ਭੱਟ ਕਲ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੰਜਵੇਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹਰਨ ਵਾਲੇ, ਭੈਅ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸੋਮੇ ਹਨ:- ਸਦ ਜੀਵਣੁ ਅਰਜੁਨੁ ਅਮੋਲੁ ਆਜੋਨੀ ਸੰਭਉ ॥
ਭਯ ਭੰਜਨੁ ਪਰ ਦੁਖ ਨਿਵਾਰੁ ਅਪਾਰੁ ਅਨੰਭਉ ॥(ਪੰਨਾ 1407) ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵਰ ਬਖਸ਼ਿਆ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਤੋਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਬਣੇ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਵੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਪਾਰਸ ਦੀ ਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਪਦਾਰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਏ: ਗੁਰਿ ਨਾਨਕਿ ਅੰਗਦੁ ਵਰ੍ਹਉ ਗੁਰਿ ਅੰਗਦਿ ਅਮਰ ਨਿਧਾਨੁ॥
ਗੁਰਿ ਰਾਮਦਾਸ ਅਰਜੁਨੁ ਵਰ੍ਹਉ ਪਾਰਸੁ ਪਰਸੁ ਪ੍ਰਮਾਣੁ॥4॥ (ਉਹੀ) ਧੰਨ ਧੰਨ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਦਰਬਾਰ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਲੋਕ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਪਾਰਸ ਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਝਿੰਘਰਣ ਜਾਤ ਦੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਦਿਆ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਦੋ ਆਦਮੀ ਬਾਲਾ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੋ ਬੜੇ ਸਿਆਣੇ ਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਪੰਡਤ ਲੋਕ ਸਨ, ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਹਜ਼ੂਰ ਆਏ। ਉਹ ਸਿਆਣੇ ਇੰਨੇ ਸਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕਿਤੇ ਸਭਾ ਵਿਚ ਬੋਲਦੇ ਤਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦੇ ਤੇ ਸਭ ਦੀ ਵਾਹ-ਵਾਹ ਖੱਟਦੇ। ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਅੱਗੇ ਅਰਜ਼ ਕੀਤੀ ‘ਹੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ! ਛੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੇ ਅਠ੍ਹਾਰਾਂ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦਾ ਸਾਨੂੰ ਗਿਆਨ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਸਰੋਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਚੰਗੀ ਬੁੱਧੀ ਹੈ ਪਰ ਮਨ ਵਿਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ! ਆਪ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਡਿਆਈ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਵੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਰਹਿਮਤ ਦੇ ਸਾਈਂ! ਸਾਡੇ ਗਰੀਬਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਡੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਵੇ: ਸਿੱਖ ਆਪ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਾਇਂ।
ਅਜ਼ਮਤ ਜੁਤਿ ਲਹਿਂ ਗੁਨ ਸਮੁਦਾਇ।
ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਹੁ ਇਹ ਭੇਦ ਬਤਾਵੋ।
ਰਿਦੈ ਹਮਾਰੇ ਸ਼ਾਂਤਿ ਉਪਾਵੋ॥7॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰੰਥ, ਰਾਸਿ ਤੀਜੀ, ਅੰਸੂ 53) ਅਵਗੁਣ ਹਰਨ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਦੋਨਾਂ ਨੂੰ ਬਚਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ‘ਹੇ ਭਾਈ ਮਨ ਹੀ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਔਗੁਣਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ ਤੇ ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਤੁਸੀਂ ਵਿੱਦਿਆ ਲੈਣ ਲੱਗੇ ਸੀ ਉਦੋਂ ਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਮਨਾਂ ਅੰਦਰ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਅਸੀਂ ਵਿੱਦਿਆ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਕਮਾਵਾਂਗੇ। ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਕਥਾ-ਵਾਰਤਾ ਸੁਣਾ ਕੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਕਦੇ ਵਿੱਦਿਆ ਪੜ੍ਹੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਦੇ ਇਸ ਦੀ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੀ। ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਦਾ ਧਿਆਨ ਧਨ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਹੋਰ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ: ਬਿੱਦਯਾ ਪਠਨਿ ਲਗੇ ਤੁਮ ਜਬ ਤੇ।
ਮਨ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਉਪਜਾਇਸਿ ਤਬ ਤੇ॥8॥।
ਬਹੁ ਬਿੱਦਯਾ ਹਮ ਪਠਹਿਂ ਬਨਾਇ।
ਦਰਬ ਸਮੂਹ ਲੇਹਿਂ ਉਪਜਾਇ।
ਦਿਢ ਸੰਕਲਪ ਤਥਾ ਹੀ ਰਹਯੋ।
ਕਰਿ ਕਰਿ ਕਥਾ ਦਰਬ ਹੀ ਲਹਯੋ॥
ਨਿਜ ਮਨ ਕੇ ਸਮਝਾਵਨਿ ਕਾਰਨ।
ਪਠੀ ਨ ਬਿੱਦਯਾ ਕਿਯ ਨ ਬਿਚਾਰਨਿ॥
ਕਥਾ ਕਰਤਿ ਧਨ ਮਹਿਂ ਮਨ ਰਹੈ।
ਕਿਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਗੁਨ ਗਨ ਕੋ ਲਹੈ॥10॥ (ਉਹੀ) ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਬਚਨ ਕੀਤੇ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਸਿਆਣਪਾਂ ਵਰਤਦੇ ਰਹੇ ਹੋ, ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਦਿੰਦੇ ਸੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹੋ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਉਹ ਵਿਚਾਰ ਕਰੋ। ਪ੍ਰੇਮ ਸਹਿਤ ‘ਸਤਿਨਾਮ’ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰੋ। ਸੁੱਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਭੇਦ ਨੂੰ ਜਾਣੋ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਟਿਕਾ ਲਵੋ। ਨਿਰੰਕਾਰ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਸਾਰੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਨਿਰੰਕਾਰ ਨੂੰ ਹੀ ਸਭ ਥਾਂ ਜਾਣੋ।’ ਭਾਈ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਭਾਈ ਬਾਲਾ ਨੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਤਿ ਕਰ ਕੇ ਮੰਨਿਆ ਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਫਿਰ ਮਨ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ ਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮਾਇਆ ਦੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਆਦਿ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਨ ਲੱਗ ਗਏ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ। ਘਾਲ ਥਾਇ ਪਈ ਤਾਂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੀਤ ਲੱਗ ਗਈ। ਫਿਰ ਦੋਵੇਂ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸਿੱਖ ਬਣ ਗਏ। ਭਾਈ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਇੰਞ ਕੀਤਾ ਹੈ: ਬਸਹਿ ਰਿਦੈ ਮਨ ਕੀ ਸਭਿ ਜਾਨਹਿ।
ਸੋ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਲਖਿ ਸਭਿ ਥਾਨਹਿ।
ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਖ ਤੇ ਸੁਨਿ ਪੰਡਿਤ ਦੋਉ।
ਮਾਨੇ ਬਾਕ ਬਿਚਾਰਤਿ ਸੋਊ॥14॥
ਮਨ ਕੋ ਸਮੁਝਾਵਨਿ ਪੁਨਿ ਲਾਗੇ।
ਸਨੈ ਸਨੈ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾਦਿਕ ਤਯਾਗੇ।
ਸਤਿਗੁਰ ਸੰਗ ਕਰਤਿ ਭੇ ਨੀਤ।
ਸੱਤਿਨਾਮ ਸੰਗ ਲਾਗੀ ਪ੍ਰੀਤਿ॥15॥
ਹੋਤਿ ਭਯੋ ਤਿਨ ਕੋ ਕੱਲਯਾਨੇ।
ਗੁਰ ਕੇ ਸਿੱਖ ਹੋਇ ਮਨ ਮਾਨੇ। (ਉਹੀ) ਗੁਰਬਾਣੀ ਅੰਦਰ ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਪਾਵਨ ਉਪਦੇਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਨ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਲੈਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ: ਮਨ ਸਮਝਾਵਨ ਕਾਰਨੇ ਕਛੂਅਕ ਪੜੀਐ ਗਿਆਨ॥ (ਪੰਨਾ 358) ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਈ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਭਾਈ ਬਾਲਾ ਦਾ ਕਲਿਆਣ ਹੋਇਆ। ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਭਾ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਕਿਹਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ: ਬਾਲਾ ਕਿਸਨਾ ਝਿੰਗਰਣਿ ਪੰਡਿਤ ਰਾਇ ਸਭਾ ਸੀਗਾਰਾ। (ਵਾਰ 11:18) | 
