ਸਦਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਆਪਣਾ ਗੁਣ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ। ਸਦਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਮੁੱਲ ਪੁਆ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਚੌਥੀ ਵਾਰ ਦੀ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਪਉੜੀ ਵਿਚ ਸ਼ੁੱਧ ਸੋਨੇ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਮੁੱਲ ਕਿਵੇਂ ਪੁਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਸੋਨਾ, ਰੇਤ ਦੇ ਕਿਣਕਿਆਂ ਵਿਚ ਪਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰੇਤ ਨੂੰ ਧੋ-ਧੋ ਕੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਕਿਣਕੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਥੋੜੀ ਜਿਹੀ ਮਾਤਰਾ ਰੱਤੀ ਜਾਂ ਮਾਸ਼ਾ, ਤੋਲੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਪਰੰਤ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਠਾਲੀ ਵਿਚ ਪਾ ਕੇ ਢਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦੀ ਡਲੀ ਬਣੀ ਵੇਖ ਕੇ ਸੁਨਿਆਰਾ ਬੜਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਪੱਤਰੇ ਕਰ ਕੇ ਮਸਾਲੇ ਲਾ-ਲਾ ਕੇ ਅੱਗ ਦੇ ਸੇਕ ਰਾਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੁਨਿਆਰਾ ਇਹ ਕਾਰਜ ਕਰਦਾ ਮਨ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਸਫਲ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੋਨੇ ਨੂੰ 12 ਵੰਨੀਆ (24 ਕੈਰਟ) ਸ਼ੁੱਧ ਕਰ ਕੇ ਕਸ ’ਤੇ ਲਾ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਪਰਖਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਇਹੀ ਸੋਨਾ ਟਕਸਾਲ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਸਿੱਕਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਭਾਵ ਕਿ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਿਣਕੇ ਨੂੰ ਅਨੇਕਾਂ ਵਾਰ ਵਦਾਣ-ਅਹਿਰਣ ਤੇ ਅੱਗ ’ਤੇ ਸੇਕ ਸਹਿਣ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਕੀਮਤ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਮਰਤਾ ਆਦਿ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਕਸ਼ਟ ਸਹਾਰ ਕੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਸੁਭਾਅ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦਾ ਅਤੇ ਅੰਤ ਉਹ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ:

ਰੇਣਿ ਰਸਾਇਣ ਸਿਝੀਐ ਰੇਤੁ ਹੇਤੁ ਕਰਿ ਕੰਚਨੁ ਵਸੈ।
ਧੋਇ ਧੋਇ ਕਣੁ ਕਢੀਐ ਰਤੀ ਮਾਸਾ ਤੋਲਾ ਹਸੈ।
ਪਾਇ ਕੁਠਾਲੀ ਗਾਲੀਐ ਰੈਣੀ ਕਰਿ ਸੁਨਿਆਰਿ ਵਿਗਸੈ।
ਘੜਿ ਘੜਿ ਪਤ੍ਰ ਪਖਾਲੀਅਨਿ ਲੂਣੀ ਲਾਇ ਜਲਾਇ ਰਹਸੈ।
ਬਾਰਹ ਵੰਨੀ ਹੋਇ ਕੈ ਲਗੈ ਲਵੈ ਕਸਉਟੀ ਕਸੈ।
ਟਕਸਾਲੈ ਸਿਕਾ ਪਵੈ ਘਣ ਅਹਰਣਿ ਵਿਚਿ ਅਚਲੁ ਸਰਸੈ।
ਸਾਲੁ ਸੁਨਈਆ ਪੋਤੈ ਪਸੈ ॥12॥ (ਵਾਰ 4:12)

ਆਪਾ-ਭਾਵ ਗੁਆ ਕੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਆਨੰਦ ਲਈ ਸਹਾਈ ਹੋਣਾ ਵੀ ਇਕ ਸਦਗੁਣ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਣ ਵੱਡੇ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਤੇ ਨਿੱਕੇ ਤੋਂ ਨਿੱਕੇ ਵਿਚ ਵੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਵੱਡਾ ਆਪਣੇ ਵਡੱਪਣ ਦੇ ਹੰਕਾਰ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਨਿੱਕਾ ਆਪਣਾ ਆਪਾ ਵਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਖਸਖਾਸ ਦੇ ਦਾਣੇ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ। ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਖਸਖਾਸ ਦਾ ਦਾਣਾ ਬੀਜ ਬਣ ਕੇ ਮਿੱਟੀ ਵਿਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਫਿਰ ਪੋਸਤ ਦਾ ਬੂਟਾ ਬਣ ਕੇ ਤਰ੍ਹਾਂ-ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲ ਖਿੜਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਆਨੰਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪੌਦੇ ਦੀਆਂ ਡੋਡੀਆਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣਾ ਆਪਾ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਡੋਡੀ ਉੱਪਰ ਪੋਸਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੱਟ-ਕੱਟ ਕੇ ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਪਿਆਲਿਆਂ ਵਿਚ ਪਾ ਕੇ ਜੋਗੀ ਤੇ ਭੋਗੀ ਪੀਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਸਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ:

ਖਸਖਸ ਦਾਣਾ ਹੋਇ ਕੈ ਖਾਕ ਅੰਦਰਿ ਹੋਇ ਖਾਕ ਸਮਾਵੈ।
ਦੋਸਤੁ ਪੋਸਤੁ ਬੂਟੁ ਹੋਇ ਰੰਗ ਬਿਰੰਗੀ ਫੁੱਲ ਖਿੜਾਵੈ।
ਹੋਡਾ ਹੋਡੀ ਡੋਡੀਆ ਇਕ ਦੂੰ ਇਕ ਚੜ੍ਹਾਉ ਚੜ੍ਹਾਵੈ।
ਸੂਲੀ ਉਪਰਿ ਖੇਲਣਾ ਪਿਛੋਂ ਦੇ ਸਿਰਿ ਛਤ੍ਰੁ ਧਰਾਵੈ।
ਚੁਖੁ ਚੁਖੁ ਹੋਇ ਮਲਾਇ ਕੈ ਲੋਹੂ ਪਾਣੀ ਰੰਗਿ ਰੰਗਾਵੈ।
ਪਿਰਮ ਪਿਆਲਾ ਮਜਲਸੀ ਜੋਗ ਭੋਗ ਸੰਜੋਗ ਬਣਾਵੈ।
ਅਮਲੀ ਹੋਇ ਸੁ ਮਜਲਸ ਆਵੈ॥13॥ (ਵਾਰ 4:13)

ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣਾ ਵੀ ਇਕ ਸਦਗੁਣ ਹੈ। ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਇਹ ਗੁਣ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਗੁਆਉਂਦਾ ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿੰਨੇ ਵੀ ਤਸੀਹੇ ਸਹਿਣੇ ਪੈਣ। ਉਸ ਦੀ ਮਿਠਾਸ ਦੂਜਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਮਿਠਾਸ ਦਾ ਰਸ ਭਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕਮਾਦ ਜਾਂ ਗੰਨੇ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਰਾਹੀਂ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੰਨਾ ਰਸ ਦਾ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੋਲਣ ਜਾਂ ਨਾ ਬੋਲਣ ਦੋਹਾਂ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਮਿੱਠਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਉਸ ਦਾ ਰਸ ਪੀੜ ਕੇ ਜਾਂ ਚੂਪ ਕੇ ਕੱਢੋ ਉਹ ਮਿੱਠਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਗੰਨਿਆਂ ਦੇ ਸੰਘਣੇ ਖੇਤ ਵਿਚ ਅਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦੀ, ਨਾ ਲੁਕਿਆ ਕੋਈ ਦਿਸ ਦਾ ਭਾਵ ਕੇ ਮਿੱਠਾ-ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਮਾੜੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਅਣਸੁਣਿਆ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਗਲਤ ਦੇਖ ਕੇ ਵੀ ਅਣਡਿੱਠ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅੱਖਾਂ ਭਾਵ ਗੰਢਾਂ, ਬੀਜ ਬਣ ਕੇ ਧਰਤੀ ਵਿਚ ਬੀਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕਰੂੰਬਲਾਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਇਕ ਪੌਦੇ ਤੋਂ ਕਈ ਪੌਦੇ ਸਿਰ ਹੇਠਾਂ ਤੇ ਪੈਰ ਉੱਤੇ ਕਰ ਕੇ ਉੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਬੜੇ ਪਿਆਰੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਗੰਨਾ ਕੱਟ ਕੇ ਵੇਲਣੇ ਰਾਹੀਂ ਪੀੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਖਦਾਈ ਕਸ਼ਟ ਸਹਿ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਮਿੱਠਾ ਤੇ ਪਿਆਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਗੰਨੇ ਦੇ ਰਸ ਤੋਂ ਗੁੜ ਬਣਦਾ ਹੈ ਜੋ ਧਰਮ ਕਾਰਜਾਂ ਤੇ ਵਿਆਹ ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਬੇਸਮਝ ਲੋਕ ਇਸ ਮਿੱਠੇ ਦੀ ਸ਼ਰਾਬ ਆਦਿ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਗੰਨੇ ਦੀ ਮਿਠਾਸ ਦੇ ਗੁਣ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਉੁਹ ਮਿੱਠੇ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ ਬਣ ਕੇ ਭਲੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਤਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੌੜੇ (ਪਾਪ ਕਰਮ ਵਾਲੇ) ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ:

ਰਸ ਭਰਿਆ ਰਸੁ ਰਖਦਾ ਬੋਲਣ ਅਣੁਬੋਲਣ ਅਭਿਰਿਠਾ।
ਸੁਣਿਆ ਅਣਸੁਣਿਆ ਕਰੈ ਕਰੇ ਵੀਚਾਰਿ ਡਿਠਾ ਅਣਡਿਠਾ।
ਅਖੀ ਧੂੜਿ ਅਟਾਈਆ ਅਖੀ ਵਿਚਿ ਅੰਗੂਰੁ ਬਹਿਠਾ।
ਇਕ ਦੂ ਬਾਹਲੇ ਬੂਟ ਹੋਇ ਸਿਰ ਤਲਵਾਇਆ ਇਠਹੁ ਇਠਾ।
ਦੁਹੁ ਖੁੰਢਾ ਵਿਚਿ ਪੀੜੀਐ ਟੋਟੇ ਲਾਹੇ ਇਤੁ ਗੁਣਿ ਮਿਠਾ।
ਵੀਹ ਇਕੀਹ ਵਰਤਦਾ ਅਵਗੁਣਿਆਰੇ ਪਾਪ ਪਣਿਠਾ।
ਮੰਨੈ ਗੰਨੈ ਵਾਂਗ ਸੁਧਿਠਾ॥14॥ (ਵਾਰ 4:14)

ਨਿਵ-ਚੱਲਣਾ ਵੀ ਨਿਮਰਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ, ਜੋ ਨੀਵਾਂ ਹੋ ਕੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਉਹ ਸਦਾ ਉਚਾਈਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਜੋ ਕਦੀ ਕਿਸੇ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਸਦਾ ਸਫਲ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਗੁਣ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਜੀਵਨ ਹੀ ਸਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਵਾਂਤੀ ਬੂੰਦ ਅਤੇ ਸਿੱਪੀ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਰਾਹੀਂ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਪ੍ਰਾਣੀ ਮਾਤਰ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬੱਦਲ ਦੀ ਸੁਹਾਵਣੀ ਬੂੰਦ (ਸਵਾਂਤੀ ਬੂੰਦ) ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਨਿਵਾਣ ਵੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਾ ਗੁਆ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਅਥਾਹ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਰਲ ਕੇ ਸਿੱਪੀ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਜਾ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਸਿੱਪੀ ਸਵਾਂਤੀ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਪਾ ਕੇ ਮੂੰਹ ਬੰਦ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਜਾ ਲੁਕਦੀ ਹੈ ਫਿਰ ਟੁੱਬੀਮਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਸਿੱਪੀ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਪੀ ਨੇ ਪਰਉਪਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਬੂੰਦ ਨੂੰ ਕੀਮਤੀ ਮੋਤੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਪਰਾਏ ਵੱਸ ਪੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਦੇ ਦੰਦ ਤੁੜਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਿੱਪੀ ਮੋਤੀ ਦਾਨ ਕਰਨ ਪਿੱਛੋਂ ਪਛਤਾਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਜਨਮ ਸਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਾ ਗੁਆ ਕੇ ਕੋਈ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾ ਕਰੇ, ਪਰ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਾਣੀ ਕੋਈ-ਕੋਈ ਹਨ:

ਘਣਹਰ ਬੂੰਦ ਸੁਹਾਵਣੀ ਨੀਵੀ ਹੋਇ ਅਗਾਸਹੁ ਆਵੈ।
ਆਪੁ ਗਵਾਇ ਸਮੁੰਦੁ ਵੇਖਿ ਸਿਪੈ ਦੇ ਮੁਹਿ ਵਿਚਿ ਸਮਾਵੈ।
ਲੈਦੋ ਹੀ ਮੁਹਿ ਬੂੰਦ ਸਿਪੁ ਚੁੰਭੀ ਮਾਰਿ ਪਤਾਲਿ ਲੁਕਾਵੈ।
ਫੜਿ ਕਢੈ ਮਰੁਜੀਵੜਾ ਪਰ ਕਾਰਜ ਨੋ ਆਪੁ ਫੜਾਵੈ।
ਪਰਵਸਿ ਪਰਉਪਕਾਰ ਨੋ ਪਰ ਹਥਿ ਪਥਰ ਦੰਦ ਭਨਾਵੈ।
ਭੁਲਿ ਅਭੁਲਿ ਅਮੁਲੁ ਦੇ ਮੋਤੀ ਦਾਨ ਨ ਪਛੋਤਾਵੈ।
ਸਫਲ ਜਨਮੁ ਕੋਈ ਵਰੁਸਾਵੈ॥15॥ (ਵਾਰ 4:15)

ਹੀਰੇ ਦੀ ਕਣੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਿਨ੍ਹਾ ਕੇ ਗਲੇ ਦਾ ਹਾਰ ਬਣ ਕੇ ਸੋਭਾ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਮੇਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਕੁਝ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੈ। ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਚੌਥੀ ਵਾਰ ਦੀ 16ਵੀਂ ਪਉੜੀ ਵਿਚ ਹੀਰੇ ਦੀ ਕਣੀ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਮੇਲ ਦੀ ਵਾਰਤਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਵਰਮੇ ਦੀ ਨੋਕ ਨਾਲ ਹੀਰੇ ਦੀ ਤਿੱਖੀ ਅਣੀ ਲਗਾ ਕੇ ਹੀਰਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਿੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਧਾਗੇ (ਪ੍ਰੇਮ ਡੋਰੀ) ਨਾਲ ਪਰੋ ਕੇ ਸੁੰਦਰ ਮਾਲਾ ਪ੍ਰੋਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦ ਰੂਪੀ ਮਣੀ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਹੀਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵਿੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਤਿਸੰਗਤ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰੂ-ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਮਨ ਜੋੜ ਕੇ ਹਉਮੈ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਗੁਣ ਨਿਮਰਤਾ ਗੁਰਮੁਖ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰਮੁਖ ਨਿਮਰਤਾ ਦਾ ਗੁਣ ਧਾਰਨ ਕਰ ਕੇ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਦੀ ਚਰਨ-ਧੂੜ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਚਰਨ-ਧੂੜ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਕਾਮ ਧੇਨੂ ਗਊ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ। ਇਹ ਅਲੂਣੀ ਸਿਲ੍ਹ ਚੱਟਣ ਵਾਲੀ ਤਪੱਸਿਆ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਤਰਸਦੇ ਹਨ ਪਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਵਿਰਲੇ ਹੀ ਸੁਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਮਾਉਂਦੇ ਹਨ:

ਹੀਰੇ ਹੀਰਾ ਬੇਧੀਐ ਬਰਮੇ ਕਣੀ ਅਣੀ ਹੋਇ ਹੀਰੈ।
ਧਾਗਾ ਹੋਇ ਪਰੋਈਐ ਹੀਰੈ ਮਾਲ ਰਸਾਲ ਗਹੀਰੈ।
ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਗੁਰੁ ਸਬਦ ਲਿਵ ਹਉਮੈ ਮਾਰਿ ਮਰੈ ਮਨੁ ਧੀਰੈ।
ਮਨ ਜਿਣਿ ਮਨੁ ਦੇ ਲਏ ਮਨ ਗੁਣਿ ਵਿਚਿ ਗੁਣ ਗੁਰਮੁਖਿ ਸਰੀਰੈ।
ਪੈਰੀ ਪੈ ਪਾ ਖਾਕੁ ਹੋਇ ਕਾਮਧੇਨੁ ਸੰਤ ਰੇਣੁ ਨ ਨੀਰੈ।
ਸਿਲਾ ਅਲੂਣੀ ਚਟਣੀ ਲਖ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰਸ ਤਰਸਨ ਸੀਰੈ।
ਵਿਰਲਾ ਸਿਖ ਸੁਣੈ ਗੁਰ ਪੀਰੈ ॥16॥ (ਵਾਰ 4:16)

ਚੌਥੀ ਵਾਰ ਵਿਚ ਕਿਉਂਕਿ ਨਿਮਰਤਾ ਆਦਿ ਸਦਗੁਣਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਦਗੁਣਧਾਰੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਗੁਰਸਿੱਖ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੀਵਨ-ਮੁਕਤਿ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਰ ਦੀ 17ਵੀਂ ਪਉੜੀ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਪੁਰਸ਼ ਦੀ ਕਰਨੀ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਉਲੇਖ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੁਰੂ ਦਾ ਸਿੱਖ ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁਰਸਿੱਖ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਮਨਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਦਿਲ ਦਿਮਾਗ ਕਰਕੇ ਸਿਆਣਾ ਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਸੁਰਤਿ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਚੇਤਨ ਤੇ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਹ ਹੋਰ ਕੁਝ ਸੁਣਦਾ ਨਹੀਂ। ਆਪਣੇ ਕੰਨ ਬੰਦ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ । ਉਹ ਸਤਿਸੰਗਤ ਵਿਚ ਕੇਵਲ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਦੇਖਣ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਉਹ ਅੰਨਿਆਂ, ਕਾਣਿਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਉਹ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਮੰਤਰ ਦਾ ਪਿਰਮ ਪਿਆਲਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪੀਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਏਨਾ ਨਿਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਤਿਸੰਗਤ ਦੇ ਚਰਨੀਂ ਲੱਗ ਕੇ ਚਰਨ ਧੂੜ, ਚਰਨਾਂਮ੍ਰਿਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਭੰਵਰੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਰਨ ਕੰਵਲਾਂ ਦਾ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਬਣ ਕੇ ਬਾਕੀ ਸੰਸਾਰੀ ਅਭਿਲਾਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵਨ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਉਪਰੋਕਤ ਵਾਲਾ ਪਹਿਰਾਵਾ ਪਾ ਭਾਵ ਕਿ ਗੁਰੂ-ਸ਼ਬਦ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਗੁਰਸਿੱਖੀ ਮਾਰਗ ’ਤੇ ਚੱਲ ਕੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਸਫਲ ਕਰਦਾ ਹੈ:

ਗੁਰ ਸਿਖੀ ਗੁਰਸਿਖ ਸੁਣਿ ਅੰਦਰਿ ਸਿਆਣਾ ਬਾਹਰਿ ਭੋਲਾ।
ਸਬਦਿ ਸੁਰਤਿ ਸਾਵਧਾਨ ਹੋਇ ਵਿਣੁ ਗੁਰ ਸਬਦਿ ਨ ਸੁਣਈ ਬੋਲਾ।
ਸਤਿਗੁਰ ਦਰਸਨੁ ਦੇਖਣਾ ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਵਿਣੁ ਅੰਨ੍ਹਾ ਖੋਲਾ।
ਵਾਹਗੁਰੂ ਗੁਰੁ ਸਬਦੁ ਲੈ ਪਿਰਮ ਪਿਆਲਾ ਚੁਪਿ ਚਬੋਲਾ।
ਪੈਰੀ ਪੈ ਪਾ ਖਾਕ ਹੋਇ ਚਰਣਿ ਧੋਇ ਚਰਣੋਦਕ ਝੋਲਾ।
ਚਰਣ ਕਵਲ ਚਿਤੁ ਭਵਰੁ ਕਰਿ ਭਵਜਲ ਅੰਦਰਿ ਰਹੈ ਨਿਰੋਲਾ।
ਜੀਵਣਿ ਮੁਕਤਿ ਸਚਾਵਾ ਚੋਲਾ॥17॥ (ਵਾਰ 4:17)

ਗੁਰਸਿੱਖੀ ਦਾ ਮਾਰਗ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਤੇ ਸੁੱਚਾ ਹੈ। ਉੱਚਾ ਤੇ ਸੁੱਚਾ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵੀ ਗੁਰਸਿੱਖੀ ਤੇ ਬੜੀ ਨਿਮਰ ਭਾਵ ਵਾਲੀ, ਨਿਮਾਣੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਿੱਕੀ ਹੀ ਅਖਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ 18ਵੀਂ ਪਉੜੀ ਵਿਚ ਵਾਲ ਦੀ ਬਰੀਕੀ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਦੇ ਕੇ ਗੁਰਸਿੱਖੀ ਦਾ ਚਾਨਣਾ ਪਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਸਿਰ ਦੇ ਪਤਲੇ ਤੇ ਬਰੀਕ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਸੰਤ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਚਵਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਗੁਰੂ-ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਧੋਂਦਾ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਕੁਦਰਤ ਵੱਲੋਂ ਕਾਲੇ ਵਾਲ ਚਿੱਟੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਤਾਂ ਇਹ ਸਮਝ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਜਾਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨੇੜੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਚਿੱਟੇ ਵਾਲ ਇਸੇ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਗੁਰਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਦੇ ਚਰਨੀਂ ਲੱਗ-ਲੱਗ ਕੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਆਪਣੀ ਮਿਹਰ ਦੀ ਨਦਰ ਪਾ ਕੇ ਨਿਹਾਲ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਾਂ ਵਰਗੇ ਕੁਮਤ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਹੰਸ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਮਲ (ਚਿੱਟਾ) ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਭਾਵ ਮਨਮੁਖ ਨੂੰ ਗੁਰਮੁਖ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਚੰਗੇ ਗੁਣ (ਮੋਤੀ) ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਸਿੱਖੀ ਵਾਲ ਤੋਂ ਨਿੱਕੀ ਹੈ ਭਾਵ ਕਠਿਨ ਘਾਲਣਾ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਗੁਰਸਿੱਖ ਇਸ ਨੂੰ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਘਾਲਦਾ ਅਤੇ ਪਾਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰਸਿੱਖ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਭਵਜਲ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦੇ ਬਖ਼ਸ਼ੇ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਰਸ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਵਾਲ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਦਿੰਦਿਆ ਲਿਖਦੇ ਹਨ:

ਸਿਰਿ ਵਿਚਿ ਨਿਕੈ ਵਾਲ ਹੋਇ ਸਾਧੂ ਚਰਣ ਚਵਰ ਕਰਿ ਢਾਲੈ।
ਗੁਰ ਸਰ ਤੀਰਥ ਨਾਇ ਕੈ ਅੰਝੂ ਭਰਿ ਭਰਿ ਪੈਰਿ ਪਖਾਲੈ।
ਕਾਲੀ ਹੂੰ ਧਉਲੇ ਕਰੇ ਚਲਣਾ ਜਾਣਿ ਨੀਸਾਣੁ ਸਮ੍ਹਾਲੈ।
ਪੈਰੀ ਪੈ ਪਾ ਖਾਕ ਹੋਇ ਪੂਰਾ ਸਤਿਗੁਰੁ ਨਦਰਿ ਨਿਹਾਲੈ।
ਕਾਗ ਕੁਮੰਤਹੁੰ ਪਰਮ ਹੰਸੁ ਉਜਲ ਮੋਤੀ ਖਾਇ ਖਵਾਲੈ।
ਵਾਲਹੁ ਨਿਕੀ ਆਖੀਐ ਗੁਰ ਸਿਖੀ ਸੁਣਿ ਗੁਰਸਿਖ ਪਾਲੈ।
ਗੁਰਸਿਖੁ ਲੰਘੈ ਪਿਰਮ ਪਿਆਲੈ ॥18॥ (ਵਾਰ 4:18)

ਗੁੱਲਰ ਇਕ ਬ੍ਰਿਛ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਫਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਫਲ ਵਿਚ ਇਕ ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਕੀੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਫਲ ਜਾਂ ਬ੍ਰਿਛ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸੰਸਾਰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਗੁੱਲਰ ਨੂੰ ਲੱਖਾਂ ਫਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਫਲ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਫਿਰ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਗੁੱਲਰ ਬ੍ਰਿਛ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿਚਲੇ ਕੀੜੇ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਦੇ ਕੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਬਾਗ ਵਿਚ ਲੱਖਾਂ ਬ੍ਰਿਛ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਲੱਖਾਂ ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਬਾਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਚ ਵੀ ਲੱਖਾਂ ਸੰਸਾਰ ਬਾਗ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਇਕ ਲੂੰਅ ਵਿਚ ਸਮਾਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਪਰ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਜਿਸ ਉੱਪਰ ਵੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗੁਰਮੁਖਾਂ ਦੀ ਸਤਿਸੰਗਤ ਵਿਚ ਮਿਲ ਕੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜੀ ਬਣ ਕੇ ਭਾਣੇ ਅੰਦਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਮਰਤਾ ਧਾਰਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਹਉਮੈ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪੇ ਦੀ ਸੋਝੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ:

ਗੁਲਰ ਅੰਦਰਿ ਭੁਣਹਣਾ ਗੁਲਰ ਨੋਂ ਬ੍ਰਹਮੰਡੁ ਵਖਾਣੈ।
ਗੁਲਰ ਲਗਣਿ ਲਖ ਫਲ ਇਕ ਦੂ ਲਖ ਅਲਖ ਨ ਜਾਣੈ।
ਲਖ ਲਖ ਬਿਰਖ ਬਗੀਚਿਅਹੁ ਲਖ ਬਗੀਚੇ ਬਾਗ ਬਬਾਣੈ।
ਲਖ ਬਾਗ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਵਿਚਿ ਲਖ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਲੂਅ ਵਿਚਿ ਆਣੈ।
ਮਿਹਰਿ ਕਰੇ ਜੇ ਮਿਹਰਵਾਨੁ ਗੁਰਮੁਖਿ ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਰੰਗੁ ਮਾਣੈ।
ਪੈਰੀ ਪੈ ਪਾ ਖਾਕੁ ਹੋਇ ਸਾਹਿਬੁ ਦੇ ਚਲੈ ਓਹੁ ਭਾਣੈ।
ਹਉਮੈ ਜਾਇ ਤ ਜਾਇ ਸਿਞਾਣੈ ॥19॥ (ਵਾਰ 4:19)

ਨਿਮਰ ਭਾਵ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ, ਨੀਵੇਂ ਹੋ ਕੇ ਚੱਲਣਾ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਨਿੱਕੇ ਜਾਂ ਕੁਝ ਨਾ ਹੋਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਸਦਾ ਸੋਭਾ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਚੌਥੀ ਵਾਰ ਦੀ 20ਵੀਂ ਪਉੜੀ ਵਿਚ ਦੂਜ ਦੇ ਚੰਦ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਨਿੱਕੀ ਅਵਸਥਾ ਵੀ ਸੋਭਾ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੱਸਿਆ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤਿਥਿ ਨੂੰ ਚੰਦਰਮਾ ਅਲੋਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੂਜ ਭਾਵ ਦੂਜੀ ਤਿਥਿ ’ਤੇ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਚੰਦਰਮਾ ਦੀਆਂ 16 ਕਲਾ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਇਕ-ਇਕ ਕਰ ਕੇ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਏਕਮ ਨੂੰ ਇਕ ਕਲਾ ਭਾਵ ਨਵਾਂ ਜਨਮ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਸੋਭਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਮਈ ਭਰੀਆਂ ਠੰਡੀਆਂ ਸੀਤਲ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਖੇਤਾਂ ਤੇ ਬ੍ਰਿਛਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਜਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਨੂੰ ਸੀਤਲਤਾ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਸੰਤੋਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਹਿਜ ਅਤੇ ਸੰਜੋਗ ਦਾ ਅਮੋਲਕ ਰਤਨ ਹੈ। ਹਨ੍ਹੇਰੇ ਵਿਚ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚਕੌਰ ਦੀ ਪਿਆਰ ਦੀ ਡੋਰ ਵਿਚ ਖਿੱਚਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਾ ਭਾਵ ਗੁਆ ਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਦੂਜ ਦਾ ਚੰਦਰਮਾ ਛੋਟਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸੀਤਲਤਾ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸੰਤੋਖ, ਸਹਿਜ ’ਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਗੁਣ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਗੁਰਮੁਖ ਜਨ ਵੀ ਸੰਸਾਰ ਅੰਦਰ ਸੋਭਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ:

ਦੁਇ ਦਿਹਿ ਚੰਦੁ ਅਲੋਪੁ ਹੋਇ ਤੀਐੈ ਦਿਹ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੋਇ ਨਿਕਾ।
ਉਠਿ ਉਠਿ ਜਗਤੁ ਜੁਹਾਰਦਾ ਗਗਨ ਮਹੇਸੁਰ ਮਸਤਕਿ ਟਿਕਾ।
ਸੋਲਹ ਕਲਾ ਸੰਘਾਰੀਐ ਸਫਲੁ ਜਨਮੁ ਸੋਹੈ ਕਲਿ ਇਕਾ।
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕਿਰਣਿ ਸੁਹਾਵਣੀ ਨਿਝਰੁ ਝਰੈ ਸਿੰਜੈ ਸਹਸਿਕਾ।
ਸੀਤਲੁ ਸਾਂਤਿ ਸੰਤੋਖੁ ਦੇ ਸਹਜ ਸੰਜੋਗੀ ਰਤਨ ਅਮਿਕਾ।
ਕਰੈ ਅਨੇਰਹੁ ਚਾਨਣਾ ਡੋਰ ਚਕੋਰ ਧਿਆਨੁ ਧਰਿ ਛਿਕਾ।
ਆਪੁ ਗਵਾਇ ਅਮੋਲ ਮਣਿਕਾ ॥20॥ (ਵਾਰ 4:20)

ਨਿਮਾਣੇ ਹੋ ਕੇ ਕੀਤੀ ਭਗਤੀ ਹੀ ਪ੍ਰਵਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਨਿਮਾਣੇ ਹੋ ਕੇ ਭਗਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਮਾਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਚੌਥੀ ਵਾਰ ਦੀ ਅੰਤਲੀ ਪਉੜੀ ਵਿਚ ਧ੍ਰੂ ਭਗਤ ਦੇ ਕਥਾਨਕ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਧ੍ਰੂ ਭਗਤ ਨੇ ਨਿਮਾਣਾ ਹੋ ਕੇ ਭਗਤੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਨਿਰੰਕਾਰ ਨੇ ਵੀ ਭਗਤ ਵਛਲ ਬਣ ਕੇ ਨਿਮਾਣੇ ਨੂੰ ਆਪ ਮਾਣ ਦਿੱਤਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਤ ਲੋਕ ਵਿਚ ਹੀ ਮੁਕਤ ਕਰ ਕੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਸਥਾਨ ਪੱਕਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਭ ਸੂਰਜ, ਚੰਦ ਆਦਿ ਸਭ ਤਾਰੇ ਉਸ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰੰਤੂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਇਸ ਵਡਿਆਈ ਦੀ ਥਾਹ ਨਹੀਂ ਪਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਮਾਣੇ ਹੋ ਕੇ ਕੀਤੀ ਭਗਤੀ ਦੇ ਸੁਖ ਨੂੰ ਗੁਰਮੁਖ ਜਨ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ:

ਹੋਇ ਨਿਮਾਣਾ ਭਗਤਿ ਕਰਿ ਗੁਰਮੁਖਿ ਧ੍ਰੂ ਹਰਿ ਦਰਸਨੁ ਪਾਇਆ।
ਭਗਤਿ ਵਛਲੁ ਹੋਇ ਭੇਟਿਆ ਮਾਣੁ ਨਿਮਾਣੇ ਆਪਿ ਦਿਵਾਇਆ।
ਮਾਤ ਲੋਕ ਵਿਚਿ ਮੁਕਤਿ ਕਰਿ ਨਿਹਚਲੁ ਵਾਸੁ ਅਗਾਸਿ ਚੜਾਇਆ।
ਚੰਦ ਸੂਰਜ ਤੇਤੀਸ ਕਰੋੜਿ ਪਰਦਖਣਾ ਚਉਫੇਰਿ ਫਿਰਾਇਆ।
ਵੇਦ ਪੁਰਾਣ ਵਖਾਣਦੇ ਪਰਗਟੁ ਕਰਿ ਪਰਤਾਪੁ ਜਣਾਇਆ।
ਅਬਿਗਤਿ ਗਤਿ ਅਤਿ ਅਗਮ ਹੈ ਅਕਥ ਕਥਾ ਵੀਚਾਰੁ ਨ ਆਇਆ।
ਗੁਰਮੁਖਿ ਸੁਖ ਫਲੁ ਅਲਖੁ ਲਖਾਇਆ ॥21॥4॥ (ਵਾਰ 4:21)