17 ਅਕਤੂਬਰ 1762 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਦੀਵਾਲੀ ਸੀ, ਇਸ ਦਿਨ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਲਹੂ ਡੋਲਵੀਂ ਜੰਗ ਹੋਈ।

ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ‘ਤੇ 11 ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਨੇ 1748 ਤੋਂ ਲੈਕੇ 1761, ਤਕ ਹਿੰਦੂਸਤਾਨ ਤੇ ਪੰਜ ਹਮਲੇ ਕਰਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਛੇਵਾਂ ਹਮਲਾ ਨਿਰੋਲ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਹਸਤੀ ਨੂੰ ਨੇਸਤੋਨਾਬੂਦ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਪੰਜਵਾ ਹਮਲਾ ਨਿਰੋਲ ਮਰਹੱਟਿਆਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਸੀ। ਪਾਣੀਪਤ ਦੇ ਮੁਕਾਮ ਤੇ ਤੀਜੀ ਜੰਗ ਵੇਲੇ ਅਬਦਾਲੀ ਨੇ ਮਰਹੱਟਿਆਂ ਦਾ ਲਕ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਇਸ ਦੇ ਹੌਂਸਲੇ ਚੋਖੇ ਬੁਲੰਦ ਸਨ। 13 ਜਨਵਰੀ 1761 ਨੂੰ ਇਸ ਨੇ ਮਰਹੱਟਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਕੰਮਲ ਹਾਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲੁੱਟ ਦੇ ਸਾਮਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂਸਤਾਨੀ ਬਹੁ ਬੇਟੀਆਂ ਦੇ ਗੱਡੇ ਭਰ ਕੇ ਜਦੋਂ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਅਟਕ ਤਕ ਇਸ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਪਾਸੋ ਸਾਰਾ ਮਾਲ ਅਸਬਾਬ ਖੋਹ ਲਿਆ, ਉਸ ਵਕਤ ਇਸ ਨੇ ਐਲਾਨੀਆਂ ਤੌਰ ਤੇ ਕਿਹਾ ਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਖ਼ੁਰਾ ਖੋਜ ਮਿਟਾ ਕੇ ਹੀ ਚੈਨ ਲਵੇ ਗਾ।

ਅਬਦਾਲੀ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਧਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਠੱਲ ਪਾਉਣ ਦੇ ਲਈ ਖਵਾਜਾ ਮਿਰਜ਼ਾ ਖ਼ਾਂ ਚਾਹਾਰ ਮਹੱਲ ਵਾਲਾ, ਆਬਿਦ ਖਾਂ, ਸਾਦਕ ਖਾਂ ਅਤੇ ਸਾਦਕ ਖ਼ਾ ਅਫਰੀਦੀ ਆਦਿ ਨੂੰ ਨਿਯੁੱਕਤ ਤਾਂ ਕੀਤਾ ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਧਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਾ ਸਕੇ।

5 ਫਰਵਰੀ, 1762 ਈ: ਵਾਲਾ ਦਿਨ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੱਡਾ ਘੱਲੂਘਾਰਾ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਦੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਤੇ ਕੀਤੇ ਛੇਵੇਂ ਹਮਲੇ ਦੌਰਾਨ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ। ਅਬਦਾਲੀ ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ‘ਤੇ 11 ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ, ਪਰ ਉਸਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਮਲੇ ਵਿਚ ਸਿੱਖਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਡਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ੁਰਅਤ ਕੋਈ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦਾ ਮਾਈ ਕਾ ਲਾਲ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਇਹ ਸਿੱਖ ਹੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ੲਿਨ੍ਹਾਂ ਮੁਗਲ ਜਰਵਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੁਲੰਦ ਹੌਸਲੇ ਦੇ ਨਾਲ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਹੁੰਦਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਟਕਰ ਦਿੱਤੀ।

1761ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਬਦਾਲੀ ਆਪਣੇ ਪੰਜਵੇਂ ਹਮਲੇ ਦੇ ਦੁਰਾਨ ਮਰਾਠਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਹਾਰ ਦੇਣ ਮਗਰੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮਰਾਠਾ ਔਰਤਾਂ, ਬੱਚੀਆਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਗੱਡੇ ਭਰਕੇ ਕਾਬਲ ਨੂੰ ਚੱਲ ਪਿਆ ਪਰ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੀਆ ਫੌਜਾਂ ਤੋਂ ਗੁਰੀਲਾ ਜੰਗ ਰਾਹੀਂ, ਇਸ ਵਲੋ ਲੁੱਟ ਕੇ ਲਿਜਾਂਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਦੇ ਮਾਲ ਅਸਬਾਬ ਨੂੰ ਵਾਪਿਸ ਖੋਹ ਲਿਆ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹਿੰਦੂ ਕੰਨਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਅਬਦਾਲੀ ਦੇ ਪੰਜੇ ਵਿਚੋਂ ਨਾ ਸਿਰਫ ਛੁਡਵਾਇਆ ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਇਜ਼ਤ ਘਰੋਂ-ਘਰੀ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।

ਇਤਿਹਾਸ ਗਵਾਹ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਉੱਤੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਦੋਰਾਨ ਅਬਦਾਲੀ ਨੇ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਮਰਾਠਿਆਂ ਨੂੰ ਲੱਕ ਤੋੜਵੀ ਹਾਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਉਹ ਬੇਖੌਫ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਇਹ ਸਿਰਫ ਸਿੱਖ ਹੀ ਸਨ ਜੋ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਥੋੜੇ ਸਨ ਪਰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਹੌਸਲਿਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਹੱਦ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਅਬਦਾਲੀ ਹੁਣ ਬਾਕੀਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਖ਼ੁਰਾ ਖੋਜ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ ਕਮਰ ਕਸੀ ਬੈਠਾ ਸੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਤੇ ਛੇਵਾਂ ਹਮਲਾ ਨਿਰੋਲ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਇਸ ਗਲ ਨੂੰ ਜਾਣ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਇਸ ਲਈ ਅਬਦਾਲੀ ਦੇ ਕਾਬਲ ਵਾਪਿਸ ਪਰਤਦਿਆਂ ਹੀ, ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਕਈ ਥਾਈ ਆਪਣੇ ਬੰਕਰ ਪੱਕੇ ਕਰ ਲਏ।

ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ 1761 ਦੇ ਅਕਤੂਬਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਨਵਾਬ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਹਾਕਮ ਉਬੈਦ ਖਾਨ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹਰਾ ਕੇ ਲਾਹੌਰ ‘ਤੇ ਆਪਣਾ ਕਬਜ਼ਾ ਜਮਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਨਵਾਬ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਹੁਣਾਂ ਦੀ ਯੌਗ ਅਗਵਾਹੀ ਹੇਠ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਲੋਂ ਨਾ ਸਿਰਫ ਤਖ਼ਤ ‘ਤੇ ਹੀ ਬਿਠਾਇਆ ਗਿਆ, ਸਗੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਲਤਾਨ-ਉਲ-ਕੌਮ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਲਾਹੌਰ ‘ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਣ ਮਗਰੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਖਾਲਸਾਈ ਰਿਵਾਇਤ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਜੰਡਿਆਲੇ ਵਿੱਖੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸੂਹੀਏ ਮਹੰਤ ਆਕਿਲ ਦਾਸ ਨਿਰੰਜਨੀਏ ਨੂੰ ਘੇਰਾ ਪਾ ਲਿਆ। ਇਹ ਉਹ ਚੁਗਲਖੋਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮੀਰਾਂਕੋਟੀਏ ਵਰਗੇ ਕਈ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਖਬਰੀ ਕਰਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਸਿੰਘਾਂ ਵੱਲੋਂ ਘੇਰਾ ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਹੰਤ ਆਕਿਲ ਦਾਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰੋਸੇ ਵਾਲੇ ਬੰਦੇ ਅਬਦਾਲੀ ਵੱਲ ਦੋੜਾ ਦਿੱਤੇ। ਅਬਦਾਲੀ ਇਸ ਵੇਲੇ ਪੰਜਾਬ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਮਹੰਤ ਦੇ ਬੰਦੇ ਅਬਦਾਲੀ ਨੂੰ ਰੁਹਤਾਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਮੁਕਾਮ ਤੇ ਜਾ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਅਬਦਾਲੀ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਵਲੋਂ ਘੇਰਾ ਘਤਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਦਸੀ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਖਬਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਕੇ ਅਬਦਾਲੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦੋ ਦੋ ਹੱਥ ਕਰਣ ਦੀ ਨੀਤ ਨਾਲ ਚਾਲੇ ਪਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਸਿੰਘਾਂ ਗੁਰਮਤਾ ਕੀਤਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਟੱਬਰ ਇੱਥੋਂ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਰੇਤਥਲਿਆਂ ਵੱਲ ਛੱਡਣ ਦੇ ਲਈ ਚਾਲੇ ਪਾਏ ਜਾਣ, ਅਤੇ ਫੇਰ ਬੇਫਿਕਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਅਬਦਾਲੀ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਜਦੋਂ ਅਬਦਾਲੀ ਲਾਹੌਰ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਸਿੱਖ ਸਤਲੁਜ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ ਮਾਲੇਰਕੋਟਲੇ ਦੇ ਲਾਗੇ ਪਿੰਡ ਕੁੱਪ ਕੋਲ ਪੁੱਜ ਕੇ ਡੇਰਾ ਲਾ ਬੈਠੇ ਸਨ। ਦਸਦੇ ਚਲੀਏ ਕੇ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਇਹ ਪਿੰਡ ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ-ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੀ ਜਰਨੈਲੀ ਸੜਕ ‘ਤੇ ਹੈ।

ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਜੰਗਜੂ ਫੌਜ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਉਸ ਵਕਤ 50 ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਲਾਗੇ ਦਸੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਕ ਵਿਉਂਤ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਸਿੱਖ ਜਲਦੀ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਬਰਨਾਲੇ ਵੱਲ ਨਿਕਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਥੇ ਉਹ ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਪਾਸੋਂ ਮਦਦ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਸਨ ਪਰ ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਬਦਾਲੀ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹੋਏ ਨੇ, ਇਸ ਕੌਮੀ ਸੰਕਟ ਵਕਤ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਬਾਂਹ ਫੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਸਿਫ਼ਰ ੲਿਨਕਾਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸਗੋਂ ਆਪਣਾ ਟਿਕਾਣਾ ਛੱਡ ਕੇ ਇਧਰ ਉਧਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਬਦਾਲੀ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਮਾਲੇਰਕੋਟਲੇ ਲਾਗੇ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਮਾਲੇਰਕੋਟਲੇ ਦੇ ਨਵਾਬ ਭੀਖਣ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਸੂਬੇਦਾਰ ਜੈਨ ਖਾਨ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਭੇਜਿਆ ਕੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਜਾਏ ਅਤੇ ਆਪ ਵੀ ਇਸ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੀ ਫੁਰਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿੰਘਾਂ ਵੱਲ ਨੂੰ ਕੂਚ ਕੀਤਾ। ਅਸਲ ਦੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਇਨੇ ਵੱਡੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।

5 ਫਰਵਰੀ, 1762 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਰਨ ਦੇ ਨਿਕਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਬਦਾਲੀ ਨੇ ਦਲ ਖਾਲਸਾ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ ਇੱਕਠੇ ਹੋਏ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿੰਘਾਂ ਉਪਰ ਬੜਾ ਵੱਡਾ ਕਹਿਰੀ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ 8000 ਦੇ ਕਰੀਬ ਫੌਜ ਆਪਣੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ ਰੱਖੀ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦੀ ਫੌਜ ਆਪਣੇ ਵਜ਼ੀਰ ਸ਼ਾਹਵਲੀ ਖਾਨ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ ਭੇਜੀ। ਜੈਨ ਖਾਨ, ਭੀਖਣ ਖਾਨ ਅਤੇ ਦੀਵਾਨ ਲੱਛਮੀ ਨਰਾਇਣ ਦੇ ਫੌਜੀ ਦਸਤੇ ਵੀ ਸ਼ਾਹਵਾਲੀ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ ਹੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਵਹੀਰ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜੇ ਗਏ।

ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੁਜ਼ਰਗ, ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਸਿੰਘਣੀਆ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਈ ਜੈਕਾਰੇ ਛੁਡਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਜੰਗ ਵਿਚ ਸਾਰੀਆਂ ਮਿਸਲਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ, ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਹੁਣਾ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ ਇੱਕਠੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਇਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਮਲਾ ਕਾਸਿਮ ਖਾਨ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਜਥੇਦਾਰ ਜਰਨੈਲ਼ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹੂਵਾਲੀਆ ਨੇ ਲੜਦੇ-ਲੜਦੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਬਰਨਾਲੇ ਵੱਲ ਵਧਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਕਾਸਿਮ ਖਾਨ ਮੂੰਹ ਦੀ ਖਾ ਕੇ ਅਜੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟਿਆ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਮਵਰ ਜਰਨੈਲਾਂ ਜਹਾਨ ਖਾਨ ਤੇ ਸਰਬੁਲੰਦ ਖਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਚਾਰੇ ਚੁਫੇਰਿਉਂ ਸਿੱਖਾਂ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਵਕਤ ਅਬਦਾਲੀ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 48 ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਕਰੀਬ ਦਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਕੀਲ ਸੇਖੂ ਸਿੰਘ ਹੰਭਲਵਾਲ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਵਹੀਰ ਸਮੇਤ ਲੜਦੇ ਲੜਦੇ ਬਰਨਾਲੇ ਵੱਲ ਨੂੰ ਕੂਚ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਸ਼ਾਹਵਲੀ ਖਾਨ ਵਜ਼ੀਰ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ ਅਬਦਾਲੀ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਵਹੀਰ ਦਾ ਚੋਖਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕੀਤਾ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਿਰਧ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਬਜ਼ੁਰਗ, ਬੀਬੀਆਂ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਬੰਦੀ ਬਣਾ ਲਏ। ਜਦੋਂ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਹੁਣਾਂ ਨੂੰ ਅਬਦਾਲੀ ਦੀ ਇਸ ਹਰਕਤ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰਦਰ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ, ਸਰਦਾਰ ਕਰੋੜਾ ਸਿੰਘ, ਸਰਦਾਰ ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਵਡੇ ਫੌਜੀ ਦਸਤੇ ਦੇ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੰਦੀ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਵਾਸਤੇ ਭੇਜਿਆ। ਇਹ ਸਿੰਘ ਪੂਰੀ ਸੂਰਬੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲੜੇ ਆਏ ਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਛੁਡਵਾ ਲਿਆ। ਇਥੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਹਵਲੀ ਦੀ ਫੌਜ ਦਾ ਭਾਰਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕੀਤਾ। ਹਾਰ ਖਾ ਕੇ ਵਜ਼ੀਰ ਸ਼ਾਹਵਲੀ ਖਾਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਿਆ। ਸਰਦਰ ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ ਸ਼ੁਕਰਚਕੀਆ ( ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ) ਨੇ ਜਰਨੈਲ ਸਰਬੁਲੰਦ ਖਾਨ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜਖਮੀਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਹੱਥੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੈਨਾਪਤੀ ਜਹਾਨ ਖਾਨ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਬਦਾਲੀ ਕੋਲ ਇਸ ਵਕਤ ਤੇਜ਼ ਮਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰੀਆਂ ਤੋਪਾਂ ਨਹੀਂ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਵਲੋਂ ਇਤਨੇ ਵੱਡੇ ਟਾਕਰੇ ਜਾਂ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦਾ ਉੱਕਾ ਇਲਮ ਨਹੀਂ ਸੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਭਾਰੀ ਤੋਪਾਂ ਲਾਹੌਰ ਹੀ ਛੱਡ ਆਇਆ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਪਾਸ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਹਲਕੀਆਂ ਤੋਪਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਸਨ, ਜੋਕੇ ਹੱਥੋ-ਹੱਥ ਭਾਵ ਆਹਮੋ ਸਾਹਮਣੇ ਦੀ ਦੁਵੱਲੀ ਲੜਾਈ ਵੇਲੇ ਇਹ ਤੋਪਾਂ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਆਈਆਂ। ਇਸ ਘਮਸਾਨ ਜੰਗ ਵਿਚ ਦੋ ਪੁਰਾਤਨ ਪਵਿੱਤਰ ਬੀੜਾਂ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਵਾਲੀ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਾਲੀ ਪਾਲਕੀ ਵੀ ਛੱਡਣੀ ਪੈ ਗਈ। ਇਸ ਜੰਗ ਵਿਚ ਸਰਦਾਰ ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ ਸ਼ੁਕਰਚੱਕੀਏ ਨੇ ਖਾਲੀ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਦੇ ਨਾਲ ਅਨੇਕਾਂ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ, ਸਿੰਘਣੀਆਂ ਅਤੇ ਭੁਝੰਗੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਜਗਾਹਾਂ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।

ਇਸ ਘਮਾਸਾਨ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਲੜਾਈ ਲੜਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਬਰਨਾਲੇ ਵੱਲ ਨੂੰ ਵੱਧਦੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਸ਼ਾਮ ਹੁੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਪਿੰਡ ਕੁਤਬਾ ਅਤੇ ਬਾਹਮਣੀਆਂ ਲਾਗੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਘੇਰਾ ਟੁੱਟ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਇਥੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ। ਅਬਦਾਲੀ ਦੀ ਫੌਜ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਬਜ਼ੁਰਗ, ਇਸਤਰੀਆਂ ਤੇ ਬੱਚੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਪਿੰਡ ਕੁਤਬੇ ਲਾਗੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਇਕ ਢਾਬ ਸੀ, ਜਿਸ ਉਪਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਵਕਤ ਤਕ ਦੋਵੇਂ ਫੌਜਾਂ ਥੱਕ ਕੇ ਚੂਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ। ਪਿਆਸੇ ਭੁੱਖੇ ਫੌਜੀਆਂ ਦਾ ਬੁਰਾ ਹਾਲ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਫੌਜਾਂ ਪਿਛਲੇ 48 ਘੰਟੇ ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ 10 ਘੰਟੇ ਤੋਂ ਆਪਸ ਵਿਚ ਜੂਝ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਇਥੇ ਰਜ ਕੇ ਪਿਆਸ ਬੁਝਾਈ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਤਕ ਸਿੱਖ ਇਥੋਂ ਚਲੇ ਨਾ ਗਏ ਉਨੀ ਦੇਰ ਤਕ ਅਬਦਾਲੀ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਦੀ ਨੇੜੇ ਆਣ ਦੀ ਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਪਈ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਦੁਰਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਲਾਗੇ ਫਟਕਣ ਹੀ ਨਹੀੱ ਦਿੱਤਾ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਚਾਲੇ ਪਾਣ ਮਗਰੋਂ ਅਬਦਾਲੀ ਦੀਆਂ ਪਿਆਸੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਪਾਣੀ ‘ਤੇ ਟੁੱਟ ਪਈਆਂ, ਏਨੇ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਦੂਰ ਨਿਕਲ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਅਬਦਾਲੀ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਬਰਨਾਲੇ ਤੱਕ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ ਪਰ ਇਸ ਵਕਤ ਤਕ ਹਨੇਰਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬਰਨਾਲਾ ਸਿੱਖ ਵਸੋਂ ਵਾਲਾ ਇਲਾਕਾ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਅਬਦਾਲੀ ਰੁਕ ਗਿਆ। ਸਿੱਖ ਅੱਗੇ ਕੋਟਕਪੂਰਾ, ਲੱਖੀ ਜੰਗਲ ਤੇ ਫਰੀਦਕੋਟ ਵੱਲ ਨੂੰ ਨਿਕਲ ਗਏ। ਕੁੱਪ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬਰਨਾਲੇ ਤੱਕ ਹਰ ਪਾਸੇ ਲਾਸ਼ਾਂ ਵਿਛੀਆਂ ਪਈਆਂ ਸਨ।

ਇਸ ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਵਿਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦਾ ਨਾਲ ਹੋਣਾ ਸੀ। ਸੋ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਬਿਰਧ, ਬੀਬੀਆਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਵੀ ਫ਼ਿਕਰ ਸੀ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੀਲਾ ਜੰਗ ਕਰਕੇ ਨਿਕਲ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਦੂਸਰਾ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਫੌਜ 50 ਹਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਅਬਦਾਲੀ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 2 ਲੱਖ ਸੀ। ਅਬਦਾਲੀ ਦੀ ਮਦਦ ਦੇ ਲਈ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫੌਜਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਚੌਧਰੀਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਹਾਜ਼ਰ ਸੀ, ਜਦ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਵੀ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਉਮੀਦ ਸੀ। ਦੋਨਾਂ ਫੌਜਾ ਦਾ ਚੋਖਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਸੀ। 10 ਤੋਂ 12 ਹਜ਼ਾਰ ਤਕ ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਅਤੇ ਏਨੇ ਹੀ ਅਬਦਾਲੀ ਦੀ ਫੌਜ ਮਾਰੀ ਗਈ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬੀਬੀਆਂ, ਬਿਰਧ ਅਤੇ ਬੱਚੇ 18 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 20 ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਕਰੀਬ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਨ ਨੁਕਸਾਨ 30 ਤੋਂ 32 ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਕਰੀਬ ਸੀ।

ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਨਾਲੋ ਨਾਲ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਵਾਲੀਆਂ ਪੁਰਾਤਨ ਪਵਿੱਤਰ ਬੀੜਾਂ ਅਬਦਾਲੀ ਦੀ ਫੌਜ ਦੇ ਹੱਥ ਆ ਗਈਆਂ, ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਿਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀਆਂ ਸਗੋਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ, ਸਰਦਾਰ ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ ਸ਼ੁਕਚੱਕੀਆ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਕਰੋੜਸਿੰਘਿਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਕਈ-ਕਈ ਫੱਟ ਲੱਗੇ। ਕੋਈ ਐਸਾ ਸਿੱਖ ਸਿਪਾਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਚਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਜਿਸਮ ਤੇ ਜ਼ਖਮ ਨਾ ਲੱਗਾ ਹੋਣ। ਪਰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਦਾ ਵੱਡਾ ਲਾਭ ਇਹ ਹੋਇਆ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਜਿਹੜਾ ਥੋੜਾ ਮਾਸਾ ਵੀ ਅਬਦਾਲੀ ਦਾ ਡਰ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਜੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਕੌਮ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਮਰਹੱਟਿਆਂ ਵਾਂਗ ਮੁੜ ਉੱਠ ਨਾ ਸਕਦੀ। ਪਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ 6 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਅਬਦਾਲੀ ਨੂੰ ਪਿੱਪਲੀ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਖੇ ਮੁੜ ਘੇਰ ਲਿਆ।

ਅਬਦਾਲੀ ਨੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਨੀਹਾਂ ਵਿਚ ਬਰੂਦ ਰੱਖ ਕੇ ਇਸ ਮੁਕਦਸ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਕਰਣ ਦੀ ਜ਼ੁਰਅਤ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੇ ਵਲੋਂ ਉਸ ਨੇ ਸਮਝ ਲਿਆ ਕੇ ਇੰਜ ਕਰਕੇ ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦੇਵੇ ਗਾ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਵਿਚ ਹੋਏ ਕਤਲੇਆਮ ਦਾ ਬੜਾ ਰੋਸ ਅਤੇ ਰੰਜ ਸੀ। 5 ਫਰਵਰੀ, 1762 ਈ: ਨੂੰ ਇਹ ਘੱਲੂਘਾਰਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮਈ 1762 ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਸਰਹਿੰਦ ਨੂੰ ਘੇਰਾ ਪਾਂ ਲਿਆ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਹੌਸਲੇ ਤੋਂ ਬਾਵਾਕਫ਼ ਜੈਨ ਖਾਨ ਨੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਤਾਂ ਕੀ ਕਰਣਾ ਸਗੋ 50 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਈਆ ਨਜ਼ਰਾਨਾ ਦੇ ਕੇ ਰਾਜ਼ੀਨਾਮਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਆਉਂਦੀ ਦੀਵਾਲੀ ਤੱਕ 60 ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਕਰੀਬ ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦੀ ਗਾਨੇ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਲਾੜੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਵਿਆਹੁਣ ਲਈ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਅਬਦਾਲੀ ਘਬਰਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਤੋਂ ਭੱਜਣ ਲਗਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਹੁਣ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਦੇ ਸੁਨੇਹੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕੁਝ ਦੂਤ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵੱਲ ਭੇਜੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਰਨਾਲੇ ਦਾ ਇਕ ਸਿੱਖ ਵਕੀਲ ਨਾਨੂ ਸਿੰਘ ਵੀ ਸੀ। ਉਸ ਵਕਤ ਸਰਦਾਰ ਜਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲਵਾਲੀਆ, ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ, ਸਰਦਾਰ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਕਰੋੜਸਿੰਘਿਆ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰ ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ ਸ਼ੁਕਰਚੱਕੀਆ ਨੇ ਆਪਸੀ ਸੁਲਾਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਬਦਾਲੀ ਦੀ ਆਫਰ ਨੂੰ ਮੁੱਢੋਂ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ।

17 ਅਕਤੂਬਰ, 1762 ਵਾਲੇ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਤੜਕੇ ਹੀ ਸਿੱਖ ਅਬਦਾਲੀ ਦੀ ਫੌਜ ਉੱਪਰ ਟੁੱਟ ਪਏ। ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਲਹੂ ਡੋਲਵੀਂ ਜੰਗ ਹੋਈ। ਪਾਣੀਪਤ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਜੰਗਾਂ ਦਾ ਜੇਤੂ ਗਾਜ਼ੀ ਅਬਦਾਲੀ ਸ਼ਾਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਿੰਘਾਂ ਹੱਥੋਂ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਰ ਖਾ ਕੇ ਸਣੇ ਫ਼ੌਜ ਲਾਹੌਰ ਦੌੜ ਗਿਆ। ਇਸ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫਿਰ ਅਬਦਾਲੀ ਦੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਨਾ ਟਿਕ ਸਕੇ।

ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਜਦ ਵਾਪਸ ਦੇਸ਼ ਪਰਤਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਸਮਝ ਲਿਆ ਦੀ ਕਿ ਸਿੰਘ ਹੁਣ ਸਿਰ ਨਹੀਂ ਚੁਕ ਸਕਣਗੇ। ਇਸਨੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਕਟੇ ਹੋਏ, ਸਿਰਾਂ ਦੇ ਜਾਲੂਸ ਕੱਢੇ ਤਾਂ ਕੇ ਲੋਕ ਭੈਭੀਤ ਹੋ ਜਾਣ। ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਸਿਰ ਲਾਹੌਰ ਲਿਆ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਿਰਾਂ ਦੇ ਮੀਨਾਰ ਬਣਵਾਏ। ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਨੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੂੰ ਢਹਿ ਢੇਰੀ ਕਰਣ ਦੀ ਬਦਚਲਣੀ ਕੀਤੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਨ 1757 ਵਿਚ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੰਨ 1762 ਵਿਚ। ਪਹਿਲੇ ਹਮਲੇ ਵਿਚ ਵੀ ਤੋਪਾਂ ਨਾਲ ਹਮਲੇ ਕਰਕੇ ਬੜੀ ਤਬਾਹੀ ਕੀਤੀ ਪਰ ਦੂਜੀ ਵੇਰ ਤਾਂ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਬਾਰੂਦ ਨਾਲ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਢਹਿ ਢੇਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਜਦੋਂ ਦੂਰ ਤਕ ਉੱਡ ਕੇ ਗਈਆਂ ਤਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਵੀ ਜਖ਼ਮੀ ਹੋਈਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਮਲਬੇ ਨਾਲ ਪੁਰਵਾ ਦਿਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਗੁਨਾਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਗਾਈਆਂ ਮਾਰ ਕੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿਚ ਸੁੱਟੀਆਂ ਤਾਂ ਜੋ ਸਿੰਘ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਨੂੰ ਅਪਵਿੱਤਰ ਜਾਣ ਕੇ ਛੱਡ ਜਾਣ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਚਾਰ ਚੁਫੇਰੇ ਪਹਿਰਾ ਬਿੱਠਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਸੰਨ 1768 ਵਿਚ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਦੇ ਢਾਹੇ ਹੋਏ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਖ਼ਾਲਸੇ ਨੇ ਮੁੜ ਉਸਾਰਿਆ।