ਪੰਜਾਬੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਮਜ਼ਲੂਮਾਂ ਲਈ ਤੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਲੜ੍ਹਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਅੱਜ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੀ, ਅਤੇ ਭਾਵੇਂ 100 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਗੱਲ ਕਰੀਏ। ਸਿੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਹੱਕ ਸੱਚ ਲਈ ਜਾਨ ਵਾਰਨ ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸੇ ਦੀ ਹੀ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ ਸਾਕਾ ਬਜਬਜ ਘਾਟ 29 ਸਤੰਬਰ 1914

ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ ਦੀ ਘਟਨਾ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਏਸ਼ੀਅਨਾਂ ਦੇ ਪਰਵਾਸੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਅਹਿਮ ਵਰਕਾ ਹੈ। ਕੈਨੇਡਾ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਇਥੋਂ ਦੇ ਗੋਰੇ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਸਨ ਚਾਹੁੰਦੇ ਕਿ ਕਾਲੇ ਲੋਕ ਇਧਰ ਆਉਣ। ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦਾ ਦਾਖਲਾ ਬੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਦਫਾ 38 (ਏ) ਤਹਿਤ ਹੁਕਮ ਨੰਬਰ 220 ਪਾਸ ਕੀਤਾ, ਜੋ 9 ਮਈ 1910 ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਹੋਇਆ।

ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਮੁਤਾਬਕ ਕੈਨੇਡਾ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਰ ਸ਼ਖਸ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੁਲਕ ਤੋਂ ਸਿੱਧਾ ਜਹਾਜ ਲੈ ਕੇ ਕੈਨੇਡਾ ਪੁੱਜੇ ਅਤੇ ਹਰ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਬੰਦਾ 200 ਡਾਲਰ ਦੀ ਕਰੰਸੀ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਆਵੇ। ਇਸ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦਾ ਕੈਨੇਡਾ ਜਾਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੋ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੰਡੀਆ ਤੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਜਹਾਜ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਿੱਧਾ ਕੈਨੇਡਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਉਂਦਾ।

ਇਸ ਮਸਲੇ ਦਾ ਹੱਲ ਕੱਢਣ ਲਈ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਰਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਪਾਰੀ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਸਰਹਾਲੀ ਨੇ ਸਕੀਮ ਕੱਢੀ। ਉਸ ਨੇ ਵਪਾਰਕ ਨੁਕਤੇ ਤੋਂ ਕੰਪਨੀ ਬਣਾਈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਰੱਖਿਆ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜਹਾਜ ਕੰਪਨੀ ਅਤੇ ਇਸ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਉਸ ਨੇ ਜਹਾਜ ਕਿਰਾਏ ‘ਤੇ ਲਿਆ। ਇਹ ਜਹਾਜ 4 ਅਪਰੈਲ 1914 ਨੂੰ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਤੋਂ 376 ਮੁਸਾਫਰ ਲੈ ਕੇ ਕੈਨੇਡਾ ਲਈ ਚੱਲ ਪਿਆ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜਹਾਜ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਕਿਰਾਏ ‘ਤੇ ਲਏ ਇਸੇ ਜਹਾਜ ਦਾ ਨਾਮ ਸੀ, ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ। ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਦਾ ਵੀ ਸਾਧਨ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਵੀ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਜਹਾਜ ਵਿਚ ਰੰਗ-ਬਰੰਗੇ ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਾਫਰ ਕੈਨੇਡਾ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ। ਜਹਾਜ ਸ਼ੰਘਈ (ਚੀਨ) ਤੇ ਯੋਕੋਹਾਮਾ (ਜਾਪਾਨ) ਵਿਚ ਦੀ ਹੁੰਦਾ ਕੈਨੇਡਾ ਵਲ ਵਧਿਆ।

ਜਹਾਜ਼ 23 ਮਈ 1914 ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਵੈਨਕੂਵਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਕੈਨੇਡਾ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਹਟਵਾਂ ਡੂੰਘੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਨੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਉਤਰਨ ਵਾਸਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਚਾਰਾਜੋਈ ਕੀਤੀ ਪਰ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਅਦਾਲਤੀ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜਹਾਜ਼ ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਸਮੇਤ ਵਾਪਸ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜਾਵੇ। ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਤਾਮੀਲ ਨਾ ਕੀਤੀ। ਕੈਨੇਡਾ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਵਾਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਡੋਬ ਕੇ ਮਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਅੱਗੋਂ ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣਾ ਪਿਆ। ਇਕ ਫ਼ੈਸਲੇ ਤਹਿਤ ਕੈਨੇਡਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਲਈ ਕੋਲਾ, ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਕਿਰਾਇਆ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਜਹਾਜ਼ 23 ਜੁਲਾਈ 1914 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਮੁੜ ਆਇਆ।

ਜਹਾਜ਼ 26 ਸਤੰਬਰ 1914 ਨੂੰ ਹੁਗਲੀ ਦਰਿਆ 'ਤੇ ਪੁੱਜਾ ਤਾਂ ਇਥੇ ਵੀ ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਉਤਰਨ ਨਾ ਦਿੱਤਾ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਾਕਮ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਬਜਬਜ ਘਾਟ ਕਲਕੱਤਾ 'ਤੇ ਲੈ ਗਏ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਨੂੰ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਹੀ ਕੈਦ ਰੱਖਿਆ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਨੂੰ 29 ਸਤੰਬਰ 1914 ਨੂੰ ਜਹਾਜ਼ ਤੋਂ ਉਤਾਰ ਕੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਰਿਹਾਅ ਨਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਤਕਰਾਰਬਾਜ਼ੀ ਹੋ ਗਈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਫ਼ਸਰ ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ 'ਤੇ ਰੋਹਬ ਜਮਾਉਣ ਲੱਗੇ, ਅੱਗੋਂ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਕਰੜਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ 'ਤੇ ਗੋਲੀਆਂ ਦਾ ਮੀਂਹ ਵਰ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ 22 ਮੁਸਾਫ਼ਰ ਸ਼ਹੀਦ, 25 ਜ਼ਖ਼ਮੀ, 202 ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ, 62 ਰਿਹਾਅ ਅਤੇ 28 ਲਾਪਤਾ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਹਰ ਸਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਬਜਬਜ ਘਾਟ ਵਿਖੇ ਯਾਦਗਾਰ ਤੇ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਸਮਾਗਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।