ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਬਦਲਾਅ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਬੱਚੇ ਸਾਡੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਪਿਆਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਲਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਾਡਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾਂਭੀਏ ਤਾਂ ਜੋ ਬੱਚੇ ਆਪਣੇ ਵਿਰਸੇ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੋ ਸਕਣ।
ਉੱਜਲ ਫੁੱਲ : ਨਾਰੀਅਲ ਦੇ ਜੁੱਟ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਉਪਰੋਂ ਛਿੱਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਖੋਪੇ ਦੀ ਗਿਰੀ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਗਿਰੀ ਨੂੰ ਜਦ ਚੀਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਲੌਂਗ ਦੇ ਅਕਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਡੰਡੀ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉੱਜਲ ਫੁੱਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਮਿੱਥ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਔਲਾਦ ਨਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਲੜਕੇ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਦੀ ਖਾਹਿਸ਼ ਹੋਵੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਫੁੱਲ ਖਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅੰਗਣੀ ਪਿੜ : ਪਹਿਲੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਕੱਚੇ ਪਿੜ ਹੁੰਦੇ ਸਨ । ਦਾਣਿਆਂ ਦਾ ਬੋਹਲ ਚੁੱਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦਾਣੇ ਹੂੰਝਣ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਵੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਰਲੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਕਿਸਾਨ ਦਾ ਕੰਮੀ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੂੰਝ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਸੀ । ਇਸ ਨੂੰ ਅੰਗਣੀ ਪਿੜ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ।
ਅਗਾੜਾ-ਪਿਛਾੜਾ: ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਥਾਂ ਬੰਨਣ ਵੇਲ਼ੇ ਖ਼ਰਮਸਤੀ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਅਗਲੀ ਲੱਤ ਨੂੰ ਰੱਸਾ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵੱਲ ਕਾਫ਼ੀ ਦੂਰ ਕਿੱਲਾ ਗੱਡ ਕੇ ਤੇ ਪਿਛਲੀ ਲੱਤ ਨੂੰ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਸਾ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਕਾਫ਼ੀ ਦੂਰ ਕਿੱਲਾ ਗੱਡ ਕੇ ਉਸ ਨਾਲ਼ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੀ ਲੱਤ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਾਲ਼ੇ ਬੰਨ੍ਹਣ ਨੂੰ ਅਗਾੜਾ ਤੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਵਾਲ਼ੀ ਲੱਤ ਬੰਨ੍ਹਣ ਨੂੰ ਪਛਾੜਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਧਿਆਰਾ : ਪਹਿਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਿਵਾਜ ਸੀ ਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਕੋਈ ਪਸੂ ਪਾਲਕ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਆਪਣੇ ਪਸੂ ਪਾਲਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਹੋਣ ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਟਰੂ-ਵੱਛਰੂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਇਸ ਸ਼ਰਤ ਤੇ ਪਾਲਣ ਲਈ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜਦੋਂ ਇਹ ਵੇਚਣਯੋਗ ਹੋਵੇਗਾ ਤਾਂ ਇਸਦੀ ਕੀਮਤ ਅੱਧੋ-ਅੱਧ ਵੰਡ ਲਈ ਜਾਵੇਗੀ।
ਅਰਲਾਕੋਟ : ਅਰਲਾਕੋਟ ਲੱਕੜ ਦਾ ਇੱਕ ਦੁਸਾਂਗੜ ਢਾਂਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਬੰਨੇ ਤੇ ਗੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਉੱਪਰੋਂ ਆਦਮੀ ਤਾਂ ਲੰਘ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਪਸੂ ਨਹੀਂ ਲੰਘ ਸਕਦਾ। ਅਵਾਰਾ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਪਸੂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਖੇਤਾਂ ਦੁਆਲ਼ੇ ਝਾਫਿਆਂ ਦੀ ਵਾੜ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਅੰਦਰ ਜਾਣ ਲਈ ਅਰਲਾਕੋਟ ਗੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅੰਨ੍ਹਾ ਖੂਹ : ਪੁਰਾਣੇ,ਬੇਅਬਾਦ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚਲੇ ਉਹ ਖੂਹ ਜੋ ਉਪਰੋਂ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ਼ ਭਰ ਗਏ ਹੋਣ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੰਨ੍ਹੇ ਖੂਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਥਾਂ ਤੇ ਭੇਡਾਂ -ਬੱਕਰੀਆਂ ਦਾ ਇੱਜੜ ਘੇਰਾ ਵਲ ਕੇ ਬੈਠ ਜਾਵੇ,ਉੱਥੇ ਹੇਠਾਂ ਅੰਨ੍ਹਾ ਖੂਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭੇਡਾਂ-ਬੱਕਰੀਆਂ ਕਦੇ ਵੀ ਖੂਹ ਵਾਲ਼ੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਟੱਪਦੀਆਂ ਭਾਵੇਂ ਖੂਹ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ਼ ਪੂਰਿਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਭਾਵੇਂ ਉੱਪਰ ਕੱਖ ਕਾਨੇ, ਝਾੜ ਬੂਟ ਉੱਗ ਆਇਆ ਹੋਵੇ।
