ਪਿਆਰੇ ਬੱਚਿਓ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਲੇਖ ਵਿਚ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਖਾਤਰ ਬੰਦ-ਬੰਦ ਕਟਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼ਹੀਦ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ- ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 10 ਮਾਰਚ, 1644 ਈ. ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਅਲੀਪੁਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੁਜ਼ੱਫਰਗੜ੍ਹ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਲਾਹੌਰ ਤੀਕ ਮੁਲਤਾਨ-ਕਸੂਰ ਜੋ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਸੀ। ਜੋ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰਾ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਸੀ। ਇਹ ਮੁਸਲਮਾਨ ਰਾਜੇ ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵੈਰੀ ਸਨ। ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਬਹਾਦਰ ਵੇਲੇ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਅਬਦੁੱਸਮਦ ਖਾਂ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ 1726 ਈ. ਵਿਚ ਬਦਲ ਕੇ ਮੁਲਤਾਨ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਇੱਥੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜ਼ਕਰੀਆ ਖਾਂ ਨੂੰ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ’ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅੱਤਿਆਚਾਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਤੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਪਿੰਡਾਂ ਤੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਸੂਹ ਦੇ ਕੇ ਫੜ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਬੀਆਬਾਨ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਬਤੀਤ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਕਦੇ ਕੋਈ ਸਿੰਘ ਜਾਂ ਸਿੱਖ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਜਾਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਆਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕੋਈ ਦਿਨ ਤਿਉਹਾਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 1736 ਈ. ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਵਸ (ਦੀਵਾਲੀ) ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ ਤਾਂ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਜ਼ਕਰੀਆ ਖਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟਾਈ ਤਾਂ ਜਕਰੀਆ ਖਾਨ ਨੇ ਮੰਨ ਲਈ। ਜਦੋਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਈ ਤਾਂ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹੁਣ ਏਥੇ ਕਦੇ ਕੋਈ ਸਿੱਖ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਤੇ ਨਾ ਕੋਈ ਦਿਨ-ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਉਣ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਵਸ (ਦੀਵਾਲੀ) ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਿੰਘ ਆ ਕੇ ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਵਸ (ਦੀਵਾਲੀ) ਮਨਾ ਸਕਣ, ਤਾਂ ਜ਼ਕਰੀਆ ਖਾਂ ਨੇ ਇਕ ਸ਼ਰਤ 'ਤੇ ਦੀਵਾਲੀ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਕਿ, ਜੋ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ’ਤੇ ਚੜ੍ਹਤ ਆਵੇ ਉਸ ਚੜਾਵੇ ਦੀ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚੋਂ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਪੈਸੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸ਼ਰਤ ਮੰਨ ਲਈ। ਉਪਰੰਤ ਫਿਰ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਦੀਵਾਲੀ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਸੁਨੇਹੇ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ ਕਿ ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਵਸ (ਦੀਵਾਲੀ) ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਵੱਧ-ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਆਓ। ਸਿੰਘ ਬੜੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ। ਪਰ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਜ਼ਕਰੀਆ ਖਾਂ ਨੇ ਬੜੀ ਮਾੜੀ ਨੀਤੀ ਅਪਣਾਅ ਲਈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਵਸ (ਦੀਵਾਲੀ) ਮਨਾਉਣ ਸਿੰਘ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਚਾਰ-ਚੁਫੇਰੇ ਘੇਰਾ ਪਾ ਕੇ ਸਾਰੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਏ। ਇਸ ਮਾੜੀ ਨੀਤੀ ਦੀ ਭਿਣਕ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਲੱਗ ਗਈ ਤਾਂ ਫਿਰ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨਾ ਆਉਣ ਦੇ ਸੁਨੇਹੇ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਦੀਵਾਲੀ ਮਨਾਉਣ ਨਾ ਆਇਆ ਤੇ ਨਾ ਕੋਈ ਚੜ੍ਹਤ-ਚੜਾਵਾ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਜੋ ਰਕਮ ਮੰਨੀ ਸੀ ਉਹ ਕਿੱਥੋਂ ਦੇਣੀ ਸੀ? ਜਦੋਂ ਜ਼ਕਰੀਆ ਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਰਕਮ ਮੰਗਣ 'ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਨਾ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਹਿਲਕਾਰ ਭੇਜੇ ਕਿ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਵੇ। ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਉਹ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਕੇ ਲਾਹੌਰ ਲੈ ਗਏ ਤੇ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਇਕ ਦਿਨ ਕਚਹਿਰੀ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ, “ਤੁਸੀਂ ਮੰਨੀ ਹੋਈ ਰਕਮ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ? ਇਸ ਦੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।” ਤਾਂ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ, “ਇਸ ਬਾਰੇ ਤੁਸੀਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸਿੰਘ ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਵਸ (ਦੀਵਾਲੀ) ਮਨਾਉਣ ਆਇਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਪੈਸੇ ਕਿੱਥੋਂ ਦੇਣੇ ਸੀ?” ਇਸ ਜ਼ੁਰਮ ਵਿਚ ਹਕੂਮਤ ਏ ਕਾਜ਼ੀ ਰਾਹੀਂ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਬੰਦ-ਬੰਦ ਕੱਟ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨ ਦਾ ਫਤਵਾ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅੰਤ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਬੜੇ ਤਸੀਹੇ ਦੇ ਕੇ, ਬੰਦ-ਬੰਦ ਕੱਟ ਕੇ 1734 ਈ. ਵਿਚ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।