ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਇਸ ਸੁਹਣੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੀਵ ਜੰਤੂ ਰੁੱਖ ਬੂਟੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਇੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਮ ਹਨ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਧਰੇ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਆਮ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਭੋਜਨ ਸੀ। ਆਓ ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣੀਏ।
ਕੋਧਰਾ : kodo Millet
ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਨਾਂ : Paspalm Scrobiculatim
ਹੋਰ ਨਾਂ : ਕੋਦਉ, ਕੋਧ੍ਰਾ, ਕੋਧ੍ਰੇ, ਕੋਡੋ, ਬਾਜਰਾ, ਕੋਧਰਾ, ਤੈਲਗੂ ਵਿੱਚ ਅਰੀਕੈਲੂ, ਤਾਮਿਲ ਵਿੱਚ ਵਰਾਗੂ, ਮਲਿਆਲਮ ਵਿੱਚ ਵਰਨ, ਕੰਨੜ ਵਿੱਚ ਅਰਕਾ, ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਕੋਡੋ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਕੋਧਰਾ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਢਲ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਫਾਟੇ ਨਾਕਨ ਟੂਟੇ ਕਾਧਨ ਕੋਦਉ ਕੋ ਭੁਸੁ ਖਈ ਹੈ।।(524)
ਗਹਿਲਾ ਲੋਕੁ ਨ ਜਾਣਦਾ ਹੰਸੁ ਨ ਕੋਧ੍ਰਾ ਖਾਇ।।(1381)
ਹੰਸੁ ਉਡਰਿ ਕੋਧ੍ਰੈ ਪਾਇਆ ਲੋਕੁ ਵਿਡਾਰਣਿ ਜਾਇ।।(1381)
ਕੋਧਰੇ ਦੀ ਫਸਲ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਉਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਫਿਲੀਪੀਂਜ਼, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਵੀਅਤਨਾਮ, ਥਾਈਲੈਂਡ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੋਧਰੇ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਪਠਾਰ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਕੋਧਰੇ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਉਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਖ਼ਤ ਫ਼ਸਲ ਹੈ ਜੋ ਸੋਕਾ ਵੀ ਸਹਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੋਨੋਕੇਟ ਘਾਹ ਦੀ ਕਿਸਮ ਹੈ ਜੋ ਚਾਰ ਫੁੱਟ ਤੱਕ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਬੀਜਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਜੂਨ–ਜੁਲਾਈ ਅਤੇ ਕਟਾਈ ਦਾ ਸਮਾਂ ਅਕਤੂਬਰ–ਨਵੰਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਚਾਰ ਤੋਂ ਨੌ ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਲੰਬਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪਤਲੇ ਹਲਕੇ ਹਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਪੱਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ 20 ਤੋਂ 40 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਤੱਕ ਲੰਮੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਬੀਜ ਅੰਡਾਕਾਰ ਦੇ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਹਲਕੇ ਭੂਰੇ ਤੇ ਸਲੇਟੀ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਖੋਖਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਝੋਨੇ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਦੀਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਉੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੌਦੇ ਬਾਥੂ ਵਰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਡੋ ਬਾਜਰਾ ਆਟੇ ਵਿੱਚ ਪੀਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਲਵਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਚੌਲਾਂ ਵਾਂਙ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਚਾਰੇ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਖ਼ੁਰਾਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਚੌਲਾਂ ਤੇ ਕਣਕ ਦੇ ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਵਜ਼ਨ ਘੱਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚਰਬੀ ਅਤੇ ਕੈਸਟਰੋਲ ਸਮੇਤ ਕਈ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਟੀਨ, ਵਿਟਾਮਿਨ, ਮਿਨਰਲ ਅਤੇ ਐਂਟੀਆਕਸੀਡੈਂਟਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
