ਲੇਖ - Honor: The Sikh's National Asset

ਧਾੜਵੀ, ਹਉਮੈਂ, ਤਰਜੀਹ, ਅਗਾਂਹਵਧੂ,
starting
1 June, 2026
2
ਗੈਰਤ, ਸਿੱਖ ਦਾ ਕੌਮੀ ਸਰਮਾਇਆ
-
ਪਾਂਧੀ ਨਨਕਾਣਵੀ
ਪੰਜਾਬ ਭਰ ਦੇ ਸਿੰਘਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਗੂਆਂ, ਭਾਵ ਮਿਸਲਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਅਥਾਹ ਮੁਹੱਬਤ ਸੀ।

ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ, ਜੋ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕੱਟੜ ਦੁਸ਼ਮਣ ਸਮਝਦਾ ਸੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਇਸ ਆੜ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਕਿ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਦਾਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਫੁੱਟ ਪੈ ਜਾਵੇ ਤੇ ਕੋਈ ਮਿਸਲਦਾਰ ਤਾਕਤ ਦੇ ਲਾਲਚ ਵਿਚ ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਖ਼ਲ-ਅੰਦਾਜ਼ੀ ਲਈ ਅਰਜ਼ੋਈ ਕਰੇ ਤੇ ਉਹ, ਉਸ ਮਿਸਲਦਾਰ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸੂਬੇ ਦੀ ਸੂਬੇਦਾਰੀ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੇ, ਇਸ ਪੰਜ ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ ਜ਼ਰਖੇਜ਼, ਤੇ ਸੋਨਾ ਉਗਲਦੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੰਜੇ ਵਿਚ ਜਕੜ ਸਕੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਆਪਣੇ ਸੱਤਾਂ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਮੈਦਾਨ-ਏ-ਜੰਗ ਵਿਚ ਲੋਹਾ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਭਲੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਜਾਣੂ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਦਾਓ ਪੇਚਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਖ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਖੇਰੂੰ-ਖੇਰੂੰ ਕਰਨ ਦੀਆ ਮੰਦ-ਵਿਉਂਤਾਂ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਉਸ ਦਾ ਭੁਲੇਖਾ ਸੀ, ਦਿਲ ਦਾ ਭਰਮ ਸੀ, ਜੋ ਛੇਤੀ ਹੀ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।

ਪੰਜਾਬ ਭਰ ਦੇ ਸਿੰਘਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਗੂਆਂ, ਭਾਵ ਮਿਸਲਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਅਥਾਹ ਮੁਹੱਬਤ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਧਰਤੀ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ, ਆਬਰੂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਹਰ ਸਿੰਘ, ਆਪਣਾ ਲਹੂ ਡੋਲ੍ਹ ਕੇ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਖਾਤਰ ਜਾਬਰ ਜਰਵਾਣਿਆਂ ਨਾਲ ਜੂਝਦਾ ਰਿਹਾ, ਲਹੂ-ਲੁਹਾਣ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਤੇ ਇਹੋ ਹੀ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹੋਣੀ ਸੀ।

ਖੈਰ, ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਆਪਸੀ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ, ਅਬਦਾਲੀ ਨੂੰ ਫਿਰ ਹਮਲਾਵਰ ਹੋਣ ਲਈ ਮੌਕਾ ਤਾਂ ਨਾ ਦਿੱਤਾ, ਬਲਕਿ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਮੀਰ ਕਾਸਿਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਖੁਸ ਚੁੱਕੀ ਗੱਦੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਬਦਾਲੀ ਦੇ ਦੌਰ ਦਾ ਬੂਹਾ ਜਾ ਖੜਕਾਇਆ। ਫਿਰ “ਅੰਨ੍ਹਾ ਕੀ ਭਾਲੇ-ਦੋ ਅੱਖਾਂ' ਦੇ ਅਖਾਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਨੂੰ ਅੱਠਵੀਂ ਵਾਰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ’ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਮੌਕਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਹੀ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਵਾਹੋ-ਦਾਹੀ ਕੂਚ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਨਵੰਬਰ 1766 ਦੇ ਅਖ਼ੀਰਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ, ਸਣੇ ਇਕ ਤਕੜੇ ਲਸ਼ਕਰ ਦੇ ਦਰਿਆ ਅਟਕ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਆਇਆ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਜਾਂ ਝੜਪ ਦੇ ਉਹ ਗੁਜਰਾਤ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਸਿਆਲਕੋਟ ਵਿਚ ਆ ਟਿਕਿਆ। ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਸ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਚੌਧਰੀਆਂ ਪਾਸੋਂ ਲਿਖਤੀ ਮੁਚੱਲਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ, ਕਿ ਉਹ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਹੀ ਰੋਟੀ-ਪਾਣੀ ਮੁਹੱਯਾ ਕਰਨਗੇ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਪਨਾਹ ਦੇਣਗੇ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁਚੱਲਕਿਆਂ ਰਾਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਬੰਦ ਕੀਤਾ, ਕਿ ਉਹ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਨਗੇ, ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਤੀ ਦੇ ਰਾਹ ਦੇ ਰੋੜੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਤਨੇ ਕਰੜੇ ਹੁਕਮ ਕਰ ਕੇ, ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ, ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਨੇੜੇ, ‘ਮਹਿਮੂਦ ਬੂਟੀ' ਦੇ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਆਣ ਟਿਕਿਆ, ਜਦ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਸਰਦਾਰਾਂ- ਜਹਾਨ ਖਾਂ, ਦਰਵੇਸ਼ ਅਲੀ ਖਾਂ ਅਤੇ ਬਰਖੁਰਦਾਰ ਖਾਨ, ਆਦਿ ਨੇ ਫੌਜ-ਕੱਸ਼ੀ ਕਰ ਕੇ, ਲਾਹੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ’ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਲਾਹੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਹਾਕਮਾਂ, ਜਿਹਾ ਕਿ ਸਰਦਾਰ ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ, ਸਰਦਾਰ ਗੁੱਜਰ ਸਿੰਘ, ਆਦਿ ਭੰਗੀ ਮਿਸਲਦਾਰਾਂ ਨੇ, ਮੌਕੇ ਦੀ ਨਜ਼ਾਕਤ ਨੂੰ ਭਾਂਪ ਕੇ ਲਾਹੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਖਾਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਤਾੜ ਵਿਚ ਸਨ, ਕਿ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਅੱਗੇ-ਪਿੱਛੇ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕੋਈ ਕਾਰਗਰ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰ ਕੇ ਅਬਦਾਲੀ ਦੀ ਹਉਮੈਂ ਨੂੰ ਚੋਟ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਣ।

‘ਮਹਿਮੂਦ ਬੂਟੀ’ ਦੇ ਅਸਥਾਨ ’ਤੇ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਦੇ ਪੜਾਅ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਾਹੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੁਝ ਪਤਵੰਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ, ਇਕ ਵਫਦ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿਚ, ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਰੂ-ਬਰੂ ਸਲਾਮ ਕਰਨ ਲਈ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਏ ਅਤੇ ਨਜ਼ਰਾਨੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਪਿੱਛੋਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, ਕਿ ਲਾਹੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਹਾਕਮ, ਸਰਦਾਰ ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਇਕ ਨਿਹਾਇਤ ਹੀ ਨੇਕ ਤੇ ਸ਼ਰੀਫ ਇਨਸਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਹਿੰਦੂਆਂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕੋਈ ਵਿਤਕਰਾ ਰੱਵਾਂ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਕਿ, ਸਰਦਾਰ ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ, ‘ਈਦ’ ਜਾਂ ਹੋਰ ਅਜਿਹੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਅਵਸਰ ’ਤੇ ਇਮਾਮਾਂ ਅਤੇ ਮੁਫਤੀਆਂ ਦੀ ਯੋਗ ਇੱਜ਼ਤ ਅਫਜ਼ਾਈ ਵੀ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ-ਵੱਡੀਆਂ ਰਕਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਿਰੋਪਾਓ ਵਜੋਂ ਦਸਤਾਰਾਂ ਵੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸਰਦਾਰ ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਇਸ ਨੇਕ ਵਤੀਰੇ ਬਾਰੇ ਸੁਣ ਕੇ ਜਿੱਥੇ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਕੁਝ ਹੈਰਾਨ ਵੀ ਹੋਇਆ, ਉੱਥੇ ਦੂਜੇ ਬੰਨੇ ਦਿਲੋਂ ਖੁਸ਼ ਵੀ ਬੜਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਸਰਦਾਰ ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਮੱਕੜਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਮੁਰਾਦ, ਅਲਾਹ-ਤਾਲਾ ਦੇ ਫ਼ਜ਼ਲ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇ।

ਤੋਹਫੇ ਲਾਹੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਦੇ ਵਫਦ ਦੇ ਜਾਣ ਪਿੱਛੋਂ, ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਨੇ, ਸਰਦਾਰ ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੂਤ ਰਾਹੀਂ, ਵਜੋਂ, ਈਰਾਨੀ ਖੁਸ਼ਕ ਮੇਵੇ ਅਤੇ ਫ਼ਲ ਆਦਿ ਦੇ ਟੋਕਰੇ ਭਿਜਵਾਏ ਅਤੇ ਇਕ ਚਿੱਠੀ ਰਾਹੀਂ ਸਰਦਾਰ ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ, ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਆ ਕੇ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਲਾਹੌਰ ਸੂਬੇ ਦੀ ਸੂਬੇਦਾਰੀ ਦਾ ਤਾਜ, ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ’ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰ ਸਕੇ ਅਤੇ ਇਉਂ ਉਹ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਨਿਸਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਹਕੂਮਤ ਚਲਾ ਸਕੇ।

ਚਿੱਠੀ ਵਾਚਣ ਪਿੱਛੋਂ ਸਰਦਾਰ ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਵਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸੇ ਪਲ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਵੱਲੋਂ ਆਏ ਖੁਸ਼ਕ ਮੇਵੇ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਦੇ ਟੋਕਰੇ ਵਾਪਸ ਮੋੜਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ, ‘ਮੋੜ’ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ, ਰਹਿਮਤੁੱਲਾ ਬੇਗ ਰਾਹੀਂ, ਇਉਂ ਮੋੜਵਾ ਉੱਤਰ ਭਿਜਵਾਇਆ:-

“ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ, ਇਕ ਬਦੇਸ਼ੀ ਧਾੜਵੀ ਦੇ ਰੂ-ਬਰੂ ਹੋਣਾ, ਇਕ ਗ਼ੈਰਤਮੰਦ ਸਿੱਖ ਲਈ ਮੁਨਾਸਬ ਨਹੀਂ। ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਲਾਹੌਰ ਸੂਬੇ ਦੀ ਸੂਬੇਦਾਰੀ ਵੀ ਪ੍ਰਵਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸਾਨੂੰ ਖ਼ਾਲਸੇ ਨੂੰ ਰਾਜ ਭਾਗ, ਆਪ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਨੇ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੀ ਭਗਉਤੀ (ਕਿਰਪਾਨ) ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਪਾਸੋਂ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ। ਇਸ ਨਿਗੂਣੀ ਜਿਹੀ ਸੂਬੇਦਾਰੀ ਪਿੱਛੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਪੰਥਕ ਜਥੇਬੰਦੀ, ‘ਦਲ ਖ਼ਾਲਸਾ’ ਨਾਲ ਵੀ ਵਿਗਾੜ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੈ, ਕਿ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਵੱਲੋਂ ਬਖਸ਼ਿਆ, ਪਵਿੱਤਰ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਮੋਹਰ ਵਾਲਾ ਆਪਣਾ ਸੀਸ, ਕਿਸੇ ਬਦੇਸ਼ੀ ਧਾੜਵੀ ਦੇ ਅੱਗੇ ਝੁਕਾਵਾਂ। ਬਾਕੀ ਰਹੀ, ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜੇ ਮੇਵਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਵੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਰਤਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮੇਵੇ ਵੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸੋਭਦੇ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਜਿਹੇ... ਲਈ, ਮੇਰੇ ਦੇਸ਼-ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ’ਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਛੋਲੇ ਅਤੇ ਕਣਕਾਂ ਦੇ ਦਾਣੇ ਹੀ ਨਿਆਮਤ ਹਨ। "

ਸਰਦਾਰ ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇਹ ਅਣਖ਼ੀਲਾ ਉੱਤਰ ਪੜ੍ਹ-ਸੁਣ ਕੇ ਜਿੱਥੇ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਸਿੰਘਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਫੁੱਟ ਦਾ ਬੀਜ, ਬੀਜਣ ਵਿਚ ਅਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਉੱਥੇ ਇਸ ਉੱਤਰ ਨੇ, ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਦੇ ਸਾਰੇ ਭਰਮ-ਭੁਲੇਖੇ ਵੀ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਸਿਆਣੇ ਅਬਦਾਲੀ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਭਾਂਪ ਲਿਆ, ਕਿ ਗ਼ੈਰਤ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਹਾਦਰ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਕੌਮੀ ਸਰਮਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਅਤਿ ਦੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਵੀ, ਆਪਣੀ ਜਿੰਦ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਅਜੀਜ਼-ਤਸੀਂ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਜਾਈਂ ਨਹੀ ਗੁਆਉਂਦੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੋਮ-ਰੋਮ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਵਤਨ ਲਈ ਅਥਾਹ ਮੁਹੱਬਤ ਸਮਾਈ ਹੋਈ ਹੈ, ਦੁਨੀਆ-ਭਰ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਲੋਭ-ਲਾਲਚ ਨਹੀਂ ਖ਼ਰੀਦ ਸਕਦਾ ਤੇ ਮੈਦਾਨ-ਏ-ਜੰਗ ਵਿਚ ਸਿੰਘਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਯੁੱਧ ਕਰ ਕੇ ਹਰਾਉਣ ਵਿਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਵੀ ਮੂੰਹ ਦੀ ਖਾਣੀ ਪਈ ਸੀ।

Articles Author Views

ਗੈਰਤ, ਸਿੱਖ ਦਾ ਕੌਮੀ ਸਰਮਾਇਆ - ਪਾਂਧੀ ਨਨਕਾਣਵੀ
1 June, 2026
Level: starting Views: 2
ਪੜੋ - read...