ਮਨੁੱਖ, ਜਿਸ ਗੁਰੂ ਕੇ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਨਾਮ ਜਪਣ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਸੁਖ, ਦੁਖ ਅਤੇ ਲੋਭ, ਮੋਹ, ਅਭਿਮਾਨ ਆਦਿ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਭਾਵ ਕਿ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਉੱਠ ਕੇ ਅਡੋਲ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਤਿਗੁਰੂ (ਨਾਨਕ) ਜੀ ਫੁਰਮਾ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਐਸਾ ਨਾਮ ਦਾ ਅਭਿਆਸੀ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੱਖ ਨਾਮ ਜਪ-ਜਪ ਕੇ ਰੱਬ ਦਾ ਰੂਪ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਉਸਤਤਿ ਨਿੰਦਿਆ ਨਾਹਿ ਜਿਹਿ ਕੰਚਨ ਲੋਹ ਸਮਾਨਿ॥

ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਸੁਨਿ ਰੇ ਮਨਾ ਮੁਕਤਿ ਤਾਹਿ ਤੈ ਜਾਨਿ॥14॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1427)

ਹੇ ਮਨੁੱਖ, ਜਿਸ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੱਖ ’ਤੇ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨ ਸਦਕਾ ਨਿੰਦਿਆ ਜਾਂ ਉਸਤਤ ਦਾ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ (ਕੰਚਨ) ਸੋਨੇ ਅਤੇ (ਲੋਹੇ) ਲੋਹੇ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਸਮਾਨ ਹੀ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਸਤਿਗੁਰੂ (ਨਾਨਕ) ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਐ ਮਨੁੱਖ, ਐਸਾ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੱਖ ਲੋਭ-ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉਠ ਕੇ ਸਭ ਮਾਇਆ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਜਿਊਂਦਾ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਹਰਖੁ ਸੋਗੁ ਜਾ ਕੈ ਨਹੀ ਬੈਰੀ ਮੀਤ ਸਮਾਨਿ॥

ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਸੁਨਿ ਰੇ ਮਨਾ ਮੁਕਤਿ ਤਾਹਿ ਤੈ ਜਾਨਿ॥15॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1427)

ਹੇ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੱਖ (ਹਰਖੁ) ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ (ਸੋਗੁ) ਗਮੀ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਅਤੇ ਵੈਰੀ, ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਸਮਾਨ ਸਮਝਦਾ ਹੈ।

ਸਤਿਗੁਰੂ (ਨਾਨਕ) ਜੀ ਫੁਰਮਾ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਐ ਮਨੁੱਖ, ਐਸਾ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿਖ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਜਾਣ ਲਉ ਕਿ ਉਹ ਸਭ ਦੁਨਿਆਵੀ ਮਾਇਆ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਰੱਬ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਭੈ ਕਾਹੂ ਕਉ ਦੇਤ ਨਹਿ ਨਹਿ ਭੈ ਮਾਨਤ ਆਨ॥

ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਸੁਨਿ ਰੇ ਮਨਾ ਗਿਆਨੀ ਤਾਹਿ ਬਖਾਨਿ॥16॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1427)

ਹੇ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੱਖ ਨਾਮ ਜਪ ਕੇ ਉੱਚੀ ਆਤਮਿਕ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਡਰਾਵਾ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਦਾ (ਭੈ) ਡਰ ਸਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸਤਿਗੁਰੂ (ਨਾਨਕ) ਜੀ ਫੁਰਮਾ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਐ ਮਨੁੱਖ, ਐਸਾ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੱਖ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਜਾਣ ਲਉ ਕਿ ਉਹ ਸਭ ਦੁਨਿਆਵੀ ਮਾਇਆ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਰੱਬ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੋ

ਜਿਹਿ ਬਿਖਿਆ ਸਗਲੀ ਤਜੀ ਲੀਓ ਭੇਖ ਬੈਰਾਗੁ॥

ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਸੁਨੁ ਰੇ ਮਨਾ ਤਿਹ ਨਰ ਮਾਥੈ ਭਾਗੁ॥17॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1427)

ਹੇ ਮਨੁੱਖ, ਜਿਹੜਾ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੱਖ ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ, ਲੋਭ, ਮੋਹ, ਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕਿਰਪਾ ਸਦਕਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ (ਬੈਰਾਗ) ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸਮਝ ਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਸੰਸਾਰ ਝੂਠਾ ਹੈ।

ਸਤਿਗੁਰੂ (ਨਾਨਕ) ਜੀ ਫੁਰਮਾ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਐ ਮਨੁੱਖ, ਉਸ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੱਖ ਦੇ ਮੱਥੇ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਾਗ ਜਾਗ ਪਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਸਦਕਾ ਉਹ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਸਦਾ-ਸਦਾ ਲਈ ਜੁੜ ਗਿਆ ਹੈ।

ਜਿਹਿ ਮਾਇਆ ਮਮਤਾ ਤਜੀ ਸਭ ਤੇ ਭਇਓ ਉਦਾਸੁ॥

ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਸੁਨੁ ਰੇ ਮਨਾ ਤਿਹ ਘਟਿ ਬ੍ਰਹਮ ਨਿਵਾਸੁ॥18॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1427)

ਹੇ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੱਖ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸਿਮਰਨ ਦੇ ਪਿਆਰ ਸਦਕਾ ਮਾਇਆ ਦੀ (ਮਮਤਾ) ਪਿਆਰ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਕੇ, ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ, ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ (ਉਦਾਸ) ਉਪਰਾਮ ਹੋ ਗਿਆ। ' ਸਤਿਗੁਰੂ (ਨਾਨਕ) ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਐ ਮਨੁੱਖ, ਐਸੇ ਗੁਰਮੁਖ ਪਿਆਰੇ ਸਿੱਖ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਅੰਦਰ (ਬ੍ਰਹਮ) ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਪੱਕਾ ਨਿਵਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜਿਹਿ ਪ੍ਰਾਨੀ ਹਉਮੈ ਤਜੀ ਕਰਤਾ ਰਾਮੁ ਪਛਾਨਿ॥

ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਵਹੁ ਮੁਕਤਿ ਨਰੁ ਇਹ ਮਨ ਸਾਚੀ ਮਾਨੁ॥19॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1427)

ਜਿਸ (ਪ੍ਰਾਨੀ) ਮਨੁੱਖ ਨੇ (ਹਉਮੈਂ) ਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਉਸ ਕਰਤੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨਾਲ ਗੂੜ੍ਹਾ ਪਿਆਰ ਪਾ ਲਿਆ।

ਸਤਿਗੁਰੂ (ਨਾਨਕ) ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਿਆਰਿਓ, ਇਹ ਗੱਲ ਸੱਚੀ ਕਰਕੇ ਮੰਨ ਲਉ ਕਿ ਐਸਾ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੱਖ ਜਿਊਂਦਾ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਭੈ ਨਾਸਨ ਦੁਰਮਤਿ ਹਰਨ ਕਲਿ ਮੈ ਹਰਿ ਕੋ ਨਾਮੁ॥

ਨਿਸਿ ਦਿਨੁ ਜੋ ਨਾਨਕ ਭਜੈ ਸਫਲ ਹੋਹਿ ਤਿਹ ਕਾਮ॥20॥ ' (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1427)

ਐ ਮਨੁੱਖ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਇਸ (ਕਲਿ) ਕਲਯੁੱਗ ਵਿਚ ਮਹਾਨ ਨਾਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਪ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਭ (ਭੈ) ਡਰ (ਨਾਸਨ) ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ (ਦੁਰਮਤਿ) ਮਾੜੀ ਬੁੱਧੀ (ਹਰਨ) ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸੋ ਸਤਿਗੁਰੂ (ਨਾਨਕ) ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਐ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੱਖ (ਨਿਸਿ ਦਿਨੁ) ਰਾਤ ਦਿਨ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਸਿਮਰਨ ਵਿਚ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਐਸੇ ਪਿਆਰੇ ਸਿੱਖ ਦੇ ਸਭ ਦੁਨਿਆਵੀ ਅਤੇ ਆਤਮਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿਚ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਆਪ ਹੀ ਸਫਲਤਾ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।

ਜਿਹਬਾ ਗੁਨ ਗੋਬਿੰਦ ਭਜਹੁ ਕਰਨ ਸੁਨਹੁ ਹਰਿ ਨਾਮੁ॥

ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਸੁਨਿ ਰੇ ਮਨਾ ਪਰਹਿ ਨ ਜਮ ਕੈ ਧਾਮ॥21॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1427)

ਹੇ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੱਖ ਆਪਣੀ (ਜਿਹਬਾ) ਜੁਬਾਨ ਨਾਲ ਹਰ ਵਕਤ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਗੁਣ ਗਾਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ (ਕਰਨ) ਕੰਨਾਂ ਨਾਲ ਹਰੀ ਦਾ ਜਸ ਸੁਣਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਤਿਗੁਰੂ (ਨਾਨਕ) ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਐਸੇ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੱਖ ਦੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਰੱਬ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਜਮਾਂ ਦੇ (ਧਾਮ) ਘਰ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਲਿਜਾਣ ਦਿੰਦੇ।

ਜੋ ਪ੍ਰਾਨੀ ਮਮਤਾ ਤਜੈ ਲੋਭ ਮੋਹ ਅਹੰਕਾਰ॥

ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਆਪਨ ਤਰੈ ਅਉਰਨ ਲੇਤ ਉਧਾਰ॥22॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1427)

ਹੇ ਮਨੁੱਖ, ਜਿਹੜਾ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੱਖ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਲੋਭ, ਮੋਹ, ਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਬਚਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਦੀ ਮੋਹ ਮਮਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਤਿਗੁਰੂ (ਨਾਨਕ) ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਐਸਾ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੱਖ ਆਪ ਤਾਂ ਇਸ ਭਵ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਤਰ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੋਰਨਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਰੱਬੀ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਇਸ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਵ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਜਿਉ ਸੁਪਨਾ ਅਰੁ ਪੇਖਨਾ ਐਸੇ ਜਗ ਕਉ ਜਾਨਿ॥

ਇਨ ਮੈ ਕਛੁ ਸਾਚੋ ਨਹੀ ਨਾਨਕ ਬਿਨੁ ਭਗਵਾਨ॥23॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1427)

ਹੇ ਮਨੁੱਖ, ਇਸ ਜਗਤ ਨੂੰ ਇਕ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਨਿਆਈਂ ਸਮਝ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਕਈ ਨਜ਼ਾਰੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।

ਸੋ ਸਤਿਗੁਰੂ (ਨਾਨਕ) ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਿਆਰਿਓ, ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਾਵਨ ਨਾਮ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਰੂਹ ਨਾਲ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ।

ਨਿਸਿ ਦਿਨੁ ਮਾਇਆ ਕਾਰਨੇ ਪ੍ਰਾਨੀ ਡੋਲਤ ਨੀਤ॥

ਕੋਟਨ ਮੈ ਨਾਨਕ ਕੋਊ ਨਾਰਾਇਨੁ ਜਿਹ ਚੀਤਿ॥24॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1427)

ਹੇ ਮਨੁੱਖ (ਨਿਸਿ ਦਿਨੁ) ਰਾਤ-ਦਿਨ ਮਨੁੱਖ ਮਾਇਆ ਦੇ ਮਗਰ ਲੱਗ ਕੇ ਸਭ ਮਾਇਆ ਦੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਭੱਜਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈ। ਸਤਿਗੁਰੂ (ਨਾਨਕ) ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ (ਕੋਟਨ) ਕਰੋੜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵਿਰਲਾ ਹੀ ਰੱਬੀ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੱਖ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਾਵਨ ਨਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਅੰਦਰ ਵਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਜੈਸੇ ਜਲ ਤੇ ਬੁਦਬੁਦਾ ਉਪਜੈ ਬਿਨਸੈ ਨੀਤ॥

ਜਗ ਰਚਨਾ ਤੈਸੇ ਰਚੀ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਸੁਨਿ ਮੀਤ॥25॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1427)

ਹੇ ਮਨੁੱਖ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ ਪਾਣੀ ਦਾ (ਬੁਦਬੁਦਾ) ਬੁਲਬੁਲਾ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਉਪਜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੁਝ ਕੇ ਉਸੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਹੀ ਸਮਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਤਿਗੁਰੂ (ਨਾਨਕ) ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਐਸੇ ਹੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਜਗਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਰਚੀ ਹੈ, ਸਭ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਪੈਦਾ ਵੀ ਹੋਈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਰਦੇ ਵੀ ਜਾ ਰਹੇ।