ਲੇਖ - The history of October 5, 1914

ਪ੍ਰਾਵਧਾਨ,
medium
5 October, 2026
3
5 ਅਕਤੂਬਰ 1914 ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
-
ਡਾ. ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜਗਬੀਰ
5 ਅਕਤੂਬਰ 1914 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਵੈਨਕੂਵਰ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਖੇ ਭਾਈ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਬਦਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਤਲਾਂ ਸਬੰਧੀ ਮੁਕੱਦਮੇ ਵਿਚ, ਬਦਨਾਮ ਜਾਸੂਸ ਹਾਪਕਿਨਸਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਮੁਖਬਰ, ਕਾਤਲ ਬੇਲਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਭੁਗਤੇ।

5 ਅਕਤੂਬਰ 1914 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਵੈਨਕੂਵਰ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਖੇ ਭਾਈ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਬਦਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਤਲਾਂ ਸਬੰਧੀ ਮੁਕੱਦਮੇ ਵਿਚ, ਬਦਨਾਮ ਜਾਸੂਸ ਹਾਪਕਿਨਸਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਮੁਖਬਰ, ਕਾਤਲ ਬੇਲਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਭੁਗਤੇ।

5 ਅਕਤੂਬਰ 1914 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਵੈਨਕੂਵਰ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਖੇ ਭਾਈ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਬਦਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਤਲਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਚਲ ਰਹੇ, ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਮੁਖਬਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ, ਠਾਕਰ, ਬਾਬੂ, ਸੇਵਾ, ਅਮਰ, ਨੱਥਾ, ਗੰਗੂ ਰਾਮ ਅਤੇ ਡਾ: ਰਘੂ ਨਾਥ ਸਨ, ਕਾਤਲ ਬੇਲਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਭੁਗਤੇ ਸਨ,ਇਹ ਸਾਰੇ ਉਹ ਸਨ ਜਿਹੜੇ ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਲਈ ਮੁਖਬਰੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਜਸੂਸ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਬਦਨਾਮ ਜਾਸੂਸ ਹਾਪਕਿਨਸਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ।

ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿੱਤਕਰੇ ਭਰਪੂਰ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਸਿੱਧੇ ਪੁੱਜਣ ਵਾਲੇ ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਉਤਰਨ ਅਤੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਪ੍ਰਾਵਧਾਨ ਸੀ, ਸੋ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜਾਹਜ਼ (ਕਾਮਾ ਗਾਟਾ ਮਾਰੂ) ਇਸ ਮਸਲੇ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਅੰਦੋਲਨ ਸੀ।

ਸੋ ਇਸ ਮਸਲੇ ਨੂੰ ਸਥਾਈ ਤੋਰ ਤੇ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿਤ ਸਿੰਘ ਸਰਹਾਲੀ ਨੇ ਇੱਕ ਜਪਾਨੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ( ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜਹਾਜ) ਸੀ ਨੂੰ ਇਸ ਮਕਸਦ ਦੇ ਨਾਲ ਕਿਰਾਏ ਉੱਤੇ ਲਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਨਸਲੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅੜਚਣ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।

ਇਹ ਜਹਾਜ਼ ਆਪਣੇ ਮਿੱਥੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਮੁਤਾਬਕ 29 ਮਾਰਚ 1914 ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਵੈਨਕੂਵਰ ਪੁੱਜਣਾ ਸੀ, ਪਰ ਰਸਤੇ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਾਗ਼ਜ਼ੀ ਕਰਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਅੜਚਨਾਂ ਕਾਰਣ ਇਹ ਜਹਾਜ਼ 22 ਮਈ 1914 ਨੂੰ ਵੈਨਕੂਵਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੱਟ ਤੇ ਪੁੱਜਾ। ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਨਸਲੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸਿੱਧੇ ਪੁੱਜੇ ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪੋਰਟ ਤੇ ਰੋਕ ਕੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪੈਰ ਧਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾ ਦਿਤੀ। ਇਹ ਜਦੋ-ਜਹਿਦ ਕਾਫ਼ੀ ਲੰਮੀ ਚਲੀ ਪਰ ਜਦੋਂ ਫੇਰ ਵੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾ ਮਿਲੀ ਤਾਂ ਸਿੱਖ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹਕਾਂ ਦੇ ਲਈ ਡੱਟ ਗਏ। ਆਖਰ ਜਦੋਂ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਹਾਕਮਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਟਿਆਂ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਹਾਜ਼ ਉੱਤੇ ਫ਼ਾਇਰਿੰਗ ਤਕ ਕਰਨ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦੇ ਦਿਤੀ।

ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਤਰਨਾਕ ਧਮਕੀ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਜੋਂ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਨੇ 21 ਜੁਲਾਈ 1914 ਨੂੰ ਵੈਨਕੂਵਰ ਦੇ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਭਾਰੀ ਇਕੱਠ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੰਗਤਾਂ ਨੇ ਸਰਬ ਸਹਿਮਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅਗਰ ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਜਹਾਜ਼ ਉੱਤੇ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਨੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ੁਰਅਤ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਸਿੱਖ ਵੈਨਕੂਵਰ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਣਗੇ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਜਿਓ ਹੀ ਇਹ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਡਰ ਗਈ।

ਸੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਵਿਤਕਰੇ ਭਰਪੂਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਨੂੰਨੀ ਬੰਦਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਵਿਤਕਰਿਆਂ ਅਤੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਸਿੱਖੀ ਭੇਖ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਭੇਖੀ ਸਿੱਖ ਵੀ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਟਾਊਟ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਨਖਾਹਦਾਰ ਦੀ ਹੈਸੀਅਤ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਖਬਰੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਮੁਖਬਰੀ ਕਰ ਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਕਿੜ ਕਡ ਕੇ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਨਿਭਾਅ ਰਹੇ ਸਨ ਉਥੇ ਕਨੇਡੀਅਨ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਹਰ ਗੱਲ ਵਿਚ ਮਿਲਵਰਤਣ ਕਰਨ ਕਾਰਣ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ।

ਇਥੇ ਜ਼ਿਕਯੋਗ ਹੈ ਗ਼ਦਾਰ ਬੇਲਾ ਸਿੰਘ ਜਿਆਣ ਦਾ ਜਿਸਦੇ ਸਾਰੇ ਸਾਥੀ ਹਿੰਦੂ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਕਨੇਡੀਅਨ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਜਸੂਸ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਾਕਮਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਉਪਰ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ ਦੇ ਲਈ ਜਾਸੂਸ ਪਾਲੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਜਸੁਸ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਬਦਨਾਮ ਜਾਸੂਸ ਹਾਪਕਿਨਸਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਹਾਪਕਿਨਸਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਵਿਚ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਹਕੂਮਤ ਵਲੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਜਾਣੂ ਸੀ। ਉਹ ਕੌਮ ਦੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਗਦਾਰਾਂ ਬੇਲਾ ਸਿੰਘ ਜਿਆਣ ਅਤੇ ਬਾਵਾ ਸਿੰਘ ਲਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਦੇ ਕੇ ਸਿਖਾਂ ਦੀ ਜਸੂਸੀ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਹਾਪਕਿਨਸਨ ਦੀ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਪਹਿਚਾਣ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਵੈਨਕੂਵਰ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਖੇ ਇਕੱਠ ਕਰਕੇ ਇਹ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਸਿੱਖ ਜਾਂ ਭਾਰਤੀ ਇਸ ਹਾਪਕਿਨਸਨ ਨਾਲ ਮੇਲ ਮਿਲਾਪ ਨਹੀਂ ਰੱਖੇ ਗਾ, ਜੇ ਕੋਈ ਐਸਾ ਕਰੇਗਾ ਤਾਂ ਉਹ ਕੌਮ ਦਾ ਗਦਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਗਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਪ੍ਰਸਤਾਂ ਦੀ ਗ਼ਦਾਰ ਜੁੰਡਲੀ ਹੋਰ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਗਈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਾਪਕਿਨਸਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸ਼ਹਿ ਸੀ। ਖਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਭਾਈ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਭਿੱਖੀਵਿੰਡ ਦੀ ਮੁਖਬਰੀ ਕਰਣ ਤੇ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਜਦੋਂ ਇਕ ਗ਼ਦਾਰ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਾਲਾਂ ਕੱਢ ਕੱਢਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਇਸ ਗਲ ਤੋਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਏ ਭਾਈ ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਪਿੰਡ ਸੁਰ ਸਿੰਘ ਨੇ 17 ਅਗਸਤ 1914 ਨੂੰ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਇਕ ਹੋਰ ਗੱਦਾਰ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਆਪਣੀ ਗੋਲੀ ਨਾਲ ਆਪ ਹੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। 5 ਸਤੰਬਰ 1914 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਅਰਦਾਸ ਵੇਲੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਖੇ ਭਰੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਗਦਾਰ ਬੇਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਫੜੀਆਂ ਦੋ ਪਿਸਤੌਲਾਂ ਨਾਲ ਭਾਈ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ’ਤੇ ਗੋਲੀਆਂ ਦੀ ਬਾਛੜ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਜਦੋਂ ਭਾਈ ਬਦਨ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬਚਾਅ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧੇ ਤਾਂ ਗਦਾਰ ਬੇਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਭੁੰਨ ਦਿੱਤਾ। ਗਦਾਰ ਬੇਲਾ ਸਿੰਘ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਉੱਥੋਂ ਭੱਜ ਗਿਆ। ਭਾਈ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਭਿੱਖੀਵਿੰਡ ਅਤੇ ਭਾਈ ਬਦਨ ਸਿੰਘ ਪਿੰਡ ਦਲੇਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਉਥੇ ਹੀ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ। ਭਾਈ ਮੇਵਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਗੋਲੀ ਕਾਂਡ ਦੇ ਮਾਸਟਰ ਮਾਇੰਡ ਹਾਪਕਿਨਸਨ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਰ ਪੁਹੰਚਾਇਆ ਜਾਵੇ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੇ ਫ਼ਸਾਦ ਦੀ ਜੜ ਇਹੋ ਹੈ। ਬਾਕੀਆਂ ਨਾਲ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਜਿੱਠਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। 21 ਅਕਤੂਬਰ 1914 ਨੂੰ ਬੇਲਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਵੇਲੇ ਕਚਹਿਰੀ ਵਿਚ ਹਾਪਕਿਨਸਨ ਵੀ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਭਾਈ ਮੇਵਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹਾਪਕਿਨਸਨ ਨੂੰ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗੋਲੀਆਂ ਮਾਰ ਕੇ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਈ ਮੇਵਾ ਸਿੰਘ ਉਥੋਂ ਭੱਜ ਸਕਦੇ ਸਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਥੇ ਮੇਜ ’ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਿਸਤੌਲ ਰੱਖ ਕੇ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਅਦ ਦੇ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਭਾਈ ਮੇਵਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਹਾਪਕਿਨਸਨ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, ‘‘ਇਹ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਅਪਮਾਨ ਦਾ ਬਦਲਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਬਦਲਾ ਹੈ, ਭਾਈ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਬਦਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ। ’’ ਇਸ ਕੇਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਭਾਈ ਮੇਵਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਸੂਰਬੀਰ ਸਰਦਾਰ ਮੇਵਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 11 ਜਨਵਰੀ 1915 ਨੂੰ ਵੈਨਕੂਵਰ ਵਿੱਖੇ ਫ਼ਾਂਸੀ ਦੇ ਫੰਦੇ ਤੇ ਝੁਲਾ ਦਿੱਤਾ।

ਅਸਲ ਵਿੱਚ, 5 ਅਕਤੂਬਰ 1914 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਭਾਈ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਬਤਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਤਲਾਂ ਸਬੰਧੀ ਮੁਕੱਦਮੇ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਮੁਖਬਰ, ਠਾਕਰ, ਬਾਬੂ, ਸੇਵਾ, ਅਮਰ, ਨੱਥਾ, ਗੰਗੂ ਰਾਮ ਤੇ ਡਾ: ਰਘੂ ਨਾਥ, ਕਾਤਲ ਬੇਲਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਭੁਗਤੇ ਸਨ,ਇਹ ਸਾਰੇ ਉਹ ਸਨ ਜਿਹੜੇ ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਲਈ ਮੁਖਬਰੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇੰਜ ਹੀ ਵੈਨਕੂਵਰ ਵਿਚ ਇਕ ਹੋਰ ਹਿੰਦੂ ਰਾਮ ਚੰਦ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਾਕਮਾਂ ਦਾ ਟਾਊਟ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੁਲੀਸ ਪਾਸ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। 21 ਅਕਤੂਬਰ 1914 ਦੇ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਸਰਦਾਰ ਮੇਵਾ ਸਿੰਘ ਲੋਪੋਕੇ ਨੇ ਹਾਪਕਿਨਸਨ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਵੀ 25 ਅਕਤੂਬਰ 1914 ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਮੁਖ਼ਬਰਾਂ ਨੇ ਹਾਪਕਿਨਸਨ ਦੀ ਹਮਦਰਦੀ ਦਾ ਮਤਾ ਵੀ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਸੀ।

Articles Author Views

8 ਨਵੰਬਰ1881 ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ - ਡਾ. ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜਗਬੀਰ
10 November, 2026
Level: medium Views: 1
ਪੜੋ - read...
6 ਨਵੰਬਰ 1886 - ਸਰਦਾਰ ਠਾਕੁਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ - ਡਾ. ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜਗਬੀਰ
10 November, 2026
Level: medium Views: 1
ਪੜੋ - read...
9 ਨਵੰਬਰ 1840 ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ - ਡਾ. ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜਗਬੀਰ
10 November, 2026
Level: starting Views: 1
ਪੜੋ - read...
9 ਨਵੰਬਰ 1822 ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ - ਡਾ. ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜਗਬੀਰ
9 November, 2026
Level: starting Views: 2
ਪੜੋ - read...
1 ਨਵੰਬਰ 1984 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਦਾ ਬਦਲਾ - ਡਾ. ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜਗਬੀਰ
3 November, 2026
Level: medium Views: 1
ਪੜੋ - read...
1 ਨਵੰਬਰ 1956 - ਡਾ. ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜਗਬੀਰ
3 November, 2026
Level: medium Views: 2
ਪੜੋ - read...
1 ਨਵੰਬਰ 1984 - ਸਰਦਾਰ ਮੋਹਨਵੀਰ ਸਿੰਘ - ਡਾ. ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜਗਬੀਰ
3 November, 2026
Level: medium Views: 3
ਪੜੋ - read...
1 ਨਵੰਬਰ 1966 - ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੰਡ - ਡਾ. ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜਗਬੀਰ
3 November, 2026
Level: medium Views: 1
ਪੜੋ - read...
1 ਨਵੰਬਰ 1925 - ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ - ਡਾ. ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜਗਬੀਰ
3 November, 2026
Level: medium Views: 1
ਪੜੋ - read...
2 ਨਵੰਬਰ 1984 - ਸਿੱਖ ਕਤਲੇਆਮ - ਡਾ. ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜਗਬੀਰ
3 November, 2026
Level: medium Views: 2
ਪੜੋ - read...
2 ਨਵੰਬਰ 1984 - ਡਾ. ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜਗਬੀਰ
3 November, 2026
Level: starting Views: 1
ਪੜੋ - read...
2 ਨਵੰਬਰ 1952 - ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ - ਡਾ. ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜਗਬੀਰ
2 November, 2026
Level: medium Views: 2
ਪੜੋ - read...
21 ਅਕਤੂਬਰ, 1987 - ਸ਼ਹੀਦ ਭਾਈ ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜਿੰਦਾ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਾਈ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸੁੱਖਾ - ਡਾ. ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜਗਬੀਰ
30 October, 2026
Level: medium Views: 1
ਪੜੋ - read...
22 ਅਕਤੂਬਰ, 1506 - ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ - ਡਾ. ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜਗਬੀਰ
30 October, 2026
Level: medium Views: 1
ਪੜੋ - read...
23 ਅਕਤੂਬਰ 1993 ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ - ਡਾ. ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜਗਬੀਰ
30 October, 2026
Level: medium Views: 1
ਪੜੋ - read...
24 ਅਕਤੂਬਰ 1791 - ਡਾ. ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜਗਬੀਰ
30 October, 2026
Level: medium Views: 1
ਪੜੋ - read...
25 ਅਕਤੂਬਰ 1923 - ਬਬਰ ਧੰਨਾ ਸਿੰਘ ਬਹਿਬਲਪੁਰ - ਡਾ. ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜਗਬੀਰ
30 October, 2026
Level: medium Views: 1
ਪੜੋ - read...
26 ਅਕਤੂਬਰ 1947 - ਕਸ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ - ਡਾ. ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜਗਬੀਰ
30 October, 2026
Level: medium Views: 1
ਪੜੋ - read...
27 ਅਕਤੂਬਰ 1677 - ਡਾ. ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜਗਬੀਰ
30 October, 2026
Level: medium Views: 1
ਪੜੋ - read...
27 ਅਕਤੂਬਰ 1670 ਈ. - ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦਾ ਜਨਮ - ਡਾ. ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜਗਬੀਰ
30 October, 2026
Level: medium Views: 4
ਪੜੋ - read...
28 ਅਕਤੂਬਰ 1708 - ਡਾ. ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜਗਬੀਰ
30 October, 2026
Level: medium Views: 1
ਪੜੋ - read...
29 ਅਕਤੂਬਰ 1922 ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ - ਡਾ. ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜਗਬੀਰ
30 October, 2026
Level: starting Views: 1
ਪੜੋ - read...
29 ਅਕਤੂਬਰ 1977 - ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ - ਡਾ. ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜਗਬੀਰ
29 October, 2026
Level: medium Views: 1
ਪੜੋ - read...
29 ਅਕਤੂਬਰ, 1921 ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ - ਡਾ. ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜਗਬੀਰ
29 October, 2026
Level: starting Views: 3
ਪੜੋ - read...
29 ਅਕਤੂਬਰ 1270 - ਬਾਬਾ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ - ਡਾ. ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜਗਬੀਰ
29 October, 2026
Level: medium Views: 5
ਪੜੋ - read...
27 ਅਕਤੂਬਰ 1969 - ਸਰਦਾਰ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਫੇਰੂਮਾਨ - ਡਾ. ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜਗਬੀਰ
27 October, 2026
Level: medium Views: 1
ਪੜੋ - read...
26 ਅਕਤੂਬਰ 1831 - ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਗੋਰੀ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਲਾਰਡ ਵਿਲੀਅਮ ਬੈਂ More ... - ਡਾ. ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜਗਬੀਰ
26 October, 2026
Level: starting Views: 1
ਪੜੋ - read...
26 ਅਕਤੂਬਰ, 1619 - ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ, ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ,ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ 'ਚੋਂ ਰਿਹਾਈ। - ਡਾ. ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜਗਬੀਰ
26 October, 2026
Level: medium Views: 6
ਪੜੋ - read...
22 ਅਕਤੂਬਰ 1909 - ਅਨੰਦ ਮੈਰਿਜ ਐਕਟ - ਡਾ. ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜਗਬੀਰ
22 October, 2026
Level: medium Views: 1
ਪੜੋ - read...
20 ਅਕਤੂਬਰ 1783 - ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਦਾ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ - ਡਾ. ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜਗਬੀਰ
20 October, 2026
Level: medium Views: 1
ਪੜੋ - read...