ਹਰ ਅਖਾਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਿਸੇ ਵਾਪਰੀ ਹੋਈ ਘਟਨਾ ਜਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਦਾ ਨਿਚੋੜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਸਿਆਣਪਾਂ ਦੇ ਇਹ ਤੱਤ ਜਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਸੇਧ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕੀ ਜਾਣੇ ਪੀੜ ਪਰਾਈ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪੀੜ ਨਾ ਕਾਈ - ਦੁਖੀ ਬੰਦਾ ਹੀ ਦੁਖੀ ਦਾ ਦਰਦ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕੀ ਦੇਸੀ ਸਾਧੋ, ਜਿਸ ਪਿੰਨ (ਮੰਗ) ਗਲੋਲਾ ਖਾਧੋ - ਜਿਸਦਾ ਆਪਣਾ ਨਿਰਬਾਹ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਚੱਲਦਾ ਹੋਏ, ਉਸਨੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਕੀ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਕਿਸੇ ਕੰਜੂਸ ਨੂੰ ਭੰਡਣ ਵੇਲ਼ੇ ਇਹ ਅਖਾਣ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕੀਹਦੀ ਨੂੰਹ ਧੀ ਨਾਲ਼ੋਂ ਘੱਟ ਹੈ - ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਅਦਨਾ ਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਤਮੰਨਾ ਕਰੇ। ਉਹ ਘਰ ਸੁੱਝੇ ਮੰਗਤਿਆਂ ਜਿੱਥੇ ਮਿਲੇ ਖ਼ੈਰਾਤ - ਮੰਗਤੇ ਵੀ ਉਸੇ ਘਰ ਹੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ੈਰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਝਾਕ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਘਿਓ ਦੀਆਂ ਕੁਰਲੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ - ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਅੱਤ ਦਰਜੇ ਦੀ ਗ਼ਰੀਬੀ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਅਮੀਰ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਅਖਾਣ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਰਾਣੀ ਜਿਹਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਪਾਣੀ - ਜਿਸ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਸਿੰਜਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਵਧੇਰੇ ਚੰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਝੂਲੇ ਉਹ ਚੀਰੀਐ ਸਾਕਤ ਸੰਗੁ ਨਾ ਹੇਰਿ - ਮਾੜੀ ਸੰਗਤ ਕੀਤਿਆਂ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਜੀਵਨ ਮਾੜਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਜੋਰਾਵਰ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ੇ ਚੰਗੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਜੀਵਨ ਵੀ ਕਠਿਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦਿਨ ਗਏ ਜਦੋਂ ਖਲੀਲ ਖਾਂ ਫਾਖਤਾ ਉਡਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ - ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਅਤੀਤ ਦੇ ਸੁੱਖ ਅਤੇ ਮੌਜ ਮੇਲੇ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ-ਕਰ ਦੁਖੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਦਿਨ ਡੁੱਬਾ ਜਦੋਂ ਕੰਮ ਸਵਾਰੇ ਕੁੱਬਾ ਜਾਂ ਉਹ ਦਿਨ ਡੁੱਬਾ ਜਦ ਘੋੜੀ ਚੜ੍ਹਿਆ ਕੁੱਬਾ - ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਯੋਗਤਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਪਰ ਫੜ੍ਹਾਂ ਬੜੀਆਂ ਮਾਰੇ। ਉਹ ਨਾ ਕੁੱਦੇ ਉਹਦੀ ਬਾਜ਼ਰੀ ਕੁੱਦੇ - ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਫਸਲ ਚੰਗੀ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਦੇ ਆਸਰੇ ਹੰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰੇ। ਉਹ ਨਾ ਦਈਏ ਮੰਗਵਾਂ, ਜਿਸ ਦਿਤੇ ਪਛਤਾਏ - ਅਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਜਿਸ ਬਿਨਾਂ ਨਾਂ ਸਰਦਾ ਹੋਵੇ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮੰਗਵੀਂ ਦੇ ਦਈਏ ਤੇ ਉਹ ਨਾ ਮੁੜੇ ਤਾਂ ਪਛਤਾਵਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਨਾ ਭੁੱਲਾ ਜਾਣੀਏ ਜੋ ਸ਼ਾਮੀ ਮੁੜ ਘਰ ਆਵੇ ਜਾਂ ਉਹ ਵੀ ਨਾਹੀ ਭੁੱਲਾ, ਜਿਹੜਾ ਰਾਹ ਪੈ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਉਹ ਵੀ ਭੁੱਲਾ ਨਾ ਜਾਣੀਏ ਜੋ ਮੁੜ ਘਰ ਆਵੇ - ਜਦ ਕੋਈ ਭੁੱਲ ਕਰਕੇ ਪਛਤਾਵਾ ਕਰੇ ਤੇ ਮੁੜ ਸਿੱਧੇ ਰਾਹ ਪੈ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਅਖਾਣ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਨਾਰ ਸੁਲੱਖਣੀ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਏ ਲੱਛਮੀ - ਪਲੇਠੀ ਲੜਕੀ ਜੰਮਣ ਵਾਲ਼ੀ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਕਹਿਣ ਸਮੇਂ ਇਹ ਅਖਾਣ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਨਾਲ਼ ਨਾ ਖੜ੍ਹੇ, ਉਹ ਘੋੜੀ ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ - ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਧੱਕੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਕਿਸੇ ਦਾ ਸਕਾ ਸੰਬੰਧੀ ਬਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕਰੇ ਪਰ ਅਗਲਾ ਨੇੜੇ ਨਾ ਲੱਗਣ ਦੇਵੇ। | 
