ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵੱਲੋਂ ਬਖਸ਼ੇ ਸਿਧਾਂਤ ਤੇ ਸੰਕਲਪ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇਕ ਵਿਹਾਰਕ ਜੀਵਨ ਜੁਗਤੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਲੜੀ ਤਹਿਤ ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਭਗਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮੀਰੀ ਤੇ ਪੀਰੀ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਉਪਰੰਤ ਵੇਲੇ ਦੀ ਲੋੜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਚਮ ਗੁਰ ਪਿਤਾ ਦਾ ਹੀ ਆਦੇਸ਼ ਸੀ ਜਿਸ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰਿਆਈਆਸੀਨ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂ ਪਹਿਨ ਲਈਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੀਰੀ ਤੇ ਪੀਰੀ ਦੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਮੀਰੀ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਸੰਸਾਰਕ ਤੇ ਵਿਹਾਰਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸੀ ਅਤੇ ਪੀਰੀ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਰੂਹਾਨੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਤੇ ਅਗਵਾਈ ਦੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂ ਦੇ ਜੋੜ ਨੂੰ ਇਕੱਠਿਆਂ ਪਹਿਨਣਾ ਨਾ ਕੇਵਲ ਭਗਤੀ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਤੇ ਸਿਧਾਂਤ ਹੀ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਵਿਹਾਰਕ ਜੀਵਨ ਜੁਗਤੀ ਦਾ ਜ਼ਾਹਿਰਾ ਰੂਪ ਵੀ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦਾ ਅਸੂਲ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜੀਓ ਤੇ ਜੀਉਣ ਦਿਓ ਦਾ ਸੰਗਮ ਹੈ। ਇਹ ਕੁਦਰਤ ਤੇ ਮਾਨਵਤਾ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ। ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਢਾਡੀਆਂ-ਭਾਈ ਨੱਥਾ ਤੇ ਭਾਈ ਅਬਦੁੱਲਾ ਜੀ ਨੇ ਮੀਰੀ ਤੇ ਪੀਰੀ ਦੇ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਾਰ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ: ਦੋ ਤਲਵਾਰੀ ਬਧੀਆਂ ਇਕ ਮੀਰੀ ਦੀ ਇਕ ਪੀਰੀ ਦੀ। ਇਕ ਅਜ਼ਮਤ ਦੀ ਇਕ ਰਾਜ ਦੀ ਇਕ ਰਾਖੀ ਕਰੇ ਵਜੀਰੀ ਦੀ। ਮੀਰੀ ਤੇ ਪੀਰੀ ਦੇ ਇਸ ਸੁਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੇ ਇਸ ਨਵੀਂ ਨੀਤੀ (ਜੁਗਤ) ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ, ਪਰੰਤੂ ਇਹ ਜੁਗਤ ਉਹੀ ਸੀ ਜੋ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਹੀ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਮੀਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਪੀਰੀ ਜੁੜੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਜਿੱਥੇ ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੀ ਸ਼ਾਹਾਂ ਵਿਚ ਉੱਚੀ ਸ਼ਾਨ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਪੀਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮੀਰੀ ਜੁੜੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਾਰ ਵਿਚ “ਗੁਰੁ ਭਾਰੀ” ਲਿਖਦੇ ਹਨ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਸਥਾਨ ਦਾ ਮੂੰਹ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲ ਰੱਖਿਆ, ਜੋ ਰੂਹਾਨੀਅਤ, ਨੇਕੀ, ਦਇਆ, ਧਰਮ, ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਤੇ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਹੁਕਮ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਹੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਜੋ ਸਾਰੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੋਣ, ਆਤਮਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਹੋਣ, ਧਰਮ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਹੋਣ। ਇਸ ਨਵੀਂ ਨੀਤੀ ਤਹਿਤ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਸ਼ਾਹੀ ਠਾਠ-ਬਾਠ ਰੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਸੀਸ ਉੱਤੇ ਕਲਗੀ ਤੇ ਹੱਥ ਉੱਤੇ ਬਾਜ਼ ਸਜਾ ਲਿਆ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣਾ ਦਰਬਾਰ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਲਗਾਉਂਦੇ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਨਸਿਕ ਤੇ ਦੁਨਿਆਵੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਵੀ ਕਰਦੇ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਆਪ ‘ਸੱਚੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ’ ਅਖਵਾਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਧਿਆਤਮਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਪੀਰ ਵਜੋਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਬੈਠਦੇ, ਕਥਾ-ਕੀਰਤਨ ਸੁਣਦੇ ਤੇ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਉਪਦੇਸ਼ ਵੀ ਦਿੰਦੇ। ਜੋ ਕਿ ਸੰਤ ਤੇ ਭਗਤ ਦੇ ਆਚਰਣ ਦੀ ਸਿਖਰ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ‘ਵਡ ਜੋਧਾ’ ਤੇ ‘ਬਹੁ ਪਰਉਪਕਾਰੀ’ ਵੀ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜਦ ਉਹ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਆਉਣ, ਉਹ ਚੰਗੇ ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਵਧੀਆ ਘੋੜੇ ਨਜ਼ਰਾਨੇ ਵਜੋਂ ਲਿਆਉਣ। ਚੰਗੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਜੁਆਨ, ਜੋ ਹਥਿਆਰ ਚਲਾ ਸਕਣ ਉਹ ਵੀ ਆਪ ਕੋਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਖੁਦ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੰਦੇ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਕਾਬਲ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਸਲ ਦੇ ਘੋੜੇ ਵੀ ਮੰਗਵਾਉਂਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪ ਨੇ ਘੋੜ-ਸਵਾਰਾਂ ਤੇ ਸਿੱਖ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸੈਨਾ ਬਣਾ ਲਈ। ਇਤਿਹਾਸ ਮੁਤਾਬਕ ਸ਼ਾਹੀ ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ ਆਪ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਜੰਗਾਂ ਹੋਈਆਂ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਆਪ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਹੀ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਹੱਕ, ਸੱਚ ਤੇ ਨਿਆਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਨੂੰ ਅਮਲੀ ਜਾਮਾ ਪਹਿਨਾਇਆ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੜਾਈਆਂ ਦਾ ਮੰਤਵ ਕੋਈ ਇਲਾਕਾ ਫਤਹ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਲਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਤਵ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਵਕਤ ਦੀ ਜਾਬਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹਣਾ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣਾ ਸੀ ਕਿ ਹੁਣ ਜਨਤਾ ਜਾਗ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਹੱਕਾਂ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਨ, ਮਾਲ ਤੇ ਇੱਜ਼ਤ-ਮਾਣ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਚੇਤ ਤੇ ਤੱਤਪਰ ਹੈ, ਹੁਣ ਉਹ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਮਾਰ-ਧਾੜ ਤੇ ਅਨਿਆਂ ਨੂੰ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਸਹਿਣ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗੀ, ਉਹ ਜ਼ਾਲਮ ਹਤਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮੂੰਹ-ਤੋੜ ਜੁਆਬ ਦੇਣ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਤੇ ਲੋੜ ਪੈਣ ਉੱਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗੀ। ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਕੇਵਲ “ਗਰੀਬ ਕੀ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਜਰਵਾਣੇ ਕੀ ਭੱਖਿਆ” ਹੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਗਰੀਬ ਕੀ ਰੱਖਿਆ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇ ਜਰਵਾਣੇ ਕੀ ਭੱਖਿਆ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਹੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਹੀ ਮਗਰਲੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਵੀ ਸਿਖਰ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਅੱਜ ਸਮੁੱਚਾ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਵਿਚ ਹੱਕ, ਸੱਚ ਤੇ ਨਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਹੀ ਅੱਗੇ ਤੋਰਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੀਆਂ ਮੌਜੂਦਾ ਸਰਕਾਰਾਂ ਇਸ ਮਹਾਨ ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਹੋਂਦ-ਹਸਤੀ ਨੂੰ ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਮਰਯਾਦਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਬੇਹੱਦ ਲੋੜ ਹੈ। | 
