3 ਅਕਤੂਬਰ 1621 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਰੁਹੀਲਾ ਦੀ ਦੂਜੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਹੋਈ ਜਿੱਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਭਾਈ ਮਤੀ ਦਾਸ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਾਈ ਸਤੀ ਦਾਸ ਦੇ ਪੜਦਾਦਾ ਜੀ ਭਾਈ ਪਰਾਗਾ ਜੀ ਅਤੇ ਭੱਟ ਭਾਈ ਮਥਰਾ ਜੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ਼ਹੀਦ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ, ਭਾਈ ਨਾਨੂ ਜੀ ਨੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

27 ਸਤੰਬਰ 1621 ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ ਘੇਰੜ ਨੇ, ਚੰਦੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕਰਮ ਚੰਦ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਫ਼ੌਜ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ "ਰੁਹੀਲਾ" ਉਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿਤਾ।

ਰੁਹੀਲਾ ਨਾਮ ਦਾ ਇਹ ਨਗਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਪੰਚਮ ਸ਼ਹੀਦ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸੰਮਤ 1644 ਦੁਰਾਨ, ਜਿਲ੍ਹਾ ਗੁਰੁਦਾਸਪੁਰ ਦੀ ਬਟਾਲਾ ਤਸੀਲ ਵਿੱਚ ਬਿਆਸ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕਿਨਾਰੇ ਵਸਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨਗਰੀ ਦਾ ਨਾਂ ਸਾਹਿਬ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਨੇ ਗੋਬਿੰਦਪੁਰ ਰਖਿਆ ਸੀ।1612 ਦੇ ਦੋਰਾਨ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਆਗਰੇ ਤੋਂ ਗੁਪਤ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕਰਕੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ, ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਨਜਰਬੰਦ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਜਿਥੇ ਹੋਰ ਕਈ ਰਾਜਸੀ ਕੈਦੀ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਸਨ।

ਗਵਾਲੀਅਰ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਸਿੱਖ ਦੂਰੋਂ ਦੂਰੋਂ ਪੁੱਜਦੇ ਸਨ ਪਰ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ, ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਵਕਤ ਦੇ ਹਾਕਮ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ, ਇਸ ਸਖਤੀ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਉਂਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਗਵਾਲੀਅਰ ਨਜਰਬੰਦੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ,"ਰੁਹੀਲਾ" ਨਾਂ ਦੀ ਇਸ ਥਾਂ 'ਤੇ, ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ ਘੇਰੜ ਨੇ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ।ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ ਘੇਰੜ, ਚੰਦੂ ਦਾ ਕੁੜਮ ਸੀ, ਸੋ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੰਦੂ ਦੀ ਸ਼ਰਾਰਤ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਸ ਦੀ ਮਦਦ ਦੇ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ ਘੇਰੜ ਨੇ ਇਸ ਨਗਰ ਉਪਰ ਨਜਾਇਜ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ।

26 ਅਕਤੂਬਰ, 1619 ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਸਾਹਿਬ ਸਤਿਗੁਰੂ ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ,ਗਵਾਲੀਅਰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚੋਂ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਰਿਹਾਈ ਬਾਅਦ, ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ, ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਰਹਿਣ ਦੇ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ।

27 ਸਤੰਬਰ 1621 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ ਘੇਰੜ ਨੇ ਚੰਦੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕਰਮ ਚੰਦ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਫ਼ੌਜ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਰੁਹੀਲਾ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿਤਾ।ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ ਘੇਰੜ, ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹਾਕਮ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਲ ਲਿਆਇਆ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਹਮਲੇ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਰ ਖਾਧੀ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ ਤੋਂ ਇਸ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਵਾਪਸ ਖੋਹਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਤੋਂ ਸੰਵਾਰਿਆ ਅਤੇ ਵਸਾਇਆ।

ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ ਘੇਰੜ,ਆਪਣੀ ਇਸ ਹਾਰ ਤੋਂ ਅਤੇ ਰੁਹੀਲਾ ਖੁਸ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖੀ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹਾਕਮ ਦੇ ਨਾਲ ਗੰਢ ਤੁਪ ਕਰ ਕੇ ਹੁਣ ਉਸ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਦੇ ਕੇ ਪਕੇ ਪੈਰੀਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਮੁਗ਼ਲ ਜਰਨੈਲਾਂ ਬੈਰਮ ਖ਼ਾਂ ਤੇ ਈਮਾਮ ਬਖ਼ਸ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਲ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪਕੇ ਹਮਲੇ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ। ਇੰਜ 3 ਅਕਤੂਬਰ 1621 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਇਕ ਵਾਰੀ ਫਿਰ ਬੜੀ ਘਮਾਸਾਨ ਦੀ ਲੜਾਈ ਹੋਈ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ ਘੇਰੜ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਤਨ ਚੰਦ ਅਤੇ ਚੰਦੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਰਮ ਚੰਦ ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਹੀ ਮਾਰੇ ਗਏ।ਇਸ ਜੰਗ ਵਿਚ ਸ਼ਹੀਦ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਾਦੇ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ, ਭਾਈ ਨਾਨੂ ਜੀ ਨੇ ਮੁਗ਼ਲ ਜਰਨੈਲਾਂ ਬੈਰਮ ਖ਼ਾਂ ਅਤੇ ਜਰਨੈਲ ਈਮਾਮ ਬਖ਼ਸ਼ ਨੂੰ ਪਾਰ ਪੁਹੰਚਾਇਆ।

3 ਅਕਤੂਬਰ 1621 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਹੋਈ ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿਚ,ਸ਼ਹੀਦ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਾਦੇ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਭਾਈ ਨਾਨੂ ਜੀ, ਸ਼ਹੀਦ ਭਾਈ ਮਤੀ ਦਾਸ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਾਈ ਸਤੀ ਦਾਸ ਦੇ ਪੜਦਾਦਾ ਜੀ ਭਾਈ ਪਰਾਗਾ ਜੀ, ਭੱਟ ਭਾਈ ਮਥਰਾ ਜੀ,ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਬਾਰਕ ਬਾਣੀ, ਸਾਹਿਬ ਗੁਰੂ ਅਰਜੁਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੀ, ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਜੰਗ ਦੇ ਵਿਚ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਜਮ ਕੇ ਜੌਹਰ ਦਿਖਾਏ ਅਤੇ ਆਖਰ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

ਭੱਟ ਭਾਈ ਮਥਰਾ ਜੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੂਹੀਲਾ ਦੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜਾਮ ਪੀਤਾ ਸੀ, ਭੱਟ ਭਾਈ ਭੀਖਾ ਭੱਟ ਦੇ ਪੁੱਤ ਅਤੇ ਭਾਈ ਰਈਆ ਦੇ ਪੌਤਰੇ ਸਨ। ਆਪ ਕੌਸ਼ਿਸ਼ ਗੋਤ ਦੇ ਗੌੜ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਖਾਨਦਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਮਥਰਾ ਭੱਟ ਜੀ ਦੇ ਵਡੇ ਵਡੇਰੇ, ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪਾਸ ਇੱਕ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਆਏ ਸਨ। ਆਪ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਇੰਨ੍ਹੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਕੇ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸੋਚ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਏ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਹੀ ਸਹੀ ਮਾਇਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਧਰਮ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਰੱਬੀ ਰਾਹ ਤੇ ਤੋਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਫੌਜ ਬਣਾਈ ਤਾਂ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਅਤੇ ਖਤਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਭੱਟ ਵੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਸਨ। ਭਾਈ ਮਥਰਾ ਭੱਟ ਜੀ ਦੇ ਸੱਤ ਸਲੋਕ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਲੋਂਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਮਥਰਾ ਭੱਟ ਨੇ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਖਸਿਅਤ ਦਾ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਮੁਬਾਰਕ ਕਮਾਨ ਹੇਠ ਰੂਹੇਲਾ (ਹਰਗੋਬਿੰਦਪੁਰ) ਦੇ ਮੁਕਾਮ ਤੇ ਹੋਈ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਮਥਰਾ ਭੱਟ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਬਹਾਦੂਰੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਜੌਹਰ ਦਿਖਾਏ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜਾਮ ਪੀਤਾ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਆਪ ਨੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਮੁਗਲ ਜਰਨੈਲ ਬੈਰਮ ਖਾਂ ਅਤੇ ਇਮਾਮ ਬਖਸ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਰ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਸੀ।

ਸ਼ਹੀਦ ਭਾਈ ਮਤੀ ਦਾਸ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਾਈ ਸਤੀ ਦਾਸ ਦੇ ਪੜਦਾਦਾ ਜੀ ਭਾਈ ਪਰਾਗਾ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ, ਭਾਈ ਗੌਤਮ ਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਮੋਹਿਆਲ ਛਿੱਬਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਮਾਜ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਦਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਭਾਈ ਗੌਤਮ ਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਆਪ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਸਿੱਖ ਹੋਕੇ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਂਦੇ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਮੰਜੀ ਵੀ ਬਖਸ਼ੀ ਸੀ ।

ਭਾਈ ਗੌਤਮ ਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਜਿਥੇ ਪੋਠੋਹਾਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਜਮ ਕੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਉਥੇ ਆਪ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਛੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਾਜ਼ਰੀਆਂ ਵੀ ਭਰੀਆਂ।

ਪਿਤਾ ਭਾਈ ਗੌਤਮ ਦਾਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਈ ਪਰਾਗਾ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਉਸੇ ਲਗਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾ ਦੇ ਸਿੱਖ ਬਣਕੇ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।

ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਫੌਜ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਆਪ ਜੀ ਵੀ ਆਪਣੇ ਕਈ ਸਾਥੀਆ ਸਮੇਤ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਸਾਹਿਬ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਪਰਾਗਾ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਦੇ ਪੰਜ ਮੁੱਖ ਜਰਨੈਲ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਜਰਨੈਲ ਹੋਣ ਦਾ ਮਾਣ ਬਖਸ਼ਿਆ ਸੀ।

27 ਸਤੰਬਰ 1621 ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ ਘਰੇੜ ਅਤੇ ਕਰਮਚੰਦ ਨੇ ਰੁਹੇਲਾ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਭਾਈ ਪਰਾਗਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਜਰਨੈਲ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਟੁੱਕੜੀ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਆਪ ਨੇ ਬੜੀ ਬਹਾਦੁਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਹੋ ਕੇ ਜਾਲਮਾ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ। ਹਮਲਾਵਰ ਇਥੇ ਜੰਗ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ।

3 ਅਕਤੂਬਰ 1621 ਨੂੰ ਚੰਦੂ ਅਤੇ ਮੁਗਲਾਂ ਦੀ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਫੌਜ ਨੇ ਮੁੜ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਪਰਾਗਾ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫੇਰ ਦੁਸ਼ਮਨ ਫੌਜਾ ਦਾ ਡੱਟਕੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਇਸੇ ਹੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ।

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕਰਿਆਲਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਖੇ ਭਾਈ ਪਰਾਗਾ ਜੀ ਦੇ ਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਵੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।