ਭੱਟ ਸਾਹਿਬਾਨ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਆਤਮਿਕ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਦਰ-ਦਰ ਭਟਕਦੇ ਰਹੇ ਪਰ ਜਦੋਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸੋਭਾ ਸੁਣੀ ਤਾਂ ਉਹ ਗੁਰੂ-ਦਰਬਾਰ ਆਏ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਭ ਸੰਸੇ ਮੁੱਕ ਗਏ। ਏਸੇ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਇਨ ਕੀਤੀ। ਭੱਟ ਮਥਰਾ ਜੀ ਨੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੇ ਗੁਣ ਗਾਇਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਕਲਯੁੱਗ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਤਰਨ ਲਈ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਹਰੀ ਨਾਮ-ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਨਿਰੰਕਾਰ ਜੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਭ ਦੁੱਖਾਂ-ਦਰਿਦ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ: ਕਲਿ ਸਮੁਦ੍ਰ ਭਏ ਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟਿ ਹਰਿ ਨਾਮ ਉਧਾਰਨੁ॥
ਬਸਹਿ ਸੰਤ ਜਿਸੁ ਰਿਦੈ ਦੁਖ ਦਾਰਿਦ੍ਰ ਨਿਵਾਰਨੁ॥ (ਪੰਨਾ 1409) ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਭਾ ਭਾਈ ਫਿਰਣਾਂ ਸੂਦ ਅਤੇ ਭਾਈ ਭੋਲੂ, ਭਾਈ ਜੱਟੂ, ਭਈ ਭੱਟੂ ਜੋ ਤਿਵਾੜੀ ਪੰਡਤ ਸਨ, ਨੇ ਸੁਣੀ। ਚਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਦਰ ’ਤੇ ਆਏ। ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ।ਫਿਰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ‘ਹੇ ਗਰੀਬ ਨਿਵਾਜ ਸਤਿਗੁਰ ਜੀ! ਅਸੀਂ ਗੰਗਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਗਏ ਸਾਂ। ਉੱਥੇ ਪੰਡਤਾਂ ਵਿਚ ਚਰਚਾ ਸੁਣੀ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਬਹੁਤ ਅਵਤਾਰ, ਦੇਵਤੇ, ਸਿੱਧ ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ ਹੋਏ ਹਨ, ਸਭ ਨੇ ਗੁਰੂ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਜਗਤ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਬੜੇ ਮਹਾਨ ਗੁਰੂ ਹੋਏ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਿਰਾਲਾ ਪੰਥ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰੂ ਕੌਣ ਹੋਇਆ?’ ਅਸਾਂ ਆਖਿਆ ਕਿ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੁਰਗੱਦੀ ’ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹਨ, ਜੋ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਸੋਂ ਸੁੰਦਰ ਵਿਵੇਕ-ਵਿਚਾਰ ਸੁਣ ਕੇ ਫਿਰ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਣ ਕੇ ਦੱਸਾਂਗੇ।’ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਤੇ ਫਿਰ ਪਾਵਨ ਮੁਖ ਤੋਂ ਬਚਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ‘ਹੇ ਭਾਈ ਸਿੱਖੋ! ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਦੇ ਗੁਰੂ ਨਿਰੰਕਾਰ ਜੀ ਆਪ ਹੀ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਯਥਾ:- ਸ੍ਰੀ ਮੁਖ ਤੇ ਸੁਭ ਬਾਕ ਉਚਾਰਾ।
‘ਸ੍ਰੀ ਨਾਨਕ ਗੁਰ ਏਕੰਕਾਰਾ।
ਸੁਰ ਨਰ ਕੀ ਗਮਤਾ ਨਹਿਂ ਜਹਾਂ।
ਸਤਿਗੁਰ ਕੋ ਗੁਰ ਸਮਝਹਿ ਕਹਾਂ॥19॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁ.ਪ੍ਰ.ਸੂ.ਗ੍ਰੰ.ਰਾਸਿ ਤੀਜੀ, ਅਧਿ: 55) ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਫੁਰਮਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਅਪਰੰਪਰ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮੁ ਪਰਮੇਸਰੁ ਨਾਨਕ ਗੁਰੁ ਮਿਲਿਆ ਸੋਈ ਜੀਉ॥ (ਪੰਨਾ 599) ਪੰਚਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਬਚਨ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਰ ਅਗੇ ਕਿਹਾ ‘ਹੇ ਭਾਈ! ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਗਿਆਨ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਨ। ਸਰੀਰ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਕਰਕੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸਤਿਗੁਰ ਜੀ ਨੇ ਅੱਗੇ ਆਪ ਗੁਰਗੱਦੀ ਦਿੱਤੀ।’ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣਿਆ ਤੇ ਫਿਰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ‘ਹੇ ਸੱਚੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ‘ਗੁਰੂ’ ਹਨ੍ਹੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਕੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।’ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਨੇ ਫੁਰਮਾਇਆ ‘ਹੇ ਗੁਰਸਿੱਖੋ! ਜਿਸ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਮੂਹ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਵਡਿਆਈ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਸੀ। ਸਤਿਗੁਰ ਜੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ। ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਸਤਿਗੁਰ ਪਾਸੋਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣਾ ਅਗਿਆਨ ਦੂਰ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਇੱਜ਼ਤ ਮਾਣ ਕਮਾਇਆ:- ਸੁਨਿ ਕਰਿ ਤਿਨ ਪੁਨਿ ਸੰਸੈ ਕੀਨਾ।
‘ਗੁਰ ਹੁਇ ਸੋ ਉਪਦੇਸ਼ਿ ਜਿ ਦੀਨਾ।
ਨਾਮ ਕਹੈਂ ਗੋ ਕੋ ਤਮ ਨਾਸ਼।-
ਰੂ-ਕੋ ਅਰਥ ਜੁ ਕਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼॥21॥
ਜਿਸ ਉਪਦੇਸ਼ੇ ਤੇ ਹੋਇ ਜਾਇ।
ਗੁਰੂ ਕਹੈਂ ਤਿਹ ਨਰ ਸਮੁਦਾਇ।
ਸ੍ਰੀ ਨਾਨਕ ਭੇ ਸੁਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼।
ਜਨਮਤਿ ਤੇ ਅਜ਼ਮਤ ਜਿਨਿ ਪਾਸ॥ 22॥
ਲਘੁ ਬਯ ਮਹਿਂ ਉਪਦੇਸਿਨ ਲਾਗੇ।
ਮਾਨਿ ਕਮਾਯਹੁ ਨਰ ਬਡਭਾਗੇ। (ਸ੍ਰੀ ਗੁ.ਪ੍ਰ.ਸੂ.ਗ੍ਰੰ.ਰਾਸਿ ਤੀਜੀ, ਅਧਿ : 55) ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਜਗਤ ਦੇ ਮਹਾਨ ਗੁਰੂ ਹੋਏ ਹਨ। ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਜੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਥਾਪ ਕੇ ਆਪਣੀ ਜੋਤ ਜਗਾਈ। ਇਸ ਲਈ ਗੁਰੂ ’ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਨਿਰਬਾਹ ਕਰੋ। ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਲੋਕ-ਪ੍ਰਲੋਕ ਦਾ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋ, ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਪਾਸੋਂ ਪਾਵਨ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਚਾਰੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ। ਸਭ ਸ਼ੰਕੇ ਮੁੱਕ ਗਏ। ਫਿਰ ਸਤਿਗੁਰ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਸੇਵਾ ਕਰ ਕੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚਲੀ ਦੁਖਦਾਈ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੂਰ ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਲੋਕ-ਪ੍ਰਲੋਕ ਸੁਹੇਲਾ ਕਰ ਲਿਆ ਇਸ ਵਾਰਤਾ ਨੂੰ ਮਹਾਂਕਵੀ ਭਾਈ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਿਮਨਲਿਖਤ ਅਨੁਸਾਰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ:- ਸੁਯੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪ੍ਰਥਮ ਹੀ ਥਿਏ।
ਤਨ ਮਿਰਯਾਦਾ ਧਾਰਤਿ ਭਏ।
ਸ੍ਰੀ ਅੰਗਦ ਕੋ ਗੁਰੂ ਸਥਾਪਿ।
ਜੋਤਿ ਜਗਾਈ ਅਪਨੀ ਆਪ॥31॥
ਯਾਂਤੇ ਨਿਸ਼ਚਾ ਗੁਰ ਮਹਿਂ ਧਰੋ।
ਸਿੱਖੀ ਧਰਮ ਨ੍ਰਿਬਾਹਨਿ ਕਰੋ।
ਹਲਤ ਪਲਤ ਮਹਿਂ ਲਹੋ ਅਨੰਦ।
ਜੀਤਹੁ ਸਕਲ ਬਿਕਾਰ ਬਿਲੰਦ॥32॥ (ਉਹੀ) ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਇੰਝ ਕੀਤਾ ਹੈ:- ਜਟੂ ਭਟੂ ਵੰਤਿਆ ਫਿਰਣਾ ਸੂਦੁ ਵਡਾ ਸਤ ਭਾਈ।
ਭੋਲੂ ਭਟੂ ਜਾਣੀਅਨਿ ਸਨਮੁਖ ਤੇਵਾੜੀ ਸੁਖਦਾਈ। (ਵਾਰ 11:19) | 
