20 ਅਕਤੂਬਰ 1759 ਵਾਲੇ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਦਿਨ, ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਬੁੰਗੇ ਵਿਖੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਿੰਘ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕਠਿਆਂ ਮਿਲ ਕੇ ਟੱਕਰ ਲੈਣ ਲਈ ਗੁਰਮਤਾ ਕੀਤਾ।
ਸਨ 1759 ਈ: ਨੂੰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਉਤੇ ਅਪਣੇ ਪੰਜਵੇਂ ਹੱਮਲੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਨੇ 40 ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਾਲੀ ਭਾਰੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਉਤੇ ਚੜਾਈ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਹਮਲਾ ਇਸ ਸੋਚ ਦੇ ਨਾਲ ਕਰਣਾ ਚਾਹਿਆ ਸੀ ਕੇ ਜੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮਰਾਠਿਆਂ ਨੂੰ ਭਾਂਜ ਪਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਪੈਰ ਜਮਾਉਣੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਗੇ।
20 ਅਕਤੂਬਰ 1759 ਵਾਲੇ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਦਿਨ, ਜਥੇਦਾਰ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ, ਸਰਦਾਰ ਜੈ ਸਿੰਘ ਕਨ੍ਹੱਈਆ, ਬਾਬਾ ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ ਸ਼ੁਕਰਚੱਕੀਆ, ਸਰਦਾਰ ਗੁੱਜਰ ਸਿੰਘ, ਸਰਦਾਰ ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਭੰਗੀ, ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਹੋਰ ਮਿਸਲਦਾਰ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਖੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਬੁੰਗੇ ਵਿਖੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਇਥੇ ਸਾਰੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕਠਿਆਂ ਮਿਲ ਕੇ ਟੱਕਰ ਲੈਣ ਲਈ ਗੁਰਮਤਾ ਕੀਤਾ।
25 ਅਕਤੂਬਰ 1759 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਅਟਕ ਪਾਰ ਕੀਤਾ ਪਰ ਮਰਾਠਿਆਂ ਨੇ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਟਾਕਰਾ ਨਹੀ ਕੀਤਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਜਹਾਨ ਖਾਨ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ ਅਗਾਊਂ ਦਸਤੇ ਵਜੋਂ, ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਭੇਜੀ ਹੋਈ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਰਸਤਾ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋ ਹੀ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਆਪਣੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਲਾਗੇ ਪੁਜਿਆ ਤਾਂ ਖ਼ਾਲਸੇ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਖਬਰ ਹੀ ਗਈ ਸੀ। ਸੋ ਖਾਲਸਾ ਮਿਸਲਦਾਰਾਂ ਨੇ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਭਾਵ, 20 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਹੀ ਇੱਕਠਿਆਂ ਹੋ ਕੇ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਟਾਕਰੇ ਦਾ ਮਤਾ ਕੀਤਾ ਹੀ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਸੋ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰ ਆਪੋ ਆਪਣੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਤੋ-ਰਾਤ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸ਼ਾਲਾਮਾਰ ਬਾਗ਼ ਦੇ ਬਾਹਰ ਜਾ ਪੁੱਜੇ ਅਤੇ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੁਰਾਨੀ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਉਤੇ ਇੱਕਠਿਆਂ ਨੇ ਧਾਵਾ ਬੋਲ ਦਿੱਤਾ। ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਇਸ ਹੱਲੇ ਅੱਗੇ ਦੁਰਾਨੀ ਦੀ ਫੌਜ ਟਿਕ ਨਾ ਸਕੀ ਅਤੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਪੁੱਠੇ ਪੈਰ ਭਜ ਗਈ। ਖਾਲਸਾਈ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਬਾਗਬਾਨ ਪੁਰਾ ਅਤੇ ਬੇਗਮ ਪੁਰਾ ਬਸਤੀਆਂ ਤੱਕ ਦੁਰਾਨੀਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਇਨਹਾਂ ਦਾ ਕਾਫੀ ਮਾਲ ਅਸਬਾਬ ਖੋਹ ਲਿਆ।
ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਇੱਕਠਿਆਂ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਉੱਪਰ ਧਾਵਾ ਬੋਲਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸਨੇ ਜਹਾਨ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਵਡੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਕੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਟਾਕਰੇ ਦੇ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। ਸਿੰਘ ਸਰਦਾਰ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਸ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਬੈਠੇ ਸਨ। ਸ਼ਾਮ ਤੱਕ ਸਖ਼ਤ ਲੜਾਈ ਹੋਈ ਅਤੇ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਕਰੀਬ ਦੁਰਾਨੀ ਇਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਇਸੇ ਲੜਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਕਮਾਂਡਰ ਜਹਾਨ ਖ਼ਾਨ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਰਾਤ ਹੋਣ ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਫ਼ੌਜ ਮਾਝੇ ਵੱਲ ਖਿੰਡ ਪੁੰਡ ਗਈ। ਜਿਸਦਾ ਮਕਸਦ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਦੇ ਵਾਪਸ ਕੂਚ ਸਮੇਂ ਗੁਰੀਲਾ ਯੁੱਧ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਂਜ ਪਾਈ ਜਾ ਸਕੇ।
