5 ਅਕਤੂਬਰ 1920 ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਸਿਆਲਕੋਟ ਵਿਖੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬੇ ਦੀ ਬੇਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਿੰਘਾ ਵਲੋਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਏ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਜਾਗ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੌੜ ਗਈ।

ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਦੌਰ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਲੇਈ ਬਿਖੜਾ ਦੌਰ ਸੀ। ਮੁਗ਼ਲ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਬੇਤਹਾਸ਼ਾ ਸਖ਼ਤੀ ਦੇ ਕਾਰਣ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵਾਸਾ ਪਹਾੜਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ, ਰੇਗਿਸਤਾਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਕਰਣਾ ਪਿਆ ਸੀ।ਇਹ ਸਮਾਂ ਅਜਿਹਾ ਬਿਖੜਾ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਖੇਰੂ ਖੇਰੂ ਹੋਇਆ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਆਪਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਅਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵੀ ਸੁਖਾਵੇਂ ਅਤੇ ਸੁੱਚਜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚਲਾ ਸਕ ਰਹਿਆ।ਸੋ ਇਸ ਗਲ ਦਾ ਫ਼ਾਇਦਾ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਵਕਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਰਮਲੇ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ ਵਾਲ਼ੇ ਮਹੰਤਾਂ ਨੇ ਸੰਭਾਲ ਲਈ। ਚਾਪਲੂਸ ਬਿਰਤੀ ਦੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਮੁਗ਼ਲ ਹਕੂਮਤ ਵਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸਖ਼ਤੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਸ਼ੁਰੂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਯੌਗ ਸੁਚੱਜੇ ਅਤੇ ਸੁਚਾਰੂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਕੀਤੀ।

ਅਠ੍ਹਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਆਖੀਰਲੇ ਵਕਤ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੇ ਮੁੜ ਤੋਂ ਜ਼ੋਰ ਤਾਂ ਫੜ ਲਿਆ ਪਰ ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਛੋਟੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਿੱਚ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਰਾਜ ਕਾਇਮ ਕਰ ਲਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਕਾਇਮੀ ਮਗਰੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਸੀ ਲੜਾਈ ਭਾਵੇਂ ਜ਼ਰੂਰ ਸੀ ਪਰ ਇਹ ਗਲ ਮਜਬੂਤੀ ਵੀ ਦੇਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਦੁਸ਼ਮਣ ਵਲੋਂ ਅੱਖਾਂ ਕੱਡਣ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁਕ਼ਾਬਲਾ ਕਰਣ ਦੇ ਲਈ ਇੱਹ ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰ ਇਕ ਜੁੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਸੋ ਇਸ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਲੱਸ ਪੋਆਇੰਟ ਵਜੋਂ ਲਿਆ ਜਾਏ ਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਅਸਥਾਈ ਇਕਜੁਟਤਾ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨਹੀ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ। ਫੇਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਿਆਂ ਕਰ ਆਪਣੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜ ਦੀ ਕਾਇਮੀ ਕੀਤੀ।ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਨਾਲ ਸੰਬਧਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰ ਅਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੱਡੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਜਗੀਰਾਂ, ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਲਗਵਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਤਾਂਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਆਮਦਨ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੁਚੱਜੇ ਅਤੇ ਸੋਖੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।

ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਿਹਾਂਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਆਪਸੀ ਫੁੱਟ ਅਤੇ ਗਦਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸਬਬ ਇਹ ਹੋਇਆ ਕਿ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦਾ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ਚ ਹੀ ਪਤਨ ਹੀ ਗਿਆ।

10 ਫ਼ਰਵਰੀ 1846 ਈ. ਵਿੱਚ ਜਰਨੈਲ ਸਰਦਾਰ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀਵਾਲਾ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਪਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਕਾਬਜ਼ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਕੰਮ ਇਹ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਕਰਨ ਦੇ ਜਤਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।

ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਇਹ ਨੀਤੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕੇ ਉਹ ਜਿਸ ਵੀ ਮੁਲਕ ਉੱਪਰ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਦੇ ਸਨ ਸੱਭ ਤੋ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਉਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਉਪਰ ਉਥੋਂ ਦੇ ਧਰਮ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਜਿਸ ਵਕਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਉਪਰ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਥੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਸੁੱਚਜਾ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਿਕ ਰਾਜ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਦੇਖ ਕੇ ਗੋਰੇ ਦੰਗ ਰਹਿ ਗਏ ਸਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਵਿਦਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਯੂਰਪੀਅਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਸੋਮੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤੱਖਤ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਤਿਕਾਰ ਭਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਅੰਦਰੀ ਤੋੜਨਾ ਹੋਵੇ ਗਾ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤੱਖਤ ਸਾਹਿਬ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਫੀ ਕਰਣਾ ਹੋਵੇ ਗਾ।ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਲਿਖਤਾਂ ਸਾੜਨੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਤਾਂਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਉਪਰ ਮਹੰਤਾਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਅਤੇ ਮਹੰਤਾਂ ਦੀ ਮਨਮਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅਨਮਤੀਆਂ ਚਲਵਾਉਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਿੱਠ ਠੋਕਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਮਹੰਤਾਂ ਨੂੰ ਖੁੱਲ ਦਿੱਤੀ ਕੇ ਉਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਵਿਚ ਖੁਲ ਕੇ ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ ਅਤੇ ਕਰਮਕਾਂਡੀ ਰਸਮਾਂ ਕਰਣ ਤਾਂਜੋ ਸਿੱਖ, ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਮੁਕਦਸ ਸਿਧਾਂਤਾ ਤੋ ਜਾਣੂ ਹੀ ਨਾ ਹੋ ਸਕਣ।ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਇਸੇ ਹੀ ਨੀਤੀ ਦੀ ਇਕ ਕੜੀ ਸੀ।

ਸੋ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੇ ਸਿੱਖੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਮੂਲ ਸੋਮੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲੋਂ ਤੋੜੇ ਜਾਣੇ ਦੀ ਕੁਨੀਤੀ ਦੇ ਮਦੇਨਜ਼ਰ ਗੋਰਿਆਂ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਅਸਥਾਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਰਹੀ ਪੁਜਾਰੀ ਅਤੇ ਮਹੰਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਪਿੱਠ ਠੋਕਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂਜੋ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨਮੱਤ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਬੋਲ-ਬਾਲਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਸਿੱਖ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਧਰਮ ਦੇ ਮੁਕਦਸ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੀ ਨਾ ਹੋ ਸਕਣ। ਸੋ ਪੁਜਾਰੀ ਜਾਂ ਮਹੰਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਜੋ ਕਿ ਚਿਰਾਂ ਤੋਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਜਾਂ ਸੰਤਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਫੇਰ ਚੇਲਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਸ''ਚ ਹੀ ਉਤਰਾਅਧਿਕਾਰੀ ਰੂਪ'ਚ ਗਦੀਆਂ ਬਣਾ ਕੇ ਗੁਰੂ ਅਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਮਨਮਤੀਆਂ ਜਾਂ ਅਨਮਤੀਆਂ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਸਨ, ਦੇ ਆਚਰਣ ਪੱਖੋ ਵੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਬਾਕੀ ਦੀ ਕਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਦੀ ਹੋ ਰਹੀ ਚੋਖੀ ਆਮਦਨ ਨੇ ਪੂਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਪੂਰੀ ਹਿਮਾਇਤ ਦੇ ਨਾਲੋ ਨਾਲ ਧਰਮ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਘਾਟ ਕਾਰਣ ਇਹ ਮਹੰਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼ਰਾਬੀ ਕਬਾਬੀ ਅਤੇ ਅਯਾਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੂੰ, ਦੀ ਸਿਧਾਂਤਕ ਜੀਵਨ ਜਾਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਨ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹੰਤਾਂ ਨੇ ਅਯਾਸ਼ੀ ਦੇ ਅੱਡੇ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ।

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਮਨਮੱਤ ਦੇ ਆਲਮ ਦੀ ਹਦ ਉਦੋਂ ਹੋ ਗਈ ਜਦੋਂ ਬੇਲਗਾਮ ਹੋਏ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹੰਤਾ ਜਾਂ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਾਵਨ ਪਰਕਰਮਾ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪਥਰ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਲਿਆ ਰੱਖੀਆਂ ਇੰਜ ਮੂਰਤੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਨਮੱਤਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਅਤੇ ਸਰੇਆਮ ਹੋਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਚਰਚਾ ਇਥੋਂ ਤਕ ਵੀ ਚਲੀ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪੁਜਾਰੀ ਜਮਾਤ ਈਸਾਈਆਂ ਪਾਸ ਵੀ ਇੱਕ ਵਕਤ ਵੇਚਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈ, ਇਉ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਨੂੰ ਚਰਚਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲੇ ਜਾਣ ਦੀ ਗਲ ਵੀ ਤੁਰੀ ਸੀ।

ਉਂਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਸਮੇਂ, ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਨੂੰ ਮਨਮਤ ਅਤੇ ਮਨਮਤੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਣ ਲਈ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਵਰਗੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਰਿਹਾ। ਅਜੇਹੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਜਤਨਾਂ ਸਦਕਾ ਹੀ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਸਿਧਾਂਤਿਕ ਹੋਂਦ ਨਾ ਸਿਰਫ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚ ਸਕੀ ਸਗੋਂ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਵੀ ਹੋਈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਵਰਗੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਮਹੰਤਾ ਅਤੇ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਮਹੰਤਾ ਅਤੇ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਪਰ ਅੰਗਰਜ਼ਾਂ ਦੀ ਥਾਪੜੀ ਸਦਕਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨਮੱਤ ਦਾ ਦੌਰ ਬਾਦਸਤੂਰ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਅਗਰ ਪੰਥ ਦਰਦੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਨਮੱਤਾਂ ਜਾਂ ਮਨਮਤੀਆਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕਰਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਤਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਮਦਦ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦਬਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ। ਪਰ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵਕਤ ਕੁਝ ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਾਪਰੀਆਂ, ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਲੂੰਧਰੇ ਗਏ।ਪੰਥ ਦਰਦੀ ਸਿਖਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਐਸੀ ਚੇਤਨਤਾ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਨਾ ਸਿਰਫ ਸੁਧਾਰਨਾ ਹੋਵੇ ਗਾ ਸਗੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹੰਤਾਂ ਤੋ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵੀ ਖੋਹਣਾ ਹੋਵੇ ਗਾ।

ਇੱਥੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਦੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸ਼ਰਮਨਾਕ ਘਟਨਾ ਹੋਰ ਕੀ ਹੋਵੇ ਗੀ। ਇੱਕ ਘਟਨਾਂ 1914 ਈ.ਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਲਕੱਤੇ ਦੇ ਬਜਬਜ ਘਾਟ ਵਿਖੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤੇ ਗਏ 22 ਸਿੱਖ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸ਼ਹਿ ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਉਸ ਵਕਤ ਦੇ ਸਰਬਰਾਹ ਅਰੂੜ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ ਇਹ ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਜਾਰੀ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਦੂਜਾ 13 ਅਪ੍ਰੈਲ ,1919 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਜੱਲ੍ਹਿਆਂ ਵਾਲੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ 1300 ਨਿਹਥੇ ਅਤੇ ਬੇਗੁਨਾਹ ਭਾਰਤੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬਨ 800 ਸਿੱਖ ਸਨ, ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਨਰਲ ਅਉ'ਡਾਇਰ ਨੂੰ ਇਸੇ ਹੀ ਸਰਬਰਾਹ ਅਰੂੜ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਹੀ ਆਸ਼ੇ ਮੁਤਾਬਕ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਸਿਰੋਪਾਉ ਦੇ ਕੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।ਇਸ ਘਟਨਾਂ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਵਲੋਂ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿੜ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਅਗਰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਅੱਡਰੀ ਹੋਂਦ ਹਸਤੀ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਅਤੇ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹੰਤਾਂ ਅਤੇ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕੱਢਣਾ ਹੀ ਹੋਵੇ ਗਾ।

ਫੇਰ ਜਦੋਂ 5 ਅਕਤੂਬਰ 1920 ਈ. ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਸਿਆਲਕੋਟ ਵਿਖੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬੇ ਦੀ ਬੇਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਿੰਘਾ ਵਲੋਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਜਾਗ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੌੜ ਗਈ। ਬੱਸ ਫੇਰ ਕੀ ਸੀ ਜਾਗ੍ਰਤੀ ਦਾ ਇਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਹੀ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਇੱਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨ,ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠ ਆਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ ।ਇਸੇ ਹੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਏ ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਜਥੇਬੰਦਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਮਹੰਤਾਂ ਅਤੇ ਪੁਜਾਰੀ ਜਮਾਤ ਨੂੰ ਡਰ ਸਤਾਉਣ ਲੱਗ ਗਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਸੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਖੋਹ ਲਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।

ਇੱਕ ਮਨੌਤ ਤੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਸਿਆਲਕੋਟ ਵਿਖ਼ੇ ਹਮਜਾ ਗੌਂਸ ਦਾ ਹੁਜ਼ਰਾ ਸੀ ਜਿਸਦੇ ਲਾਗੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਘਣਾ ਬੇਰੀ ਦਾ ਦਰਖੱਤ ਸੀ। ਇਸ ਬੇਰੀ ਦੇ ਪੇੜ ਹੇਠ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਅਕਾਲ ਦੀ ਉਸਤਤ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਦਿਨ ਗਜ਼ਾਰੇ ਸਨ। ਇਥੇ ਪੀਰ ਹਮਜਾ ਗੌਂਸ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਆਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਪੀਰ ਬੜੇ ਤਲਖ਼ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਮਾਲਿਕ ਸੀ।ਇਥੇ ਹੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਸ ਪੀਰ ਹਮਜਾ ਗੌਂਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ਼ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ, ਤਲਖ਼ ਕਾਰਣ ਤਤੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਉਸਦੇ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਠੰਡਿੱਆਂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਵਜੋਂ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜੋ " ਬਾਬੇ ਦੀ ਬੇਰ" ਦੇ ਨਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਅੱਜ ਵੀ ਸਿਆਲਕੋਟ ਵਿੱਖੇ ਸੁਸ਼ੋਬਿਤ ਹੈ।

ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜਕਾਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਫੀ ਜ਼ਮੀਨ ਜਗੀਰ ਵਜੋਂ ਲੱਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਖੂਬਸੂਰਤ ਗੁਰਦੂਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ।

ਬਾਕੀ ਦੇ ਕਈ ਹੋਰ ਗੁਰਦੂਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਵਾਂਗੂੰ ਇਥੇ ਵੀ ਮਹੰਤਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਮਨਮਤੀਆਂ ਦੇ ਦੌਰ ਚਲਾਏ, ਇਥੇ ਹੀ ਇੱਕ

ਮਹੰਤ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਸੀ ਜਿਸਦਾ 26 ਸਤੰਬਰ 1918 ਵਾਲ਼ੇ ਦਿਨ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਭਾਈ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਬਾਲਗ ਪੁੱਤਰ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਅਗਲਾ ਮਹੰਤ ਐਲਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 8 ਨਵੰਬਰ 1918 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਇਸਦੀ ਗੱਦੀਨਸ਼ੀਨੀ ਹੋਣੀ ਸੀ ਪਰ, ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਸਿਆਲਕੋਟ ਤੇ ਹੋਰ ਸੰਗਤ ਇਸ ਗਦੀਨਿਸ਼ਨੀ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਭਾਈ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਿਤਾ ਭਾਈ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੋਤੇ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਸ ਗੱਦੀ ਨਸ਼ੀਨੀ ਦੇ ਲਈ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਖ਼ਾਸੇ ਹੱਥ ਪੈਰ ਜੋੜੇ ਪਰ ਸੰਗਤ ਨੇ ਇਸ ਗਦੀਨਿਸ਼ਨੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੇ ਅੱਗੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ਼ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ ਗੋਰੀ ਸਰਕਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹੰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਸੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਡੀ.ਸੀ ਨੇ ਸਿੰਘ ਸਭਾਅ ਅਤੇ ਸੰਗਤ ਦੇ ਉਲਟ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਗੁਰਦੂਆਰਾ ਬਾਬੇ ਕੀ ਬੇਰ ਦੀ ਜਮ੍ਹਾਬੰਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਤੌਰ ਉਪਰ ਨਾਬਾਲਗ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।

ਸੰਗਤ ਨੇ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਮੁੜ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਤਾਂ ਅਜੇ ਨਾਬਾਲਗ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇੱਕ 15 ਮੈਂਬਰੀ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਈ ਜਾਣ ਦੇ ਲਈ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਅੱਗੇ ਬਿਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤਜਵੀਜ਼ ਰੱਖੀ ਗਈ ਕੇ ਇੱਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਮੈਂਬਰ ਖਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਤੋਂ ਲਏ ਜਾਣ , ਪੰਜ ਮੈਂਬਰ ਸਿੰਘ ਸਭਾਵਾਂ ਦੇ ਹੋਣ, ਦੋ ਮੈਂਬਰ ਸਥਾਨਕ ਸਿਆਲਕੋਟ ਤੋਂ ਲਏ ਜਾਣ, ਸਿੱਖ ਜਾਗੀਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਦੋ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਹੰਤਾਂ ਦਾ ਨੁਮਾਇੰਦਾ ਲਿਆ ਜਾਵੇ।

ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਮਹੰਤ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਧਵਾ ਨੇ ਡੀ.ਸੀ ਨਾਲ ਗੰਢਤੁਪ ਕਰਕੇ ਸਾਰੀ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਹੀ ਘੁਮਾਣ ਦਾ ਜਤਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦੇ ਤਹਿਤ ਪਡਿਤ ਗੰਡਾ ਸਿਹੁੰ ਉਬਰਾਏ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਹਿਬ ਬਾਬੇ ਕੀ ਬੇਰ ਦਾ ਮੈਨੇਜਰ ਬਣਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸਨੇ ਨਾਬਾਲਗ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਗਾਰਡੀਅਨ ਵਜੋਂ ਮਹੰਤ ਦੇ ਹੀ ਨਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।ਇੰਜ ਇਸ ਫ਼ੈਸਲੇ ਨੇ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਜਖਮਾਂ' ਤੇ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਲੂਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਦੇ ਕਾਰਣ ਸੰਗਤਾਂ ਵਿਚ ਹੋਰ ਰੋਸ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ।

ਪੰਡਿਤ ਗੰਡਾ ਸਿਹੁੰ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਨੂੰ ਇਕ ਚੈਲਿੰਜ ਵਜੋਂ ਮੰਨਦਿਆਂ

ਹੋਇਆਂ ਹੁਣ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਢੰਗ ਤਰੀਕੇ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਣ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸੰਗਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਨੂੰ ਪੰਥਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਚ ਲਿਆਉਣ ਦੇ ਲਈ ਮੁਕੱਦਮਾ ਦਾਇਰ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਤਾਂ ਕਰ ਲਈ ਪਰ ਸਫ਼ਲਤਾ ਨਾ ਮਿਲ ਸਕੀ ਕਿਉਂਕਿ 20 ਅਗਸਤ 1920 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਹ ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਮੋਟੀ ਰਕਮ ਜਮਾਂ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜੋ ਸਿਖਾਂ ਪਾਸ ਹੈ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਦਾਲਤ ਦਾ ਫ਼ਰਮਾਨ ਸੀ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਹ ਹਜ਼ਾਰ ਜਮਾਂ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇ ਫੇਰ, ਮੁਕੱਦਮਾ ਦਾਇਰ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਮਿੱਥੀ ਜਾਵੇ ਗੀ ਪਰ ਸਿੰਘਾਂ ਕੋਲ ਪੈਸੇ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਣ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਇਹ ਮੁਕੱਦਮਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ।

ਸਿੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜਦੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਖਾਲਸਾ ਸੇਵਕ ਜੱਥਾ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਅਗਲੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਵਿਉਂਤ ਬਣਾਈ ਜਾਣ ਲੱਗੀ ਤਾਂ ਪੰਡਿਤ ਗੰਡਾ ਸਿਹੁੰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁੰਡੇ ਬਦਮਾਸ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਧਮਕਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਹੱਦ ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਹੋ ਗਈ ਜਦੋਂ ਖ਼ਾਲਸਾ ਸੇਵਕ ਜੱਥੇ ਦੇ ਇੱਕ ਆਗੂ ਭਾਈ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਦੀ, ਪੰਡਿਤ ਗੰਡਾ ਸਿਹੁੰ ਦੇ ਗੁੰਡਿਆਂ ਨੇ ਇਸ ਕਦਰ ਕੁੱਟਮਾਰ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਸਤਾਰ ਤੱਕ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਦੇ ਦਾੜੇ ਦੀ ਵੀ ਬੇਅਦਬੀ ਕੀਤੀ। ਪੰਡਿਤ ਗੰਡਾ ਸਿਹੁੰ ਦਾ ਕਾਕਾ ਵੀ ਬਦਮਾਸ਼ੀ ਉਪਰ ਉਤਰ ਆਇਆ ਅਤੇ ਪਿਸਤੌਲ ਵਿਖਾ ਕੇ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਬੀਬੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਬਦਸਲੂਕੀ ਕਰਣ ਤੋਂ ਗ਼ੁਰੇਜ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ।

21 ਸਤੰਬਰ 1920 ਵਾਲ਼ੇ ਦਿਨ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖ਼ੇ ਸਿੱਖ ਲੀਗ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਰੀ ਇਕੱਠ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਵਿਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬੇ ਕੀ ਬੇਰ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਪਤਿਤ ਸਰਬਰਾਹ ਪੰਡਿਤ ਗੰਡਾ ਸਿਹੁੰ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਗਲ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਸਰਦਾਰ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਝਬਾਲ ਸਿਆਲਕੋਟ ਪੁੱਜ ਗਏ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਸਾਰੀ ਦਾਸਤਾਨ ਵਾਇਸਰਾਇ ਤਕ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪ ਇਸ ਮਸਲੇ ਦਾ ਜਾਇਜਾ ਲਿਆ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਡੀ.ਸੀ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਸੇਵਕ ਜੱਥੇ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਦਾਰ ਰਾਮ ਸਿੰਘ, ਸਰਦਾਰ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ, ਸਰਦਾਰ ਭਾਗ ਸਿੰਘ , ਸਰਦਾਰ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ, ਅਤੇ ਬਾਬੂ ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਦੇ ਲਈ ਵਾਰੰਟ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਸੰਗਤ ਦੇ ਮਸ਼ਵਰੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਪੰਜੇ ਸਿੰਘ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੋਸ ਵਜੋਂ ਜ਼ਮਾਨਤ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਉਣ ਗੇ।

ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ, ਜਿਲ੍ਹਾ ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅਦਾਲਤ ਨੇ 4 ਅਕਤੂਬਰ 1920 ਦੀ ਅਗਲੀ ਪੇਸ਼ੀ ਦੀ ਤਰੀਖ ਦੇ ਕੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਜਡੂਸ਼ੀਆਲ ਕਸਟਡੀ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸੰਗਤਾਂ ਦਾ ਰੋਹ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਸਿਆਲਕੋਟ ਵਿਚ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਦਫਾ 144 ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਹੱਦ ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਰਡਰ ਵਿਚ ਇਹ ਵੀ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਪੰਡਿਤ ਗੰਡਾ ਸਿਹੁੰ ਦੀ ਸਰਬਰਾਹੀ ਹੇਠ ਚਲ ਰਹੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਦਖ਼ਲ ਅੰਦਾਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਕਰੇ ਗਾ। ਸੰਗਤ ਨੇ ਉਸੇ ਸ਼ਾਮ ਭਾਰੀ ਇੱਕਠ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦਾ ਦੀਵਾਨ ਸਜਾਅ ਕਿ ਬਕਾਇਦਾ ਅਦਾਲਤੀ ਹੁਕਮਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਜਾਕੇ ਪੰਡਿਤ ਗੰਡਾ ਸਿਹੁੰ ਨੂੰ ਸਰਬਰਾਹੀ ਤੋਂ ਬਰਖ਼ਾਸਤ ਕਰਣ ਦਾ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕਰ ਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਆਰਜੀ ਤੌਰ,'ਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਲੈ ਲਿਆ।

ਗਲ ਵਿਗੜਦੀ ਦੇਖ ਕੇ 4 ਅਕਤੂਬਰ 1920 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਪੰਜੇ ਸਿੰਘ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਭਾਵ 5 ਅਕਤੂਬਰ 1920 ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਮੁਕੱਦਮਾ ਵੀ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ ਜੋਕੇ ਸਿਖਾਂ ਦੇ ਲਈ ਵਡੀ ਜਿੱਤ ਸੀ। ਉਪਰੰਤ ਸਿਆਲਕੋਟ ਵਿੱਖੇ ਭਾਰੀ ਪੰਥਕ ਇਕੱਠ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਅੱਗੇ ਸ਼ੁੱਕਰਾਨੇ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬੇ ਕੀ ਬੇਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਚਲਾਉਣ ਲਈ 13 ਮੈਂਬਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਗਠਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।