ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿਚ ‘ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ' ਦਿਵਸ 8 ਮਈ ਨੂੰ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਜੇਨੇਵਾ ਦੇ ਮੂਲ ਵਾਸੀ ਜੀਨ ਹੈਨਰੀ ਡਿਊਨਾਂਟ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਨ ’ਤੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੀਨ ਹੈਨਰੀ ਡਿਊਨਾਂਟ (ਜੀਵਨ 8 ਮਈ, 1828 ਤੋਂ 30 ਅਕਤੂਬਰ, 1910) ਉਹ ਸ਼ਖ਼ਸ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 24 ਜੂਨ, 1859 ਈ. ਵਿਚ ਇਟਲੀ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਇਕ ਕਸਬੇ ਸੈਲਫ਼ਰੀਨੋ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਅੰਦਰ ਚਾਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਹੋਈ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਕੋਈ 40 ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਕੇ ਮਰਦੇ ਤੱਕਿਆ ਸੀ। ਸਮਾਜ-ਸੇਵੀ ਇਨਸਾਨ ਹੈਨਰੀ ਡਿਊਨਾਂਟ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਮਨੋਰਥ ਲਈ ਨੈਪੋਲੀਅਨ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸੈਲਫ਼ਰੀਨੋ ਪੁੱਜਾ ਸੀ। ਹੈਨਰੀ ਡਿਊਨਾਂਟ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਕਦੇ ਵੀ ਲੜਾਈ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ ਸੀ। ਹੈਨਰੀ ਡਿਊਨਾਂਟ ਇਕੱਲਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸ ਨੇ ਸਥਾਨਕ ਬਸ਼ਿੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਤੜਪ ਰਹੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਮੈਦਾਨ-ਏ-ਜੰਗ ਵਿਚ ਨਿੱਤਰ ਪਿਆ। ਮਾਨਵਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਡਿਊਨਾਂਟ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਵੇਦਨਾ ਦੀ ਹੂਕ ਨਿਕਲੀ ਅਤੇ ਇਸ ਯਥਾਰਥਕ ਪੀੜ ਦੇ ਕੀਰਨਿਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ‘ਮੈਮਰੀ ਆਫ਼ ਸੈਲਫ਼ਰੀਨੋ' ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਰਾਹੀਂ ਹੈਨਰੀ ਡਿਊਨਾਂਟ ਨੇ ਅਜਿਹੀ ਸੰਸਥਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਜੋ ਯੁੱਧ-ਖੇਤਰ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਵਿਚ ਜ਼ਖ਼ਮੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਭੇਦਭਾਵ ਦੇ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹੇ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦੇ ਚਿੰਤਕਾਂ ਨੂੰ ਝੰਜੋੜ ਸੁੱਟਿਆ ਅਤੇ ਜਿਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਜੀਨ ਹੈਨਰੀ ਡਿਊਨਾਂਟ ਨੂੰ 26 ਅਕਤੂਬਰ, 1863 ਈ. ਵਿਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰ ਕੇ ‘ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਸੰਸਥਾ’ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਹੈਨਰੀ ਡਿਊਨਾਂਟ ਵੱਲੋਂ ਵਿਸ਼ਵ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਸ ਉਪਰਾਲੇ ਸਦਕਾ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1901 ਈ. ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ‘ਨੋਬਲ ਪਰਾਈਜ਼ ਪੀਸ’ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਡਿਊਨਾਂਟ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਨ 'ਤੇ 8 ਮਈ ਨੂੰ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਦਿਵਸ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਤੱਥਾਂ ’ਤੇ ਅਸਲ ਝਾਤ ਮਾਰੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਤੱਥ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਅਸਲ ਬਾਨੀ ਤਾਂ ਜੀਨ ਹੈਨਰੀ ਡਿਊਨਾਂਟ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਏ ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਸਨ ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਅਨਿਨ ਸਿੱਖ ਹੋਏ ਹਨ। ਭਾਈ ਘਨ੍ਹਈਆ ਜੀ ਨੇ 1704 ਈ. ਨੂੰ ਹੋਈ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਦੇ ਪਾਣੀ ਪਿਲਾਇਆ ਤੇ ਮਲ੍ਹਮ-ਪੱਟੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿਚ ਮਾਨਵ ਕਲਿਆਣ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ (ਜੀਵਨ 1648 ਤੋਂ 1718 ਈ.) ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਿਰਾਲੀ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਮਾਨਵ-ਸੇਵਾ ਦੀਆਂ ਵਿਲੱਖਣ ਮਿਸਾਲਾਂ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸੋਦਰਾ ਵਿਖੇ ਭਾਈ ਨੱਥੂ ਰਾਮ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਇਕ ਸਾਧਾਰਨ ਪਰਵਾਰ ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਗੁਰੂਘਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਇਸ ਅਨਿਨ ਸੇਵਕ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਵਡਿਆਇਆ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਦਾ ਮਾਲਕ ਵੀ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਜੋ ਨਿਰਵੈਰ ਹੈ, ਨਿਰਭਉ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਸੋਚ ਮਾਨਵੀ ਸੀਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਦੈਵੀ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਭਾਈ ਘਨ੍ਹਈਆ ਜੀ ਦੇ ਇਸ ਦੈਵੀ ਰੂਪ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਿਆਂ ਹੀ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੇ ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਨੂੰ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚੋਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਨੂਰੀ ਅਜ਼ੀਮ ਝਲਕ ਦੇਖੀ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਫੁਰਮਾਨ ਅਵਲਿ ਅਲਹ ਨੂਰੁ ਉਪਾਇਆ ਕੁਦਰਤਿ ਕੇ ਸਭ ਬੰਦੇ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਹੀ ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਦੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਸੀ।

ਦਰਅਸਲ ‘ਮੂਲ ਮੰਤਰ' ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ ਦੋ ਸ਼ਬਦ ‘ਨਿਰਭਉ’ ਅਤੇ ‘ਨਿਰਵੈਰ’ ਵਰਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਦੋ ਗੁਣ ਬਾਣੀ ਚਿੰਤਨ ਅਨੁਸਾਰ ਦੈਵੀ ਚਰਿੱਤਰ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ-ਸ਼ਕਤੀ ਮੰਨਦਿਆਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਦੇ ਝਰੋਖੇ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਰਭਉ ਅਤੇ ਨਿਰਵੈਰ ਹੋਣ ਦੇ ਮਾਡਲ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਸੂਝ ਮਾਡਲ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਕਰਦਿਆਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਲੋਕਾਈ ਨੂੰ ਇਹੀ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਨਿਰਭਉ ਹੋਏ ਬਿਨਾ ਸ਼ੁੱਭ ਕਰਮਨ ਲਈ ਜੂਝਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਨਿਰਵੈਰ ਹੋਏ ਬਿਨਾ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਨਿਰਭਉ ਤੇ ਨਿਰਵੈਰ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ ਮਾਰਗ ’ਤੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸੱਚੇ-ਸੁੱਚੇ ਸੇਵਕ ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਨੇ ਖਾਲਸੇ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਯੋਗੀ ਵਰਤਾਰੇ ਵਿਚ ਸਾਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਭਾਈ ਘਨ੍ਹਈਆ ਜੀ ’ਤੇ ਜੰਗੇ-ਇਲਜ਼ਾਮ ਸੀ ਕਿ ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਪਿਲਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਮਸਲਾ ਗੁਰੂ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮ-ਰੂਪ ਗੁਰੂ ਨੇ ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਨੂੰ ਗਲ਼ ਨਾਲ ਲਗਾ ਲਿਆ। ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਕਹਿ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਪਾਤਸ਼ਾਹ, “ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਹਰ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਵਿੱਚੋਂ ਤੁਹਾਡਾ ਹੀ ਰੂਪ ਨਜ਼ਰੀਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ- ਮੈਂ ਫਰਕ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ?” ਗੁਰੂ ਨੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਦੀ ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਜੋ ਕੇਵਲ ਇਕ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਦੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਅਸਲ ਵਿਚ ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਦੀ ਇਹ ਉਹ ਪਾਰਗਾਮੀ ਅਵਸਥਾ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸਭੇ ਸਾਝੀਵਾਲ ਸਦਾਇਨਿ ਤੂੰ ਕਿਸੈ ਨ ਦਿਸਹਿ ਬਾਹਰਾ ਜੀਉ ਦਾ ਮਹਾਂਵਾਕ ਅੰਦਰ-ਬਾਹਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਆਪਣੀ ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਕਾਲ ਦਾ ਭੈਅ ਮੁੱ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਨਹਦ ਨਾਦ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੁਣਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਸਿਰ ਝੁਕਾਈ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੂਝਾਰੂ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਉਪਰੰਤ ਕੀ ਕਹਿਣਗੇ? ਜੂਝਾਰੂ ਸਿੰਘ ਦਾ ਆਪਣਾ ਸੱਚ ਸੀ, ਪਰ ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਜਿਸ ਸੱਚ ਅਤੇ ਰੱਬੀ-ਬਿੰਦੂ ਉਪਰ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੇ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਨਾ ਕੋ ਬੈਰੀ ਨਹੀ ਬਿਗਾਨਾ ਦੀ ਸੋਚ ਸੀ। ਇਹ ਸੋਚ ਜੂਝਾਰੂ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਸੱਚ ਤੋਂ ਵਡੇਰੀ ਸੀ। ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਦਾ ਤਨ, ਮਨ ਅਤੇ ਸੁਰਤ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਟਿਕਾਓ ਵਿਚ ਸਨ, ਸਿਰਫ਼ ਗੁਰੂ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਸੀ। ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੇ ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਨੂੰ ਗਲ਼ ਨਾਲ ਲਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਮਲ੍ਹਮ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ “ਭਾਈ ਘਨ੍ਹਈਆ ਜੀ, ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਤਾਂ ਕਰਤਾਰ ਵਿਚਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਵੀ ਪਿਲਾਓ ਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀਆਂ ਦੀ ਮਲ੍ਹਮ-ਪੱਟੀ ਵੀ ਕਰੋ।” ਅਸਲ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਦੇ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਨਾਨਕ ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਸਾਕਾਰ ਬਿੰਬ ਦਿੱਸ ਪਿਆ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਹਾਮੀ ਆਪਣੇ ਅਨਿਨ ਸੇਵਕ ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਨਾਲ ਸੀ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਿਧਾਂਤ ਮੁਤਾਬਿਕ ਕਰਤਾਰ (ਪ੍ਰਭੂ) ਕੁਦਰਤ ਬਲਿਹਾਰੀ ਕੁਦਰਤਿ ਵਸਿਆ ਅਤੇ ਕਿਰਤ ਘਾਲਿ ਖਾਇ ਕਿਛੁ ਹਥਹੁ ਦੇਇ॥ ਨਾਨਕ ਰਾਹੁ ਪਛਾਣਹਿ ਸੇਇ॥ ਵਿਚ ਵਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਪਲ ਸਨ ਜਦੋਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਰਤਾਰ ਦੀ ਝਲਕ ਕਿਰਤ ਵਿੱਚੋਂ ਵੇਖੀ ਸੀ। ਭਾਈ ਘਨ੍ਹਈਆ ਜੀ ਵਿੱਚੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚਿਤਵੇ ਹੋਏ ਅਸਲ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਸਾਖਸ਼ਾਤ ਸਰੂਪ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਖਾਲਸਾ ਜੋ ਜਾਤਪਾਤ, ਰੰਗ-ਰੂਪ ਅਤੇ ਸੰਕੀਰਣਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਖਾਲਸਾ ਜਿਸ ਦਾ ਮਾਡਲ ਨਿਰਭਉ ਤੇ ਨਿਰਵੈਰ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਲਈ ਮਾਨਵਤਾ ਕਲਿਆਣ ਪਰਮ-ਧਰਮ ਹੈ। ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਦਾ ਮਾਰਗ ਸੱ ਅਤੇ ਧਰਮੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦੀ ਗੋਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਸੀ।

ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਰਸ਼ਨ ਮੁਤਾਬਿਕ ਜਿਸ ਪ੍ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਰੰਗ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਵਿਸ਼ੇ-ਵਿਕਾਰਾਂ ’ਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾ ਲਈ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਈ ਦੀ ਚਰਨ ਧੂੜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵਸਾ ਲਿਆ ਹੈ, ਭਾਵ ਨਿਰਮਾਣਤਾ ਵਾਲਾ ਭਾਵ ਪੈਦਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ; ਅਸਲ ਵਿਚ ਉਹੀ ਜੀਵ ਸੂਰਮਾ ਭਾਵ ਯੋਧਾ ਹੈ। ਗੁਰਵਾਕ ਹੈ:

ਜਾ ਕਉ ਹਰਿ ਰੰਗੁ ਲਾਗੋ ਇਸੁ ਜੁਗ ਮਹਿ ਸੋ ਕਹੀਅਤ ਹੈ ਸੂਰਾ॥
ਆਤਮ ਜਿਣੈ ਸਗਲ ਵਸਿ ਤਾ ਕੈ ਜਾ ਕਾ ਸਤਿਗੁਰੁ ਪੂਰਾ॥1॥
ਠਾਕੁਰੁ ਗਾਈਐ ਆਤਮ ਰੰਗਿ॥
ਸਰਣੀ ਪਾਵਨ ਨਾਮ ਧਿਆਵਨ ਸਹਜਿ ਸਮਾਵਨ ਸੰਗਿ॥1॥ਰਹਾਉ॥
ਜਨ ਕੇ ਚਰਨ ਵਸਹਿ ਮੇਰੈ ਹੀਅਰੈ ਸੰਗਿ ਪੁਨੀਤਾ ਦੇਹੀ॥
ਜਨ ਕੀ ਧੂਰਿ ਦੇਹੁ ਕਿਰਪਾ ਨਿਧਿ ਨਾਨਕ ਕੈ ਸੁਖੁ ਏਹੀ॥ (ਪੰਨਾ 679)

ਬ੍ਰਹਮ ਬਿੰਦੂ ਨੂੰ ਪੁੱਜੇ ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਤਾਂ ਉਹ ਯੋਧੇ ਸਨ ਜਿਸ ਨੇ ਬਾਹਰਲੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਐਵੇਂ ਅਤੇ ਵਕਤੀ ਸਮਝਦੇ ਹੋਇਆਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਮਾਰ ਲਏ ਸਨ। ਬਾਣੀ ਸੰਸਾਰ ਨਾਲ ਇਕਸੁਰ ਹੋਏ ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਸੰਸਾਰਕ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਅਸਲੇ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਸੇਵਾ ਦੇ ਮਹਾਤਮ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੇ ਸੁੱਚਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਭਾਈ ਘਨ੍ਹਈਆ ਜੀ ਇਸੇ ਲਈ ਆਦਰਸ਼ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਸੀ। ਜੰਗਾਂ-ਯੁੱਧਾਂ ਵਿਚ ਜ਼ਖ਼ਮੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਪਿਆਉਣਾ ਅਤੇ ਲੰਗਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਰਤਾਰੀ ਕਰਮ ਸੀ। ਸੇਵਾ ਭਾਵਨਾ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੱਬੀ ਮਿਲਾਪ ਦਾ ਫ਼ਖਰ ਹਾਸਲ ਸੀ। ਅਨਹਦ ਨਾਦ ਦੀ ਧੁਨੀ ਦੀ ਗੂੰਜ ਹਰ ਪਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਿੜਾਓ ਟਿਕਾਓ ਵਿਚ ਰੱਖਦੀ ਸੀ। ਸੇਵਾ ਭਾਵਨਾ ਨੇ ਸਾਰੀ ਹਉਮੈਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਅੰਦਰੋਂ ਹਊਮੈਂ ਮਿਟ ਗਈ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਇਕ ਸੁਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ ਹਉਮੈ ਬੂਝੈ ਤਾ ਦਰਿ ਸੂਝੈ ਸੇਵਾ ਜਿੱਥੇ ਹਉਮੈ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਦੂਜਿਆ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਵੀ ਹੈ। ਸੇਵਾ ਬਿਗਾਨਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬਣਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਸੇਵਾ ਦੇ ਮਹਾਤਮ ਨੂੰ ਇੰਜ ਪ੍ਰਗਟਾਇਆ ਹੈ:

-ਵਿਚਿ ਦੁਨੀਆ ਸੇਵ ਕਮਾਈਐ॥ ਤਾ ਦਰਗਹ ਬੈਸਣੁ ਪਾਈਐ॥ (ਪੰਨਾ 26)
-ਸੇਵਾ ਕਰਤ ਹੋਇ ਨਿਹਕਾਮੀ॥ ਤਿਸ ਕਉ ਹੋਤ ਪਰਾਪਤਿ ਸੁਆਮੀ॥
ਨਿਰੰਸਦੇਹ, ਸੇਵਾ ਰੱਬੀ ਗੁਣ ਹੈ। ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਸੇਵਾ ਭਾਵ ਦੀ ਜੀਵੰਤ (ਪੰਨਾ 286)

ਆਧੁਨਿਕ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਸੇਵਾ ਭਾਵ ਤੋਂ ਦੂਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਹੰਕਾਰ ਵਿਚ ਤੜਪ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਜਿਹੇ ਸਰਾਪੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਭਾਈ ਘਨ੍ਹਈਆ ਜੀ ਨੂੰ ਇਕ ਆਦਰਸ਼ ਵਾਂਗ ਚਿਤਵਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਗਨਿ ਬਬੂਲਾ ਹੋਈ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਵਰਗੇ ਸੇਵਾ-ਮਾਰਗੀ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਇਸ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮ-ਗਿਆਨੀ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਵਿਚ ਰੱਬੀ ਜਲੋਅ ਦਿੱਸਦਾ ਸੀ, ਕਲਿਆਣ ਭਾਵਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਕਸਦ ਸੀ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ। ਨਿਰਭਉ ਤੇ ਨਿਰਵੈਰ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਰੱਬੀ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ। ਮਨ ਟਿਕਾਉ ਵਿਚ ਸੀ ਤੇ ਤਨ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਸੀ। ਸੰਪਰਦਾਇਕ ਵੇਲਿਆਂ ਵਿਚ ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਇਕ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਤਿਮਾਨ ਹਨ ਜੋ ਮਾਨਵੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਸਾਰਥਿਕ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਧਰਮਸਾਲ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਜਾਚ ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ-ਮਾਡਲ ਤੋਂ ਸਿੱਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਨਿਰੰਸਦੇਹ ਇਹ ਉਹ ਜੀਵਨ ਹੈ ਜੋ ਕਾਲ ਦੇ ਭੈਅ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਵਿਚ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ ਹੈ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜੀਵਨ ਆਦਰਸ਼ ਇਕ ਜਗਦੀ ਜੋਤ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚਾਨਣ ਨੂੰ ਰੁਸ਼ਨਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਇਕ ਸੁਨਿਹਰੇ ਮਾਨਵੀ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਗੱਲ ਮੰਨਣੀ ਪਵੇਗੀ ਕਿ ਦੂਜਿਆਂ ਅਜਨਬੀਆਂ ਦੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਉਹੀ ਪਹਿਚਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਅਜੋਕਾ ਮਨੁੱਖ ਅੰਦਰੋਂ ਸਰਾਪਿਆ ਅਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਗੁਆਚਿਆ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਭਟਕਣ ਦੇ ਉਠ ’ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੈ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਗੱਲਾਂ ਤਾਂ ਸੇਵਾ ਦੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੋਚਦਾ ਲੁੱਟਣ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਜਿੰਨੀਆਂ ਵਧੇਰੇ ਕਸਮਾਂ ਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਓਨਾ ਹੀ ਵਧੇਰੇ ਝੂਠ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਚੰਦਰਮਾ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਗੁਆਂਢੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਵਿਸਾਰ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੁਲਾੜ ਜਿੱਤਣ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਹਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸੂਰ ਦੀ ਥਾਂ ਸ਼ੋਰ ਹੈ, ਭਜਨ ਦੀ ਥਾਂ ਭੋਜਨ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ, ਬੰਦਾ ਤਾਂ ਹੈ, ਪਰ ਬੰਦਗੀ ਗਾਇਬ ਹੈ। ਸੋ ਅਜਿਹੇ ਸੰਤਾਪੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਹੰਕਾਰ/ਹਉਮੈਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਚੁੱਕੇ ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਸਿੱਖੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਅਮਰ ਆਦਰਸ਼ ਕਹੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਆਓ, ਅਸਲ ਸੇਵਾ ਦੇ ਸਾਕਾਰ ਬਿੰਬ ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਤੋਂ ਸੇਵਾ/ਸਿਮਰਨ ਦੇ ਸਾਰਥਕ ਅਰਥਾਂ ਤੋਂ ਸੇਧ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਸਾਰਥਕ ਕਰੀਏ !