ਬੀਬੀ ਵੀਰੋ ਜੀ ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸਪੁੱਤਰੀ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਮਾਤਾ ਦਮੋਦਰੀ ਜੀ ਦੀ ਕੁੱਖ ਤੋਂ ਸੰਮਤ 1672 ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਕੇ ਮਹਿਲਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ।

ਬੀਬੀ ਵੀਰੋ ਜੀ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਵਿਆਹ ਝਬਾਲ ਦੇ ਚੌਧਰੀ ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ ਦੇ ਮਹੱਲਾਂ ਵਿਚ 26 ਜੇਠ 1686 ਬਿ. ਸੰਮਤ ਨੂੰ ਭਾਈ ਸਾਧੂ ਜੀ ਪੁੱਤਰ ਭਾਈ ਧਰਮ ਦਾਸ ਖੋਸਲਾ ਨਿਵਾਸੀ, ਪਿੰਡ ਮੱਲ੍ਹਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਰੀਦਕੋਟ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਬੀਬੀ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਭਾਈ ਸੰਗੋ ਸ਼ਾਹ, ਭਾਈ ਜੀਤ ਮੱਲ, ਭਾਈ ਮਾਹਰੀ ਚੰਦ, ਭਾਈ ਗੋਪਾਲ ਚੰਦ ਤੇ ਭਾਈ ਗੰਗਾ ਰਾਮ ਜੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਵਿਆਹ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਵੀ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਪਰ ਫਿਰ ਉਹ ਕੀ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀ ਬਣੀ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਤਤਕਾਲ ਫੈਸਲਾ ਲੈ ਕੇ ਪਰਵਾਰ ਨੂੰ ਝਬਾਲ ਭੇਜਣਾ ਪਿਆ! ਇਹ ਜਾਣਨ ਲਈ ਪਿਛੋਕੜ ਵੱਲ ਝਾਤ ਮਾਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

ਹਰ ਕਾਰਜ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਝਬਾਲ ਦੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਭਾਗ ਲਾਉਣੇ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਪਰਮ-ਸੇਵਕ ਬਾਬਾ ਲੰਗਾਹ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਸਦਾ ਲਈ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ’ਤੇ ਅਮਰ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਸੋ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਕਾਰਨ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਆਪ ਹੀ ਸਮਾਧਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਰਬ-ਸਮਰੱਥ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਕਲਾ ਵਰਤਾਈ ਸੀ।

ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਖੇਡਦਾ-ਖੇਡਦਾ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗੁਮਟਾਲੇ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਮਨਪਸੰਦ ਬਾਜ਼ ਉੱਡ ਕੇ ਦੂਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਜਿਹੜੇ ਬਾਜ਼ ਲੈਣ ਆਏ, ਸਿੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦੇ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਕੁਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੈਂਕੜ ਭਰਿਆ ਰਵੱਈਆ ਦੇਖ ਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਬਾਜ਼ ਦੇਣ ਤੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ’ਤੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਹੱਥੋਪਾਈ ਹੋ ਗਈ। ਸ਼ਾਹੀ ਟੋਲੀ ਮਾਰ ਖਾ ਕੇ ਖਾਲੀ ਹੱਥੀਂ ਵਾਪਸ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਜਾ ਦੱਸੀ।

ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ ਦਾ ਦੂਜੇ ਧਰਮਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਬਹੁਤ ਮਾੜਾ ਰਵੱਈਆ ਸੀ। ਛੋਟੇ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਦੂਸਰੇ ’ਤੇ ਹੱਲਾ ਬੋਲਣ ਲਈ ਕਾਫੀ ਸੀ।

ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ’ ਦਾ ਇਕ ਪਠਾਣ ਮੁਖਲਸ ਖਾਂ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵੀਰਤਾ ’ਤੇ ਬਹੁਤ ਮਾਣ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹੀ ਫੌਜ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ ਤੇ ਉਹ ਯੁੱਧ ਮਚਾ ਕੇ ਸ਼ਾਹੀ ਬਾਜ਼ ਵਾਪਸ ਲਿਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਮੁਖਲਸ ਖਾਂ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਫੌਜ ਦੇ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ’ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ।

‘ਸਾਖੀ ਸਾਹਿਤ’ ਅਨੁਸਾਰ ਉਧਰ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਬੀਬੀ ਵੀਰੋ ਜੀ ਦੇ ਵਿਆਹ 'ਤੇ ਵਰਤਣ ਲਈ ਮਠਿਆਈਆਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਕਿ ਦਿਨ ਦੇ ਤੀਜੇ ਪਹਿਰ ਪੱਛਮ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਸੰਗਤ ਆ ਗਈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਹ ਵਕਤ ਪਰਸ਼ਾਦੇ ਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸੋ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਮਠਿਆਈ ਛਕਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਏ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘਰ ਸੁਨੇਹਾ ਭੇਜਿਆ ਕਿ ਸੰਗਤ ਲਈ ਮਠਿਆਈ ਭੇਜੋ, ਪਰ ਅੱਗੋਂ ਮਾਤਾ ਦਮੋਦਰੀ ਜੀ ਨੇ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ ਮਠਿਆਈ ਹੈ, ਪਹਿਲਾਂ ਜੰਞ ਛਕੇਗੀ ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਦੂਜੀ ਵਾਰੀ ਫਿਰ ਬੰਦਾ ਭੇਜਿਆ, ਪਰ ਉਹੀ ਉੱਤਰ ਮਿਲਿਆ; ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਤੀਜੀ ਵਾਰੀ ਵੀ ਇਹੋ ਉੱਤਰ ਮਿਲਿਆ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਬਚਨ ਕੀਤਾ ਕਿ, “ਇਹ ਮਠਿਆਈ ਸੰਗਤ ਨੇ ਨਹੀਂ ਛਕਣੀ ਤਾਂ ਤੁਰਕਾਂ ਨੇ ਖਾਣੀ ਹੈ!” ਬਸ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਮੁੱਖੋਂ ਨਿਕਲੇ ਵਾਕ ਪੂਰੇ ਹੋਣੇ ਸੀ। ਇਹ ਬਣੀ ਮਠਿਆਈ ਤੁਰਕਾਂ ਨੇ ਖਾਣੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਰਕ ਖਾਣ ਲਈ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।

ਇਸ ਯੁੱਧ ਦਾ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਚਿੱਤ-ਖਿਆਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਲਾਹੌਰੀ ਫੌਜ ਸਿਰ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਆ ਗਈ, ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਤਤਕਾਲ ਹੀ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਸਾਹਿਬ ਜੀ, ਬਾਬਾ ਬਿਧੀ ਚੰਦ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਆਦਿ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਮਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਝਬਾਲ ਵਿਖੇ ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ (ਢਿੱਲੋਂ) ਚੌਧਰੀ ਵੱਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ।

ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਜੰਗ ਹੋਈ। ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਕੋਟ ਖ਼ਾਲਸਾ (ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ) ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਪਿੱਪਲੀ ਸਾਹਿਬ (ਪੁਤਲੀ ਘਰ) ਤੇ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਕਿਲ੍ਹਾ ਲੋਹਗੜ੍ਹ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੁਲ੍ਹੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਹੋਈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਮੁਖਲਸ ਖਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਆ ਤੂੰ ਤੇ ਮੈਂ ਜੰਗੀ ਜੌਹਰ ਵਿਖਾਈਏ। ਨਿਰਦੋਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਮਰਵਾਉਣਾ ਹੈ।” ਬਸ, ਫਿਰ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁਖਲਸ ਖਾਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਫ਼ਤਹ ਹੋਈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਸ਼ਹੀਦ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰ ਕੇ ਝਬਾਲ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੂਰਮਿਆਂ ਨਾਲ ਪੁੱਜ ਗਏ।

ਭਾਈ ਧਰਮ ਦਾਸ ਖੋਸਲਾ ਜੀ ਨੂੰ ਅਗਾਊਂ ਸੁਨੇਹਾ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਬਰਾਤ ਲੈ ਕੇ ਝਬਾਲ ਪਹੁੰਚਣ। ਬਰਾਤ ਦਾ ਉਤਾਰਾ ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ ਜੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਬਾਬਾ ਸੁੰਦਰ ਜੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਹੱਲ ਨਿੱਕੀ ਝਬਾਲ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹੱਲਾਂ ਵਿਚ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ ਜੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਪੀਰੋ ਸ਼ਾਹ (ਮਾਤਾ ਭਾਗੋ ਜੀ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ) ਨੇ ਸਵਾ ਮੱਣ ਪੱਕੇ ਤੇਲ ਦੇ ਦੀਵਿਆਂ ਦੀ ਦੀਪਮਾਲਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤਕ ਮਸ਼ਾਲਾਂ ਜਗਾਈਆਂ ਸਨ।

ਰਵਾਇਤ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਇਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਲੜਕੇ ਜਾਂ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਤੇਲ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਬੀਬੀ ਵੀਰੋ ਜੀ ਨੂੰ ਤੇਲ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ‘ਚੌਂਕ ਪੂਰਿਆ’ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਆਟੇ ਤੇ ਹਲਦੀ ਨਾਲ ਲਾਗਣ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ ਜੀ ਨੇ ਬੀਬੀ ਵੀਰੋ ਜੀ ਦਾ ਤੇਲ ਚੜ੍ਹਨ ਸਮੇਂ ਚੌਂਕ ਮਾਣਕਾਂ-ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਪੂਰਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਸੁੱਚੇ ਮਾਣਕ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਇਸ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਮਾਣਕ ਚੌਂਕ’ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਬੀਬੀ ਜੀ ਦਾ ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਬੀਬੀ ਜੀ ਦਾ ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਇਆ। ਬੀਬੀ ਜੀ ਦਾ ਸਹੁਰਾ ਪਰਵਾਰ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਦਾ ਪੱਕਾ ਸੇਵਕ ਸੀ। ਡੋਲੀ ਤੋਰਨ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ-ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਤਰੀ ਅਤੇ ਦਾਮਾਦ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਈ ਸਾਧੂ ਜੀ ਜੋ ਇਕ ਕਵੀ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ’ਤੇ ਸੀਸ ਰੱਖ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਨੋਭਾਵ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ:-

ਸਾਧੂ ਵਾਚ।

ਪੜ੍ਹਦਾ ਸੀ ਮੈਂ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਪੱਟੀ। ਬਹਿੰਦਾ ਕੂੜ ਕਪਟ ਦੀ ਹੱਟੀ।

ਸਤਿਗੁਰੂ ਮੇਰੀ ਦੁਰਮਤ ਕੱਟੀ। ਜਿਨ ਨਰਕੁਹ ਪਕੜ ਨਿਕਾਲਿਆ।

ਗੁਰੂ ਜੀ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਵਾਰਿਆ, ਜੀ ਮੈਂ ਵਾਰਿਆ।

ਕੋਠੀ ਮੇਰੀ ਸੂਝੈ ਨਾਹੀ। ਗੋਤੇ ਖਾਂਦਾ ਮਾਇਆ ਮਾਹੀ।

ਸਤਿਗੁਰ ਸੱਚੇ ਨੋ ਸਾਲਾਹੀ। ਜਿਨ ਚਾਨਣ ਕਰਿ ਵਿਖਾਲਿਆ।2।

ਦਾੜ੍ਹੀ ਤੇਰੀ ਨੂਰ ਝਮੱਕੇ। ਮੱਥਾ ਕੌਲਾਂ ਵਾਂਗੂ ਟਹਕੇ।

ਸਰਨ ਤੇਰੀ ਜਮੁ ਜੋਹਿ ਨ ਸਕੈ। ਗੁਰ ਸੇਵਕ ਕੇ ਰਖਵਾਲਿਆ।3।

ਸਾਧੂ ਜਨ ਗੁਰ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਧੋ ਚਰਨਾਮ੍ਰਿਤ ਗੁਰ ਦਾ ਪੀਤਾ।

ਨਾਮ ਦਾਨ ਗੁਰ ਪੂਰੇ ਦੀਤਾ। ਗੁਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਮ ਪਿਆਲਿਆ।4। (ਗੁਰਬਿਲਾਸ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਛੇਵੀਂ, ਪੰਨਾ ੨੯੯, ਐਂਗਲੋ ਪ੍ਰੈੱਸ, ਲਾਹੌਰ) 

ਭਾਈ ਸਾਧੂ ਜੀ ਨੇ ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਤਾਂ ਉਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਮਿਕਨਾਤੀਸੀ ਖਿੱਚ ਵਿਚ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਖਿੱਚੇ ਗਏ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਡੋਲਾ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਬੇਸ਼ਕ ਚਲੇ ਗਏ ਸੀ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਇਕ ਛਿਣ ਵੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਪਾਸੇ ਨਾ ਹੁੰਦਾਭਾਈ ਸਾਧੂ ਜੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਭਾਈ ਧਰਮ ਚੰਦ ਖੋਸਲਾ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ। ਬੀਬੀ ਵੀਰੋ ਜੀ ਦੋ ਕੁ ਸਾਲ ਪਿੰਡ ਮੱਲਾ (ਫਰੀਦਕੋਟ) ਰਹੇ।

ਫਿਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਕੀਰਤਪੁਰ ਦੇ ਨਗਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਕੀਰਤਪੁਰ ਜਾ ਵੱਸੇ ਸਨ। ਭਾਈ ਧਰਮ ਚੰਦ ਖੋਸਲਾ ਪੰਜਵੇਂ, ਛੇਵੇਂ ਅਤੇ ਸਤਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰੀ ਸਿੱਖ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਪੁੱਤਰ ਭਾਈ ਸਾਧੂ ਜੀ ਅਠਵੇਂ, ਨੌਵੇਂ ਅਤੇ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੇ ਦਰਬਾਰੀ ਸਿੱਖ ਸਨ।

‘ਭੱਟ ਵਹੀ ਤਲਉਂਡਾ’, ਪਰਗਨਾ ਜੀਂਦ ਅਨੁਸਾਰ ਨੌਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਦੀ ਪੂਰਬ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਸਮੇਂ ਭਾਈ ਸਾਧੂ ਜੀ (ਪੁੱਤਰ ਧਰਮ ਚੰਦ ਖੋਸਲਾ) ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨ। ਭਾਈ ਸਾਧੂ ਜੀ ਕਾਵਿ-ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਵੱਡੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸੋਭਾ ਵਿਚ ਦੋ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਹ ਗ੍ਰੰਥ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹਨ।

ਬੀਬੀ ਵੀਰੋ ਜੀ ਦੇ ਪੰਜੇ ਪੁੱਤਰ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰੀ ਤੇ ਸਦਾ ਅੰਗ-ਸੰਗ ਰਹੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਂ ਦੀ ਵਿੱਦਿਆ, ਸ਼ਸਤਰਾਂ-ਅਸਤਰਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ, ਘੋੜ-ਸਵਾਰੀ ਇਤਿਆਦਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਭਾਈ ਆਲਮ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਬਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਹੋਰ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਤੋਂ ਦਿਵਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਪੰਜੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਬਾਲ-ਸਖਾ ਵੀ ਸਨ ਤੇ ਮਾਮੇ-ਭੂਆ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭਰਾ ਸਨ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ ਸਨ ਕਿ ਪਹਾੜ ਦੇ ਬਾਈ ਧਾਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਈਰਖਾ ਵੱਸ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਲੱਭ ਗਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਭੰਗਾਣੀ ਦੇ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਯੁੱਧ ਦੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਭਾਈ ਸੰਗੋ ਸ਼ਾਹ ਸਨ। ਯੁੱਧ ਦੀ ਵਿਉਂਤਬੰਦੀ ਸੰਗੋ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਇਕ ਅਸਾਵੀਂ ਜੰਗ ਸੀ। ਇਕ ਪਾਸੇ ੨੨ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕੁਝ ਸੌ ਹੀ ਸਿੱਖ ਸਨ। ਇਸ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਫਤਿਹ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਹੋਈ। ਇਸ ਜੰਗ ਵਿਚ ਭਾਈ ਸੰਗੋ ਸ਼ਾਹ, ਭਾਈ ਜੀਤ ਮੱਲ (ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਬੀਬੀ ਵੀਰੋ ਜੀ) ਮਹੰਤ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਦਾਸ, ਬਾਬਾ ਲਾਲ ਚੰਦ (ਸਪੁੱਤਰ ਬਾਬਾ ਬਿਧੀ ਚੰਦ ਸੁਰ ਸਿੰਘ) ਭਾਈ ਉਦੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਏ। ਇਹ ਯੁੱਧ ‘ਭੱਟ ਵਹੀ ਮੁਲਤਾਨੀ ਸਿੰਧੀ' ਅਨੁਸਾਰ, ਸਾਲ ਸਤਰਾਂ ਸੌ ਪੈਂਤਾਲੀਸ ਅਸੂਜ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਟੇ ਅਠਾਰਾਂ, ਭੰਗਾਣੀ ਕੇ ਮਲਾਨ, ਜਮਨਾ ਗਿਰੀ ਕੇ ਮਾਧਿਆਨ, ਰਾਜ ਨਾਹਨ, ਏਕ ਘੜੀ ਦਿਹੁੰ ਸੂਰਿਉ ਸੰਗ ਜੂਝਤੇ ਹੁਈ।” " "

ਬੀਬੀ ਵੀਰੋ ਜੀ ਦਾ ਤੀਜਾ ਪੁੱਤਰ ਮਾਹਰੀ ਚੰਦ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਦੀ ਜੰਗ ਵਿਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਇਆ। ਚੌਥਾ ਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਤੇ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਬਾਬਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਤੇ ਇਕ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਬਾਬਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਜੰਗ ਵਿਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ। ਬੀਬੀ ਵੀਰੋ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ-ਕਾਲ ਵਿਚ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੰਜੇ ਸਪੁੱਤਰ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਭਾਈ ਸਾਧੂ ਜੀ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸਮਾਂ ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਆਇਆ ਸੀ।