ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸੱਚ ਧਰਮ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਰਸੋਏ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅਪਰੰਪਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਵਿਚਰੇ। ਭੱਟ ਕਲ੍ਹ ਜੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਗੁਰੁ ਨਾਨਕੁ ਸਚੁ ਨੀਵ ਸਾਜਿ ਸਤਿਗੁਰ ਸੰਗਿ ਲੀਣਾ॥
ਗੁਰੁ ਅਰਜੁਨੁ ਘਰਿ ਗੁਰ ਰਾਮਦਾਸ ਅਪਰੰਪਰੁ ਬੀਣਾ॥3॥ (ਪੰਨਾ 1407) ਨਿਰੰਕਾਰ ਰੂਪ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਦਰਬਾਰ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸੰਗਤਾਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਤੋਂ ਮੂੰਹੋਂ ਮੰਗੀਆਂ ਮੁਰਾਦਾਂ ਪਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਗਾਇਨ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਭਾਈ ਪੈੜਾ ਜੀ ਤੇ ਭਾਈ ਦੁਰਗਾ ਜੀ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਹਜ਼ੂਰ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਅੱਗੇ ਸੀਸ ਨਿਵਾਇਆ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਦਾਤੇ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਅਰਜ਼ ਕੀਤੀ ‘ਹੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ! ਸਾਡੀ ਮੁਕਤੀ ਕਰੋ, ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸੇਵਾ ਕਮਾ ਕੇ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਬਚਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਐਸਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰੋ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਦੁੱਖ ਮਿਟ ਜਾਣ: ਬੈਠੇ ਸਨਮੁਖ ਅਰਜ਼ ਗੁਜ਼ਾਰੀ।
ਕਰਹੁ ਪ੍ਰਭੂ ਕੱਲਯਾਨ ਹਮਾਰੀ।
ਸਿੱਖ ਹਜ਼ਾਰੋ ਸੇਵ ਕਮਾਈ।
ਹਮਨੇ ਸੁਨੀ ਪਰਮਗਤਿ ਪਾਈ॥22॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰੰਥ, ਰਾਸ ਤੀਜੀ, ਅੰਸੂ 52) ਮਿਹਰਾਂ ਦੇ ਸਾਈਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਪੈੜਾ ਜੀ ਤੇ ਭਾਈ ਦੁਰਗਾ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ’ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹਿਰਦਾ ਜਾਣ ਕੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਬਚਨ ਕੀਤਾ ‘ਹੇ ਭਾਈ! ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿੱਛੇ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਹੁਣ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਜੋ ਹੁਣ ਦਾਨ ਕਰੋਗੇ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਅੱਗੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋਗੇ। ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਵਰਤਣ ਲਈ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਖਾਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜੋ ਵੀ ਵਧੇ ਉਸ ਦਾ ਦਾਨ-ਪੁੰਨ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਧਰਮ ਦੀ ਕਿਰਤ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਘਰ ਆਏ ਲੋੜਵੰਦ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਛਕਾਉਣਾ ਹੈ। ਭੋਜਨ ਛਕਾਉਂਦਿਆਂ ਮਨ ਵਿਚ ਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਣਾ ਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਇਹੀ ਕਹਿਣਾ ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ ਜੀ ਇਹ ਭੋਜਨ ਵੀ ਤੁਹਾਡਾ ਹੀ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਅਤੇ ਇਹ ਸ਼ਰਧਾ ਮਨ ਵਿਚ ਲਿਆਉਣੀ ਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦਾ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਪ ਛਕਿਆ ਹੈ: ਤਬਿ ਸਤਿਗੁਰ ਕੋ ਧਾਰਹਿ ਧਯਾਨ।
ਬਿਨੈ ਬਖਾਨਹਿ ਬਨਿ ਬਿਨ ਮਾਨ।
ਕਰ ਜੋਰੈ ਉਰ ਮਹਿਂ ਇਮ ਕਹੈ।
ਇਹ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਪ੍ਰਭੁ ਤੇਰੋ ਅਹੈ॥32॥
ਸਭਿ ਸਿੱਖਨਕੋ ਬੰਦਨ ਕਰੈ।
ਅਚ੍ਯੋ ਗੁਰਨਿ-ਇਮ ਸ਼ਰਧਾ ਧਰੈ...। (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰੰਥ, ਰਾਸ ਤੀਜੀ, ਅੰਸੂ 52) ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਨੂੰ ਕੱਪੜੇ ਬਣਾ ਕੇ ਦੇਣੇ ਹਨ। ਠੰਢ ਦਾ ਮੌਸਮ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਰਜਾਈ ਕੰਬਲ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਗ੍ਰਿਹਸਤੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਦਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਫਿਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੇ ਹੋਰ ਕਿਹਾ ‘ਜੋ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਪੁੰਨ-ਦਾਨ ਲਈ ਬਣਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖਲਕਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗੰਗਾ ਜਲ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗ੍ਰਿਹਸਤ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਹੀ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਹੈ। ਕਰਨਿ ਦਾਨ ਇਸ ਬਿਧਿ ਕੇ ਦੋਇ।
ਸਰਬ ਕਰੈ ਇਹ ਅਤਿ ਹਿਤ ਹੋਇ।
ਜਥਾ ਸ਼ਕਤਿ ਇਹ ਸਭਿ ਕੇ ਜੋਗ।
ਗ੍ਰਿਹਸਤ ਧਰਮ ਧਾਰ੍ਯੋ ਜਿਸ ਲੋਗ॥36॥
ਬਚਨ ਕਹ੍ਯੋ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਨਕ ਧੀਰ।
ਪੁੰਨ ਦਾਨ ਕਾ ਕਰੈ ਸਰੀਰ।
ਸੋ ਗਿਰਹੀ ਗੰਗਾ ਕਾ ਨੀਰ।
ਧਰਮ ਗ੍ਰਿਹਸਤ ਕੋ ਦਾਨ ਗਹੀਰ॥37॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰੰਥ, ਰਾਸ ਤੀਜੀ ਅੰਸੂ 52) ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਵੀ ਹੱਥੀਂ ਧਰਮ ਦੀ ਕਿਰਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੁਰਬਾਣੀ ਅੰਦਰ ਫੁਰਮਾਨ ਹੈ: ਘਾਲਿ ਖਾਇ ਕਿਛੁ ਹਥਹੁ ਦੇਇ॥
ਨਾਨਕ ਰਾਹੁ ਪਛਾਣਹਿ ਸੇਇ॥1॥ (ਪੰਨਾ 1245) ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਪਾ ਕੇ ਭਾਈ ਪੈੜਾ ਜੀ ਤੇ ਭਾਈ ਦੁਰਗਾ ਜੀ ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਆ ਗਏ ਤੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਕਮਾਉਣ ਲੱਗੇ। ਘਰ ਆਏ ਸਿੱਖ ਦੀ ਬੜੇ ਪਿਆਰ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਾਂ ਬੀਤਦਾ ਗਿਆ। ਘਰ ਦੀ ਆਮਦਨ ਘਟਦੀ ਗਈ ਤੇ ਖਰਚ ਵਧਦਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਗੁਰੂ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਕਮਾਉਂਦਿਆਂ ਉਹ ਕਰਜ਼ਾ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਸੰਗਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਕਰਨੀ ਰੱਬ ਦੀ ਇਕ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਸੰਗਤ ਆ ਗਈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣੇ-ਗੱਟੇ ਵੇਚ ਕੇ ਭੋਜਨ ਛਕਾਇਆ ਪਰ ਧੀਰਜ ਨਾ ਛੱਡੀ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਾਹਰ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਗਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਦਿਸੀ। ਕੌਤਕ ਰੱਬ ਦਾ ਜਦੋਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਖੋਦਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮੋਹਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆਂ ਇਕ ਦੇਗਚਾ ਮਿਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਹ ਘਰ ਲੈ ਆਂਦਾ ਤੇ ਫਿਰ ਸਾਰਾ ਕਰਜ਼ ਉਤਾਰ ਲਿਆ। ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਵੀ ਬਣਾ ਲਏ ਤੇ ਲੋੜਵੰਦ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਗੁਰਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹਦੇ ਤੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਮਗਨ ਰਹਿੰਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੇ ਹਜ਼ੂਰ ਜਾ ਕੇ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਸੁਣਾਇਆ ਤਾਂ ਸਤਿਗੁਰ ਜੀ ਨੇ ਬਚਨ ਕੀਤਾ, ‘ਹੇ ਗੁਰਸਿੱਖੋ! ਜੋ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਦਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਨਿਰੰਕਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਥੁੜ ਨਹੀਂ ਆਉਣ ਦਿੰਦਾ।’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤਿਨਾਮੁ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਿਆਂ ਭਾਈ ਪੈੜਾ ਜੀ ਤੇ ਭਾਈ ਦੁਰਗਾ ਜੀ ਨੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਸਹਾਈ ਹੋਏ: ਗੁਰਬਾਣੀ ਪਠਿ ਭਗਤਿ ਕਰੰਤੇ।
ਸ਼੍ਰੀ ਅਰਜਨ ਕੋ ਆਇ ਦਿਖੰਤੇ।
ਸੁਨਿ ਸਤਿਗੁਰ ਨੇ ਧਨ ਬਿਰਤਾਂਤ।
ਬਚਨ ਕਰ੍ਯੋ ਜੋ ਬੰਡਤਿ ਖਾਤ॥46॥
ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਤਿਸ ਥੁੜਨਿ ਨ ਦੇਤਿ।
ਸਰਬ ਪਦਾਰਥ ਹੋਤਿ ਨਿਕੇਤ।
ਸੱਤਿਨਾਮ ਸਿਮਰਤਿ ਗਤਿ ਪਾਈ।
ਅੰਤ ਸਮੈ ਗੁਰ ਭਏ ਸਹਾਈ॥47॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰੰਥ, ਰਾਸ ਤੀਜੀ, ਅੰਸੂ 52) ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਭਾਈ ਪੈੜਾ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਦੁਰਗਾ ਜੀ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਦਾਨੀ ਆਖਦਿਆਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ: ਪੁਰੀਆ ਚੂਹੜੁ ਚਉਧਰੀ ਪੈੜਾ ਦਰਗਹ ਦਾਤਾ ਭਾਰਾ। (ਵਾਰ 11-18) | 
