ਬਾਣੀ ਦੇ ਬੋਹਿਥ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਦਰਬਾਰ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮਹਿਤਾ ਗੋਤ ਦੇ ਭਾਈ ਮੱਦੂ, ਭਾਈ ਤੋਤਾ, ਭਾਈ ਗੋਖੂ ਅਤੇ ਭਾਈ ਟੋਡਾ ਇਕ ਸਾਥ ਪ੍ਰੇਮ ਧਾਰ ਕੇ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਪਹੁੰਚੇ। ਸਭ ਨੇ ਚਰਨਾਂ ਕਮਲਾਂ ’ਤੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾਇਆ ਤੇ ਧੰਨ ਗੁਰੂ ਧੰਨ ਗੁਰੂ ਕਹਿ ਕੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਬੈਠ ਗਏ। ਮੌਕਾ ਦੇਖ ਕੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਨੂੰ ਅਰਜ ਕੀਤੀ ‘ਹੇ ਗਰੀਬ ਨਿਵਾਜ ਜੀਉ! ਅਸੀਂ ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਜੱਸ ਸੁਣ ਕੇ ਆਏ ਹਾਂ ਆਪ ਮੁਕਤੀ ਦਾਤਾ ਹੋ, ਉਧਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਡਾ ਵੀ ਕਲਿਆਣ ਕਰੋ।’ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸੋਮੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਨੇ ਬਚਨ ਕੀਤਾ ‘ਹੇ ਭਾਈ ਸਿੱਖੋ! ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਪੜਿਆ ਤੇ ਸੁਣਿਆ ਕਰੋ ਫਿਰ ਇਸ ਦੀ ਵਿਚਾਰ ਕਰੋ ਕਿ ਇਹ ਗੁਰਬਾਣੀ ਕਿਸ ਮਨੋਰਥ ਲਈ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜੋ ਤਿਆਗਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਹੈ ਉਸ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰੋ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਜੋਗ ਹੈ,ਉਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨਾ ਹੈ।’ ਯਥਾ: ਸੁਨਿ ਬੋਲੇ ਸ਼੍ਰੀ ਅਰਜਨ ਗਯਾਨੀ।
‘ਪਠਹੁ ਸੁਨਹੁ ਤੁਮ ਮਿਲਿ ਗੁਰਬਾਨੀ।
ਆਪਸ ਮਹਿਂ ਪੁਨ ਕਰਹੁ ਬਿਚਾਰਾ।
ਕਯਾ ਆਸ਼ੈ ਗੁਰੁਦੇਵ ਉਚਾਰਾ॥28॥
ਤਯਾਗਨ ਕਹਯੋ ਸੁ ਤਿਆਗ ਕਰੀਜੈ।
ਗ੍ਰਹਣ ਜੋਗ ਸੋ ਗ੍ਰਹਣ ਧਰੀਜੈ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁ.ਪ੍ਰ.ਸੂ.ਗ੍ਰੰਥ ਰਾਸਿ ਤੀਜੀ, ਅਧਿ. 54) ਉਨ੍ਹਾਂ ਫਿਰ ਅਰਜ ਕੀਤੀ ‘ਹੇ ਸੱਚੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ! ਬਾਣੀ ਪੜਨ ਦਾ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਲਾਭ ਹੈ? ਬਾਣੀ ਦੀ ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਕੀ ਫ਼ਲ ਹੈ ਤੇ ਕਿਹੜੀ ਗੱਲ ਦਾ ਵੱਧ ਫ਼ਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੇ ਮੁਖਾਰਬਿੰਦ ਤੋਂ ਦੱਸੋ ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਸੁਣਨਾ ਕਰੀਏ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੁਖ ਫ਼ਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ। ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਨੇ ਮਿਹਰਾਂ ਕਰਦਿਆਂ ਬਚਨ ਕੀਤਾ।‘ ਹੇ ਭਾਈ ! ਗੁਰਬਾਣੀ ਪੜਨ ਤੇ ਸੁਣਨ ਦਾ ਫ਼ਲ ਜਾਣੋ, ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ਰਧਾ ਕਰ ਕੇ ਫਿਰ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਧਾਰਨ ਕਰੋ। ਜੋ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਨਿਰਮਲ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਬਾਣੀ ਕੰਠ ਕਰ ਕੇ ਇਕਾਗਰ ਹੋ ਮਨ ਨੂੰ ਮੇਲ ਲਏ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਬਾਣੀ ਪੜੇ, ਸੁਣੇ ਤੇ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁਣਾਵੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਭ ਮਨ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਉਹ ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਬਾਣੀ ਪੜਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿਸੇ ਵਡਿਆਈ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀ ਕਰਦੇ ਕੇਵਲ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਕਲਿਆਣ ਲੋਚਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਯਥਾ:- ਕਹਯੋ ਗੁਰੂ ‘ਇਨ ਕੋ ਫਲ ਜਾਨੋ।
ਸੁਨਿ ਕੀਜਹਿ, ਸ਼ਰਧਾ ਉਰ ਠਾਨੋ।
ਜੋ ਗੁਰਬਾਨੀ ਪਾਠ ਕਰੰਤਾ।
ਮਹਾਂ ਪਾਪ ਕੋ ਹੋਵਤਿ ਹੰਤਾ॥31॥
ਅੰਤਹਿਕਰਨ ਬਿਮਲ ਨਿਤ ਕਰੈ।
ਪ੍ਰੀਤਿ ਸਹਤ ਨਿਤਪ੍ਰਤਿ ਜੋ ਰਰੈ।
ਕਰਹਿ ਕੰਠ ਪਠਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ।
ਇਕ ਚਿਤ ਹ੍ਵੈ ਕਰਿ ਮਨ ਕੋ ਮੇਲੇ॥32॥
ਅਧਿਕ ਪੁੰਨ ਉਪਜਹਿਂ ਸੁਖ ਪਾਵੈ।
ਪਠਹਿ ਸੁਨਹਿ ਨਰ ਬ੍ਰਿੰਦ ਸੁਨਾਵੈ।
ਧਰਹਿ ਜੁ ਕਾਮਨ ਪੂਰਨ ਸੋਇ।
ਜੇ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਰਿਦਾ ਸ਼ੁਧ ਹੋਇ॥33॥
ਜੇ ਗੁਰਬਾਨੀ ਰਹੈਂ ਬਿਚਾਰਤਿ।
ਬਾਂਛਾ ਜਸੁ ਆਦਿਕ ਨਹਿਂ ਧਾਰਤਿ।
ਕੇਵਲ ਚਹੈਂ ਰਿਦੈ ਕੱਲਯਾਨ।
ਤਿਨ ਪੁਰਖਨਿ ਹੁਇ ਪ੍ਰਾਪਤਿ ਗਯਾਨ॥34॥ (ਉਹੀ) ਸੱਚੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਨੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ‘ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜੀਆਂ ਵਿਚ ਅੱਗ ਤਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਯਤਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਯਤਨ ਕਰ ਕੇ ਅੱਗ ਕੱਢ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਰਾਸ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਲੱਕੜਾਂ ਅੱਗ ਦਾ ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਹੀ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਦੇ ਹਨ ,ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਤਮ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਖੋਜਨ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਚੰਗੇ ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਈ ਦਵੈਤ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਦੀ ਹਉਮੈ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਅਨੰਦਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀ ਸਤਿਸੰਗਤ ਕਰ ਕੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਪੜ੍ਹਨੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇਗਾ। ਫਿਰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬੰਧਨ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਯਥਾ:- ਜਿਮ ਕਾਸ਼ਟ ਮਹਿਂ ਪਾਵਕ ਰਹੈ।
ਬਿਨਾ ਜਤਨ ਤੇ ਨਰ ਨਹਿਂ ਲਹੈ।
ਕਰਿ ਉਪਾਉ ਜੇ ਲੇਤਿ ਨਿਕਾਸ।
ਕਾਰਜ ਕਰਹਿ ਸਂਪੂਰਨ ਰਾਸ॥35॥
ਅਗਨਿ ਰੂਪ ਕਾਸ਼ਟ ਹੁਇ ਜਾਇ।
ਤੇਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਕਲ ਹੀ ਪਾਇ।
ਤਥਾ ਬਿਚਾਰਤਿ ਜੇ ਗੁਰਬਾਨੀ।
ਤਨ ਅਭਿਮਾਨ ਹੋਹਿ ਤਬ ਹਾਨੀ॥36॥
ਨਿਜ ਸਰੂਪ ਕੋ ਖੋਜਨਿ ਲਾਗੇ।
ਸਨੇ ਸਨੇ ਪ੍ਰਾਪਤਿ ਬਡ ਭਾਗੇ।
ਆਤਮ ਗਯਾਨ ਪਾਇ ਬ੍ਰਹਮ ਹੋਏ।
ਰਿਦੈ ਬਿਨਾਸ਼ੀ ਦੁਬਿਧਾ ਦੋਏ॥37॥
ਤਨ ਹੰਤਾ ਬਿਨਸੀ ਜਿਸ ਕਾਲ।
ਅਹੰ ਬ੍ਰਹਮ ਹ੍ਵੈ ਭਏ ਨਿਹਾਲ।
ਯਾਂਤੇ ਤੁਮ ਸਤਿਸੰਗਤਿ ਕਰਿ ਕੈ।
ਗੁਰਬਾਨੀ ਪਢਿ ਰਿਦੈ ਬਿਚਰਿਕੈ॥38॥ (ਉਹੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਈ ਗੋਖੂ, ਭਾਈ ਤੋਤਾ, ਭਾਈ ਟੋਡਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਮੱਦੂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ, ਸੁਣਦੇ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵੀਚਾਰ ਕਰ ਕੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵਸਾਉਂਦੇ ਅੰਤ ਅਕਾਲ ਰੂਪ ਹੋ ਗਏ। ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਪ੍ਰਥਾਇ ਆਪਣੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਵਿਚ ਬਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ :- ਗੋਖੂ ਟੋਡਾ ਮਹਤਿਆ ਤੋਤਾ ਮਦੂ ਸਬਦ ਵੀਚਾਰਾ॥ (ਵਾਰ 11:18) | 
