ਰਾਗੁ ਜੈਤਸਰੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਾਗੁ ਹੈ। ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿਚ ਰਾਗ ਵਿਧਾਨ ਦੀ ਤਰਤੀਬ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਗੁ ਜੈਤਸਰੀ ਨੂੰ ਗਿਆਰ੍ਹਵਾਂ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗੁ ਵਿਚ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਅਤੇ ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਰਜ ਹੈ।

ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਗ੍ਰੰਥਕਾਰਾਂ ਨੇ ਰਾਗੁ ਜੈਤਸਰੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਰਾਗ ਜੈਤਸਰੀ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਤਨ ਰਾਗ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਅਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਰਾਗ ਹੈ। ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਰਾਗੁ ਜੈਤਸਰੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵਿਚ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਰੂਪ ਜੋ ਕਿ ਮਾਰਵਾ ਥਾਟ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਰੇ (ਰਿਸ਼ਭ) ਸ੍ਵਰ ਕੋਮਲ, ਮਾ (ਮਧਿਅਮ) ਸ੍ਵਰ ਤੀਵਰ ਅਤੇ ਧਾ (ਧੈਵਤ) ਸ੍ਵਰ ਸ਼ੁਧ ਲਗਾ ਕੇ ਗਾਇਨ, ਵਾਦਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਬਣਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਰਾਗ ਜੈਤਸਰੀ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਰੂਪ ਜੋ ਕਿ ਪੂਰਵੀ ਥਾਟ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਰੇ (ਰਿਸ਼ਭ) ਸ੍ਵਰ ਕੋਮਲ, ਮਾ (ਮਧਿਅਮ) ਸ੍ਵਰ ਤੀਵਰ ਅਤੇ ਧਾ (ਧੈਵਤ) ਸ੍ਵਰ ਕੋਮਲ ਲਗਾ ਕੇ ਗਾਇਨ, ਵਾਦਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਬਣਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਰਾਗੁ ਜੈਤਸਰੀ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਰੂਪ ਰੇ (ਰਿਸ਼ਭ) ਸ੍ਵਰ ਨੂੰ ਅਰੋਹ ਵਿਚ ' ਵਰਜਿਤ ਕਰਕੇ, ਮਾ (ਮਧਿਅਮ) ਸ੍ਵਰ ਤੀਵਰ ਅਤੇ ਧਾ (ਧੈਵਤ) ਸ੍ਵਰ ਕੋਮਲ ਲਗਾ ਕੇ ਗਾਇਨ, ਵਾਦਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਬਣਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਰਾਗ ਜੈਤਸਰੀ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਸੰਗੀਤ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਰਾਗ ਜੈਤ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਰਾਗ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ੍ਵਰ ਸੰਗਤੀਆਂ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਨ ਨਾਲ ਰਾਗੁ ਜੈਤਸਰੀ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ।

ਰਾਗੁ ਜੈਤਸਰੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਬਹੁਤ ਮਧੁਰ ਰਾਗੁ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਗ੍ਰੰਥਕਾਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਗੁ ਜੈਤਸਰੀ ਨੂੰ ਪੂਰਵੀ ਥਾਟ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਔੜਵ-ਸੰਪੂਰਨ ਜਾਤੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਬਣਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।ਇਸ ਰਾਗੁ ਵਿਚ ਰੇ (ਰਿਸ਼ਭ) ਸ੍ਵਰ, ਧਾ (ਧੈਵਤ) ਸ੍ਵਰ ਕੋਮਲ ਅਤੇ ਮਾ (ਮਾਧਿਅਮ) ਸ੍ਵਰ ਤੀਵਰ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਰਾਗੁ ਦੇ ਆਰੋਹ ਵਿਚ ਰੇ (ਰਿਸ਼ਭ) ਸ੍ਵਰ ਧਾ (ਧੈਵਤ) ਸ੍ਵਰ ਨਹੀਂ ਲਗਾਏ ਜਾਂਦੇ, ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਭਾਵ ਇਹ ਦੋਨੋਂ ਸ੍ਵਰ, ਵਰਜਿਤ ਸ੍ਵਰ ਹਨ। ਇਸ ਰਾਗੁ ਵਿਚ ਪਾ (ਪੰਚਮ) ਸ੍ਵਰ ਨਿਆਸ ਦਾ ਸ੍ਵਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵ ਰਾਗੁ ਨੂੰ ਗਾਇਨ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਇਸ ਸ੍ਵਰ ਉਪਰ ਰਾਗੁ ਵਿਚ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਬਾਕੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸ੍ਵਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਇੱਕ ਖਾਸ ਠਹਿਰਾਵ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਿਕਟ ਵਰਤੀ ਰਾਗ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਰਾਗ ਪੂਰੀਆ ਧਨਾਸਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗੁ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ੍ਵਰ ਸੰਗਤੀਆਂ (ਸ੍ਵਰ ਚਲਨ) ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਰਾਗ ਨਾਲ ਰਲਦੇ-ਮਿਲਦੇ ਸਮਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਕ ਰਾਗਾਂ ਤੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣਾ ਮੂਲ ਸਰੂਪ ਨਿਖਾਰ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਿਚ ਲਾਹੇਵੰਦ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅੱਗੇ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸਿਖਿਆਰਥੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਰ ਸੰਗਤੀਆਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਰਾਗੁ ਜੈਤਸਰੀ ਦੇ ਮੂਲ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਗਾਇਨ ਅਤੇ ਵਾਦਨ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਫਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕਣ।

ਸਾ, ਨੀ ਸਾ, ਗਾ ਰੇ ਸਾ, ਨੀ ਸਾ ਨੀ, ਸਾ ਨੀ ਧਾ ਪਾ, ਮਾਂ ਧੁ ਪਾ, ਮਾ ਪਾ

ਨੀ ਧਾ ਪਾ, ਮਾ ਪਾ ਨੀ ਸਾ, ਨੀ ਸਾ ਰੇ ਸਾ, ਨੀ ਸਾ ਗਾ, ਮਾ ਗਾ, ਮਾ ਪਾ, ਮਾ ਧੁ ਪਾ, ਮਾ

ਗਾ, ਗਾ ਮਾ ਗਾ ਪਾ, ਮਾ ਪਾ ਨੀ ਧੁ ਪਾ, ਮਾ ਪਾ ਨੀ ਸਾਂ, ਸਾਂ ਰੇਂ ਸਾਂ, ਨੀ ਸਾਂ ਗਾਂ ਰੁੱ ਸਾਂ,

ਨੀ ਸਾਂ ਗਾਂ, ਗਾਂ ਮਾਂ ਗਾਂ ਪਾਂ, ਮਾਂ ਗਾਂ ਰੇਂ ਸਾਂ, ਨੀ ਸਾਂ ਉਂ ਨੀ ਧਾ ਪਾ, ਮਾ ਧੁ ਪਾ, ਧਾ ' ਮਾ

ਗਾ, ਗਾ ਮਾ ਗਾ ਪਾ, ਮਾ ਧਾ ਪਾ ਮਾ ਗਾ, ਮਾ ਗਾ ਪਾ ਮਾ ਗਾ, ਮਾ ਗਾ, ਰੇ ਸਾ।

ਰਾਗੁ ਦਾ ਸਧਾਰਨ ਪਰਿਚਯ
ਰਾਗੁ- ਜੈਤਸਰੀ
ਥਾਟ- ਪੂਰਵੀ
ਵਾਦੀ ਸ੍ਵਰ- ਗਾ (ਗੰਧਾਰ) ਸ੍ਵਰ
ਸੰਵਾਦੀ ਸ੍ਵਰ- ਨੀ(ਨਿਸ਼ਾਦ) ਸ੍ਵਰ
ਗਾਇਨ ਸਮਾਂ- ਦਿਨ ਦਾ ਚੌਥਾ ਪਹਿਰ।
ਸ੍ਵਰ- ਰੇ (ਰਿਸ਼ਭ) ਸ੍ਵਰ, ਧਾ (ਧੈਵਤ) ਸ੍ਵਰ ਕੋਮਲ, ਮਾ (ਮਧਿਅਮ) ਸ੍ਵਰ ਤੀਵਰ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਸ੍ਵਰ ਸ਼ੁੱਧ।
ਵਰਜਿਤ ਸ੍ਵਰ- ਅਰੋਹ ਵਿਚ ਰੇ (ਰਿਸ਼ਭ) ਸ੍ਵਰ ਅਤੇ ਧਾ (ਧੈਵਤ) ਸ੍ਵਰ।
ਜਾਤੀ- ਔੜਵ-ਸੰਪੂਰਨ
ਅਰੋਹ- ਸਾ ਗਾ, ਮਾ ਪਾ, ਨੀ ਸਾਂ I
ਅਵਰੋਹ- ਸਾਂ ਨੀ ਧੁ ਪਾ, ਮਾ ਗਾ, ਰੇ ਸਾ ਪਕੜ- ਸਾ ਗਾ, ਪਾ, ਮਾ ਧੁ ਪਾ, ਮਾ ਗਾ ਮਾ ਗਾ, ਰੇ ਸਾ। 

ਹਰਿ ਜਨ ਕਉ ਅਪਦਾ ਨਿਕਟਿ ਨ ਆਵੈ ਪੂਰਨ ਦਾਸ ਕੇ ਕਾਮ॥1॥ਰਹਾਉ॥
ਕੋਟਿ ਬਿਘਨ ਬਿਨਸਹਿ ਹਰਿ ਸੇਵਾ ਨਿਹਚਲੁ ਗੋਵਿਦ ਧਾਮ॥
ਭਗਵੰਤ ਭਗਤ ਕਉ ਭਉ ਕਿਛੁ ਨਾਹੀ ਆਦਰੁ ਦੇਵਤ ਜਾਮ॥1॥
ਤਜਿ ਗੋਪਾਲ ਆਨ ਜੋ ਕਰਣੀ ਸੋਈ ਸੋਈ ਬਿਨਸਤ ਖਾਮ॥
ਚਰਨ ਕਮਲ ਹਿਰਦੈ ਗਹੁ ਨਾਨਕ ਸੁਖ ਸਮੂਹ ਬਿਸਰਾਮ॥2॥9॥13॥