29 ਸਤੰਬਰ 1914 ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ (ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜਹਾਜ਼) ਕਲਕਤੇ ਦੇ ਬਜਬਜ ਘਾਟ ਪੁੱਜਾ ਜਿੱਥੇ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਵਲੋਂ ਖੜੇ ਜਹਾਜ਼ ਉੱਤੇ ਫਾਇਰਿੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ 15 ਮੁਸਾਫ਼ਰ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ।

29 ਸਤੰਬਰ 1914 ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ (ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜਹਾਜ਼) ਕਲਕਤੇ ਦੇ ਬਜਬਜ ਘਾਟ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਸਪੈਸ਼ਲ ਗੱਡੀ ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਲਿਜਾਣ ਦੇ ਲਈ ਤਿਆਰ ਖੜੀ ਸੀ| ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੈਠਣ ਤੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿਤੀ,ਗਲ ਵਿਗੜਦੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਵਲੋਂ ਕਲਕੱਤਾ ਦੇ ਇਸ ਬਜਬਜ ਘਾਟ' ਤੇ ਖੜੇ ਜਹਾਜ਼ ਉੱਤੇ ਫਾਇਰਿੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ।ਇਸ ਫ਼ਾਇਰਿੰਗ ਵਿੱਚ 15 ਮੁਸਾਫ਼ਰ ਮਾਰੇ ਗਏ:

ਇੰਜ 29 ਸਤੰਬਰ 1914 ਨੂੰ ਇਸ ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਬਜਬਜਘਾਟ ਵਿਖੇ ਪੁੱਜਦੇ ਹੀ ਜ਼ਾਲਮ ਗੋਰੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 15 ਮੁਸਾਫ਼ਰ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।

24 ਮਾਰਚ 1914 ਨੂੰ ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਦੀ ਅਗਲੀ ਕੜੀ ਵਜੋਂ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਬਹੁਚਰਚਿਤ ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਜਹਾਜ਼ ਕਿਰਾਏ ’ਤੇ ਲੈ ਕੇ ਇਸ ਜਹਾਜ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਧੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਵੈਨਕੁਵਰ ਪੁਜਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਅਸਲ ਦੇ ਵਿਚ ਇਸ ਜਹਾਜ਼ ਨੇ 18 ਮਾਰਚ 1914 ਨੂੰ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਤੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣਾ ਸੀ। ਪਰ ਸਰਕਾਰੀ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਪਾਉਣ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਫਾਰਮੈਲਟੀਆਂ ਕਰਕੇ ਜਹਾਜ਼ ਆਖਰ 4 ਅਪਰੈਲ 1914 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਤੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ।

ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਜਹਾਜ ਦਾ ਵੈਨਕੁਵਰ ਪੁੱਜਣਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸਿਵਲ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਹੀ ਤਿਆਰੀ ਸੀ।

23 ਮਈ 1914 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਜਹਾਜ ਵੈਨਕੂਵਰ ਦੇ ਤੱਟ'ਤੇ ਪੁੱਜਿਆ ਤਾਂ ਜਰੂਰ, ਪਰ, ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਹੀ ਰੋਕ ਲਿਆ ਅਤੇ ਕਿਨਾਰੇ ਨਾ ਲੱਗਣ ਦਿੱਤਾ। ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਤਕ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਯਾਤਰੂਆਂ ਨੂੰ ਚੋਖਾ ਖੱਜਲ-ਖੁਆਰ ਕੀਤਾ।

ਇਸ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ 376 ਮੁਸਾਫ਼ਰ ਸਵਾਰ ਸਨ ਇਹ ਹਾਂਗਕਾਂਗ, ਸ਼ੰਘਾਈ, ਚੀਨ ਦੇ ਰਸਤਿਉਂ ਹੋ ਕੇ ਯੋਕੋਹਾਮਾ, ਜਪਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵੈਨਕੂਵਰ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ, ਕੈਨੇਡਾ ਪੁੱਜਾ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 24 ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਦਕਿ ਬਾਕੀ 352 ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਨੂੰ ਵੈਨਕੂਵਰ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉੱਤਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਪਰਤਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚ 340 ਸਿੱਖ, 24 ਮੁਸਲਮਾਨ ਅਤੇ 12 ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ । ਇਹ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਨ੍ਹਾ ਹੈ , ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਗਏ ਅਲਿਹਦਗੀ-ਪਸੰਦ ਕਨੂੰਨਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਉੱਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਏਸ਼ੀਆਈ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਤਕਰੇ ਭਰਪੂਰ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਸਿੱਧੇ ਪੁੱਜਣ ਵਾਲੇ ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਉਤਰਨ ਅਤੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਪ੍ਰਾਵਧਾਨ ਸੀ, ਸੋ ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਜਹਾਜ ਇਸ ਮਸਲੇ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਅੰਦੋਲਨ ਸੀ।

ਸੋ ਇਸ ਮਸਲੇ ਨੂੰ ਸਥਾਈ ਤੋਰ ਤੇ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿਤ ਸਿੰਘ ਸਰਹਾਲੀ ਨੇ ਇੱਕ ਜਪਾਨੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਸੀ ਨੂੰ ਇਸ ਮਕਸਦ ਦੇ ਨਾਲ ਕਿਰਾਏ ਉੱਤੇ ਲਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਨਸਲੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅੜਚਣ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।

ਇਹ ਜਹਾਜ਼ ਆਪਣੇ ਮਿੱਥੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਮੁਤਾਬਕ 29 ਮਾਰਚ 1914 ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਵੈਨਕੂਵਰ ਵਿਖੇ ਪੁੱਜਣਾ ਸੀ, ਪਰ ਰਸਤੇ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਾਗ਼ਜ਼ੀ ਕਰਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਅੜਚਨਾਂ ਕਾਰਣ ਇਹ ਜਹਾਜ਼ 22 ਮਈ 1914 ਨੂੰ ਵੈਨਕੂਵਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੱਟ ਤੇ ਪੁੱਜਾ| ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਨਸਲੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸਿੱਧੇ ਪੁੱਜੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪੋਰਟ ਤੇ ਰੋਕ ਕੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪੈਰ ਧਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾ ਦਿਤੀ|ਇਹ ਜਦੋ-ਜਹਿਦ ਕਾਫ਼ੀ ਲੰਮੀ ਚਲੀ ਪਰ ਜਦੋਂ ਫੇਰ ਵੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾ ਮਿਲੀ ਤਾਂ ਸਿੱਖ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹਕਾਂ ਦੇ ਲਈ ਡੱਟ ਗਏ। ਆਖਰ ਜਦੋਂ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਹਾਕਮਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਟਿਆਂ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਹਾਜ਼ ਉੱਤੇ ਫ਼ਾਇਰਿੰਗ ਤਕ ਕਰਨ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦੇ ਦਿਤੀ|

ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਤਰਨਾਕ ਧਮਕੀ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਜੋਂ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਨੇ 21 ਜੁਲਾਈ 1914 ਨੂੰ ਵੈਨਕੂਵਰ ਦੇ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਭਾਰੀ ਇਕੱਠ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੰਗਤਾਂ ਨੇ ਸਰਬ ਸਹਿਮਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅਗਰ ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਜਹਾਜ਼ ਉੱਤੇ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਨੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ੁਰਅਤ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਸਿੱਖ ਵੈਨਕੂਵਰ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਣਗੇ| ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਡਰ ਗਈ| ਅਤੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਿੱਖ ਆਗੂਆਂ ਨਾਲ ਇਸ ਬਾਬਤ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਣੀ ਯੋਗ ਸਮਝੀ। ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜਹਾਜ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਭਾਰਤ ਭੇਜਣ ਲਈ ਮਨਾ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਵਾਰ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੇ ਖਾਣ ਪੀਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜਹਾਜ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਭਰਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਨ ਲੈਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ ਦਿਤੀ ਗਈ।

ਅਖ਼ੀਰ 23 ਜੁਲਾਈ 1914 ਨੂੰ ਜਹਾਜ਼ ਕਲਕੱਤੇ ਦੇ ਲਈ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਪਿਆ ਅਤੇ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਲੰਬੇ ਸਫ਼ਰ ਮਗਰੋਂ ਇਹ ਜਹਾਜ਼ 26 ਸਤੰਬਰ 1914 ਨੂੰ ਕਿਲਪੀ ਪੋਰਟ ਵਿੱਖੇ ਪੂਜਾ ਜਿੱਥੇ ਜਹਾਜ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਲਾਸ਼ੀ ਲੈਣ ਮਗਰੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਜਾਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।

ਆਖਰ 29 ਸਤੰਬਰ 1914 ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਜਹਾਜ਼ ਕਲਕਤੇ ਦੇ ਬਜਬਜ ਘਾਟ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਸਪੈਸ਼ਲ ਗੱਡੀ ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਲਿਜਾਣ ਵਾਸਤੇ ਤਿਆਰ ਖੜੀ ਸੀ| ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੈਠਣ ਤੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿਤੀ,ਗਲ ਵਿਗੜਦੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਵਲੋਂ ਕਲਕੱਤਾ ਦੇ ਇਸ ਬਾਜਬਾਜ ਘਾਟ' ਤੇ ਖੜੇ ਜਹਾਜ਼ ਉੱਤੇ ਫਾਇਰਿੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ।

ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤਾ ਦੇ ਬਜਬਜ ਘਾਟ ਵਿਖੇ, ਗੋਰੀ ਸਰਕਾਰ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਮੁਸਾਫ਼ਰ ਤੁਰੰਤ ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਜਾਣ ਦੇ ਲਈ ਤਿਆਰ ਖੜੀ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਵਿਚ ਸਵਾਰ ਹੋ ਜਾਣ, ਪਰ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਗਲ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਸ ਪਵਿੱਤਰ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਹਨ ਜੋਕਿ ਸਥਾਨਕ ਕਿਸੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵਿਖੇ ਭੇਜਣੇ ਜਰੂਰੀ ਹਨ। ਇਸ ਗਲ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਕੁਝ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਜਲੂਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਲਕੱਤਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਮਾਰਚ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਰਾਇਲ ਫਿਜ਼ੀਲੀਅਰਜ਼ ਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਪੁਲਿਸ ਵਲੋਂ ਇਸ ਜਲੂਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਮੁੱਕਮਲ ਰੋਕ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ। ਗਲ ਵਧਣ ਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਫਾਇਰਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ 15 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ 25 ਜ਼ਖਮੀ ਵੀ ਹੋਏ।ਇਨ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਕਮਾਂਡਰ ਨੂੰ ਭਾਈ ਮੁਨਸ਼ਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ। ਦੋ ਹੋਰ ਪੁਲਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਗਿਆਰਾਂ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ। ਪੁਲਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰੀ ਇਲਾਜ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਇਕ ਵੀ ਜ਼ਖਮੀ ਯਾਤਰੀ ਦੀ ਕੋਈ ਸਾਰ ਨਹੀਂ ਲਈ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਦੇਖਭਾਲ ਹੀ ਕੀਤੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਰਾਤ ਵਕਤ ਸੱਠ ਯਾਤਰੀ ਪੁਲਿਸ ਹਿਰਾਸਤ ਤੋਂ ਫਰਾਰ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਹਾਫਲੀ ਨਦੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਇੰਜ ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਜਹਾਜ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਉਸ ਵਕਤ ਦੀ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਖਤ ਅਤੇ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਰਵੱਈਏ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਨਸਲੀ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਨਸਲੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਵੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।

ਇਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਇਹ ਨਿਕਲਿਆ ਕੇ ਇਸ ਘਟਨਾਂ ਤੋਂ ਝੱਟ ਮਗਰੋਂ, ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਵੱਲੋ ਇਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜੰਗ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸੈਕਰਾਮੈਂਟੋ, (ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ) ਵਿੱਖੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਬਾਬਤ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬੈਠਕ ਹੋਈ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਲੜ ਰਹੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਘਰ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਜਾਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਇੰਜ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ, ਰਘੂਬਰ ਦਿਆਲ ਗੁਪਤਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਉਧਰ ਪੁਲਿਸ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚ ਨਿਕਲੇ ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ 1920 ਤਕ ਅੰਡਰ ਗਰਾਊਂਡ ਰਹੇ। ਬਾਅਦ ਦੇ ਵਿੱਚ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੇ ਲਈ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਦੇ ਨਾਲ ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬੇ ਦੀ ਕੋਈ ਮਦਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।24 ਜੁਲਾਈ, 1954 ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ।

ਸੋ ਅੱਜ ਦੇ ਦਿਨ,29 ਸਤੰਬਰ 1914 ਨੂੰ ਇਸ ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਬਜਬਜਘਾਟ ਵਿਖੇ ਪੁੱਜਦੇ ਹੀ ਜ਼ਾਲਮ ਗੋਰੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 15 ਮੁਸਾਫ਼ਰ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।