ਭਾਈ ਸਾਲ੍ਹੋ ਜੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸਿੱਖ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 29 ਸਤੰਬਰ 1554 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੌਲਾ ਕਿੰਗਰਾ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਇੱਕ ਧਾਲੀਵਾਲ ਜੱਟ ਪਰਿਵਾਰ ਭਾਈ ਦਿਆਲਾ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸੁਖਦੇਈ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਨਾਂ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪੀਰ ਸਖੀ ਸਰਵਰ (ਸੁਲਤਾਨੀਆਂ) ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਸਨ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ (1574-1581) ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਗੁਰਸਿੱਖ ਬਣ ਗਏ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨਾਂ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਪਿੰਡ ਮਜੀਠਾ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ, ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਵਸ ਗਏ। ਪਰ ਭਾਈ ਸਾਲ੍ਹੋ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਜਵਾਨ ਸਨ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਕਾ ਚੱਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਰੁਕੇ। ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਪਰ ਉਨਾਂ ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਸੇਵਾ (ਸੇਵਾ) ਅਤੇ ਸਿਮਰਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਇਸ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਟੋਭਾ ਭਾਈ ਸਾਲ੍ਹੋ ਜੀ ਵਿਖੇ ਰੁਕ ਕੇ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਅਰਜੁਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਆਪਣੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਕਈ ਵਾਰ ਭਾਈ ਸਾਲ੍ਹੋ ਜੀ ਦੀ ਧਰਮਸਾਲ ਵਿਚ ਆਏ ਸਨ। 1589 ਵਿੱਚ, ਭਾਈ ਸਾਲ੍ਹੋ ਨੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਮੌ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ, ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਹਾਜ਼ਰੀ ਭਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 1605 ਵਿੱਚ ਉਹ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਨਗਰ ਚ 52 ਜਾਤਾਂ ਦੇ ਕਿਰਤੀਆਂ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਲਿਆ ਕੇ ਵਸਾਇਆ ਅਤੇ ਪੰਜਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਇਕ ਵਾਰ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਸਾਲ੍ਹੋ ਜੀ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਪੱਕਿਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਟਾਂ ਬਨਾਉਣ ਲਈ ਆਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਬਾਲਣ ਮੁੱਕ ਜਾਣ ਤੇ ਬਾਲਣ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਆਪ ਜੀ ਪੰਡੋਰੀ ਵੜੈਚ ਆਦਿ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਪਾਥੀਆਂ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਦਾ ਹੋਕਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਬਾਲਣ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਾਰੇ ਵਾਕਿਆ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅੱਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਤੇ ਬਚਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜੋ ਵੀ ਮਾਈ ਭਾਈ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਇਸ ਟੋਭੇ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇਗਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਦਾਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗੀ ਸੁੱਕੇ ਬੱਚੇ ਟੋਭੇ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਹਰੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਮਹਾਨਤਾ:- ਇਸ ਟੋਭੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਦਾਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੋਕੜੇ ਦੇ ਰੋਗੀ ਬੱਚੇ ਰਾਜ਼ੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਹੀ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਸਫ਼ਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨ ਭਾਵਨਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। *ਹਰ ਸਾਲ 14 ਅੱਸੂ ਨੂੰ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ, ਸੇਵਕ ਕਮੇਟੀ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਟੋਬਾ ਸਾਹਿਬ ਭਾਈ ਸਾਲੋਂ ਜੀ ਤੇ ਸਮੂਹ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਭਾਈ ਸਾਲੋ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਹਾੜਾ ਧੂਮਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਈ ਸ਼ਾਲੋ ਜੀ ਦਾ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ 1628 ਵਿੱਚ, 74 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਟੋਭਾ ਭਾਈ ਸਾਲ੍ਹੋ ਜੀ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਕੇ ਮਹਿਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕਿਲਾ ਲੋਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਕਾਲ ਦੀ ਹੈ ਇਸ ਦਾ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ 1799-1839 ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ ਕਾਲ ਦਾ ਹੈ।
|