॥ ਕੌਮ ਦਾ ਨਾਇਕ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਿਰਨਾਵਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ॥
ਜਿੰਨਾਂ ਚਿਰ ਸ਼ੇਰ ਆਪ ਲਿਖਣਾ ਨਹੀਂ ਸਿੱਖਦਾ
ਹਰ ਕਹਾਣੀ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦੇ ਹੀ ਸੋਹਿਲੇ ਗਾਵੇਗੀ
ਇਸ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਅਖਾਉਤ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਤੁਹਾਡੇ ਨੈਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦਿਲ ਤੱਕ ਮਨ ਮੰਦਰ ਦਾ ਬੂਹਾ ਠਕੋਰਦੀ ਹੈ।
ਗੁਰਮੀਤ ਕੌਰ ਦੀ ਲਿਖੀ ਕਿਤਾਬ 'ਮਰਜੀਵੜਾ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ' ਸਿਰਫ਼ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਭਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਨਜ਼ਰੀਏ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਹੈ ਜਿੱਥੋਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਵੰਨ ਸੁਵੰਨੀਅਤ ਨੂੰ ਕਿੱਥੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਤਹਿਤ ਇੱਕ ਰੰਗ-ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰ ਲਈ ਦਰੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਮਨੁੱਖੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੀ ਨਿਆਰੀ ਆਜ਼ਾਦ ਸੋਚ ਨਾਲ ਜਿੱਥੇ ਬਿਹਤਰ ਧਰਤੀ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ ਉਹ ਸਿਰਫ ਸੀਮਤ ਹੱਦਬੰਦੀਆਂ ਤੱਕ ਸੋਚਦੇ ਅਣਿਆਈ ਨੀਂਦ ਦੇ ਸੌਦਾਗਰ ਬਣ ਗਏ।
ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਮੁਹਾਵਰਾ ਬਹੁਤ ਸਹਿਜ ਅਤੇ ਸਾਦ ਮੁਰਾਦੀ ਬਿਰਤੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਵਿਦਵਾਨੀ ਵਿਦਵਤਾ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਦਾ ਵੱਲ ਅਜਿਹਾ ਕਿ ਮੰਨੋ ਜਿਵੇਂ ਬਾਬਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗਾਥਾਵਾਂ ਸੁਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਉਮਰਾਂ ਦਾ ਤਜ਼ਰਬਾ ਹੋਵੇ।
ਕੌਮ ਦਾ ਨਾਇਕ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਿਰਨਾਵਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਬਾਰੇ ਇੰਝ ਹੀ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਇੰਝ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਜਵਾਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਦਸਤਕ ਵਾਲੇ ਮਨ ਤੱਕ ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਦੀ, ਤਵਾਰੀਖ਼ ਦੀ ਗੱਲ ਬਹੁਤ ਸਹਿਜ ਹੋਕੇ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲਕੇ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਗੁਰਮੀਤ ਕੌਰ ਨੇ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਵੇਲੇ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਵਾਂਗੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਨਾਪਕੇ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਸਿਆਣੇ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ, ਆਪਣੀ ਸੁਰਤ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਨਾਇਕ ਨੂੰ ਕਿੰਝ ਸੰਭਾਲਕੇ ਰੱਖੇਗੀ ਅਤੇ ਓਸ ਨਾਲ ਤੁਰਦਿਆਂ ਉਹ ਤਵਾਰੀਖ਼ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਇੰਝ ਕਰੇਗੀ, ਇਸ ਲਈ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੱਡੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਾਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਜਿੰਦਗੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਲਈ 'ਕਹਾਣੀ ਵਾਲਾ' ਬਣਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਸਾਡੀ ਦਾਦੀ ਇਹੋ ਸੀ। ਅਸਾਂ ਸਾਖੀਆਂ ਹੀ ਸੁਣੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਹੀਦ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਕਹਿਣ ਵੇਲੇ ਵੀ ਬਾਤਾਂ ਹੀ ਪਾਉਣੀਆਂ ਪੈਣਗੀਆਂ।
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਤੀਜਾ ਘੱਲੂਘਾਰਾ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ। ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਇਹ ਤਾਰੀਖ਼ ਸਾਡੀ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਜ਼ਖ਼ਮ ਹੈ। ਇਨਸਾਫ਼ ਲਈ ਲੜਦਿਆਂ ਸਾਡੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਭਾਰੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਸਿੱਖ ਗਏ ਹਨ। ਸਾਲ ਦਰ ਸਾਲ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਸਾਲ channel ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਆਪਣੇ ਜ਼ਖਮ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਚੇਤੇ ਕਰਨ ਵਾਂਗੂੰ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦਿਆਂ ਬਹੁਤ ਸਹਿਜ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲਕੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਹੋਈ ਤਾਂ ਤਵਾਰੀਖ਼ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਾਲਾ ਆਪਣੀ ਮਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਤਰਾਸ਼ਨ ਤੋਂ ਖੁੰਝ ਨਾ ਜਾਵੇ ਕਿਤੇ !
ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੱਡੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਮੀਤ ਕੌਰ ਦੀ ਇਹ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਹੀਦ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਸਮਝਾਉਣ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਹੀਦ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਬੁਲੰਦ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗੁਆਂਢੀ ਪਿੰਡ ਪੂਹਲੇ ਤੋਂ ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ, ਸ਼ਹਿਰ ਲਾਹੌਰ, ਆਪਣੀ ਦਾਦੇ ਮਾਰਫਤ ਸ਼ਹੀਦੀ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਆਤਮਕ ਪਹਿਰਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿਚੋਂ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਅਣਪਛਾਤੀਆਂ ਲਵਾਰਸ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਵਾਲਾ ਸੂਰਮਾ ਹੋ ਨਿਬੜਿਆ।
ਇਹ ਗੱਲ ਉਹ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਗੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹੀਦ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਨੂੰ ਲਾਪਤਾ ਕੀਤਾ। ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਪੈਂਦੇ ਪਿੰਡ ਖਾਲੜੇ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਰਹੱਦਾਂ ਤੇ ਉਕਰੇ ਹੰਝੂਆਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੀ ਸਮਝ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਗੁਰਮੀਤ ਕੌਰ ਸ਼ਹੀਦ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਬਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰੋਕੇ ਬਾਲ-ਮਨਾਂ ਤੱਕ ਇਹੋ ਕਹਾਣੀ ਹੀ ਤਾਂ ਲਿਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
1947 ਹੋਵੇ ਜਾਂ 1984, ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਉਕਰੇ ਸਾਕੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਜਵਾਨੀ ਤੱਕ ਗਿਆਨ ਦੀ ਤਰਤੀਬ ਵਿੱਚ ਏਨੇ ਸਹਿਜ ਹੋਕੇ ਦੱਸਣ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕਰਨਾ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਇਹੋ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਹਿਜ ਹੈ। ਚੜ੍ਹਦੀ ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਮਿਲਣੀ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਹੀਦ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਇਨਸਾਫ਼ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦਾ ਮੂਲ ਅਧਾਰ ਇਹੋ ਹੈ। ਗੁਰਮੀਤ ਕੌਰ ਦੀ ਲਿਖੀ ਮਰਜੀਵੜਾ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਮੂਲ ਇਹੋ ਹੈ। ਅੱਜ ਆਲਮੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿਹਾੜਾ ਹੈ। ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਹਰ ਘਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪਹੁੰਚਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮਨੁੱਖੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਲਈ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
