‘ਸੇਵਾ’ ਸ਼ਬਦ ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਦੋ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਹੈ, ਪਰੰਤੂ ਇਸ ਦੇ ਅਰਥ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਵੀ ਡੂੰਘੇ ਹਨ। ਸੇਵਾ ਲਈ ਜਿੰਨਾ ਸਮਰਪਣ ਭਾਵ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਓਨਾ ਨਿਰਭਉ, ਨਿਰਵੈਰ ਤੇ ਉਦਾਰ ਹੋਣਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਸਮਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤਾਂ ਇਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸ਼ਰਤ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਸਮਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾ ਹੋਵੇਗੀ ਤਾਂ ਸੇਵਾ, ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਪੱਖਪਾਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਪੱਖਪਾਤੀ ਕਦੇ ਸੇਵਕ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਸੇਵਾ ਲਈ ਨਾ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਰਾਤ। ਸੇਵਾ ਤਾਂ ਹਰ ਪਲ, ਹਰ ਵੇਲੇ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਕੋਈ ਸਵਾਸ-ਧਾਰੀ ਜੀਵ ਸਵਾਸ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹਦੀ ਸੇਵਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸੇਵਾ ਲਈ ਕੋਈ ਸਥਾਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਹੀਂ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਗੱਲ ਕੀ, ਸੇਵਾ ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਜੋ ਪ੍ਰਾਣੀ ਇਸ ਮਾਰਗ ’ਤੇ ਤੁਰ ਕੇ ਦਿਨ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਰਾਤ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਉਹ ਸੇਵਾ ਕਰ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਰਜ਼ਾ ਵਿਚ ਇਕਮਿਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਮਾਂ, ਸਥਾਨ ਤੇ ਸੀਮਾਵਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ, ਉਸ ਦਾ ਦਰਜਾ ਉੱਚਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਫੁਰਮਾਨ ਸੇਵਕ ਕਉ ਸੇਵਾ ਬਨਿ ਆਈ॥ ਹੁਕਮੁ ਬੁਝਿ ਪਰਮ ਪਦੁ ਪਾਈ॥ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਤੇ ਰੱਬੀ ਰੂਹ ’ਤੇ ਢੁੱਕਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਸੇਵਾ ਦੀ ਇਕ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਮਿਸਾਲ ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਕੋਲੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਜੰਗ-ਏ-ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਹ ਜਿੱਥੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਗੁਰੂ ਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਜਲ ਛਕਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਆਪਣੀ ਮਸ਼ਕ ਵਿੱਚੋਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੀ ਵੀ ਪਿਆਸ ਬੁਝਾਉਂਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ। ਜਲ ਦੀ ਮਸ਼ਕ ਚੁੱਕਣੀ ਬੜੀ ਔਖੀ ਹੈ, (ਸਧਾਰਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਇਸ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਜਲ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਭਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਬਲਕਿ ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਉਹ ਇਕ ਵੱਡੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ) ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਔਖਾ ਹੈ ਮਸ਼ਕ ਚੁੱਕ ਕੇ ਜਲ ਵਰਤਾਉਣ ਦੇ ਉਸ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੈਰੀ ਹੀ ਨਾ ਦਿੱਸੇ। ਤਾਂ ਹੀ ਪੰਚਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ, ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ, ਬਾਣੀ ਦੇ ਬੋਹਿਥ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਪਾਵਨ-ਪਵਿੱਤਰ ਬਚਨ ਨਾ ਕੋ ਬੈਰੀ ਨਹੀ ਬਿਗਾਨਾ ਸਗਲ ਸੰਗਿ ਹਮ ਕਉ ਬਨਿ ਆਈ॥ ਕਮਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਬਚਨ ਕਮਾਉਣੇ, ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ, ਬੜੇ ਔਖੇ ਨੇ। ਉਮਰਾਂ ਲੰਘ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨੇ, ਪਰ ਇਹ ਕਮਾਏ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ। ਕਈਕਈ, ਹਠੀ, ਜਪੀ, ਤਪੀ ਹਾਰ ਗਏ, ਅਜਿਹੀ ਸਮਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਪਰ ਜੇ ਕਮਾਏ ਤਾਂ ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਵਰਗੇ ਗੁਰਸਿੱਖ ਨੇ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨਾਮ ਕਰਕੇ ਭਾਈ ਘਨ੍ਹਈਆ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਬਲਕਿ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ ਵਾਕਇ ਬੜੇ ਘਨੇ (ਘਣੇ) ਸਨ। ਘਣੇ ਸਨ ਉਹ ਆਪਣੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਘਣੇ ਇਸ ਲਈ ਸਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਆਸ਼ੇ ਸਰਬ-ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਦੀ ਸੋਝੀ ਆ ਗਈ ਸੀ। ਵੈਰੀ ਦਲਾਂ ਦੇ ਖੇਮੇ ਅੰਦਰ ਜਦ ਗੁਰੁ ਕੇ ਦੂਜੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲੋਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਜਲ ਛਕਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਜਾ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ ਕਿ ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਤਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਪਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਕਲਗੀਆਂ ਵਾਲੇ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਅੱਗੇ ਨਿਮਾਣੇ ਹੋ ਕੇ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ! ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਕੋਈ ਦੁਸ਼ਮਣ ਲੱਗਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਸੰਗਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲ ਦੇਖਦੀ ਹੈ। ਜਾਣੀਜਾਣ ਸਤਿਗੁਰੂ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਅਜਿਹੀ ਕਿਹੜੀ ਗੱਲ ਹੈ? ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ। ਸਤਿਗੁਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਖੜ੍ਹੇ ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, ਹੇ ਸੱਚੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ! ਮੈਂ ਜਿੱਧਰ ਵੇਖਦਾਂ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਓਧਰ ਤੁਹਾਡਾ ਹੀ ਮੁਖੜਾ ਨਜ਼ਰੀਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਨੇ ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਨੂੰ ਸੀਨੇ ਨਾਲ ਲਾ ਲਿਆ। ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਬਣ ਗਈ। ਸਤਿਗੁਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੀਨੇ ਨਾਲ ਲਾ ਲੈਣ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣਾ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਨਾ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ, ਸਗੋਂ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਇਕ ਮਲ੍ਹਮ ਦੀ ਡੱਬੀ ਫੜਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਿਧਰੇ ਕੋਈ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਪਿਆਸਾ ਲੱਭੇ ਤਾਂ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਜਲ ਛਕਾਓ, ਉੱਥੇ ਨਾਲ ਉਹਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ’ਤੇ ਮਲ੍ਹਮ ਵੀ ਲਗਾ ਦੇਣਾ। ਸੇਵਕ ਦੀ ਘਾਲ ਥਾਇਂ ਪਾਈ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਅਮਰ ਹੋ ਗਏ। ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਐਸੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ ਕਿ ਕੇਵਲ ਸਿੱਖ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਅੱਜ ਵੀ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨਾ-ਸ੍ਰੋਤ ਮੰਨ ਕੇ ਕਈ ਦੁਨਿਆਵੀ ਲੋਕ ‘ਸੇਵਾ’ ਕਰਨ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਅਨੇਕਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਖੁੱਲੀਆਂ ਹਨ। ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਕਿੱਧਰੇ ਕੋਈ ਹਾਦਸਾ ਵਾਪਰਨ ’ਤੇ ਜਾਂ ਲੋੜ ਪੈਣ ’ਤੇ, ‘ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ’ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਉਪਚਾਰ (First Aid) ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿਚ ਉਹ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਲ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੇ ਮਲ੍ਹਮ-ਪੱਟੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹੀ ‘ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ' ਦਾ ਅਰੰਭਕ ਰੂਪ ਸੀ। ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਦੀ ਸੰਪਰਦਾ ‘ਸੇਵਾ ਪੰਥੀ’ ਸੰਪਰਦਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ‘ਸੇਵਾ ਪੰਥੀਆਂ’ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸਥਾਨ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਹੈ ਸੇਵਾ ਦੀ ਬਰਕਤ, ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪਾਤਰ ਬਣਨ ਦੀ ਗਾਥਾ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਫੁਰਮਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਸੇਵਾ ਕਰਤ ਹੋਇ ਨਿਹਕਾਮੀ॥
ਤਿਸ ਕਉ ਹੋਤ ਪਰਾਪਤਿ ਸੁਆਮੀ॥ (ਪੰਨਾ 286) ਸੇਵਾ ਗੁਰੂ ਦੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਦੀ ਖਲਕਤ ਦੀ, ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਹੋ ਕੇ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਮਾਲਕ-ਪ੍ਰਭੂ ਬੇਅੰਤ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ’ਤੇ ਹੋਈਆਂ। ਸੰਨ 1647 ਈ. ਵਿਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਜ਼ੀਰਾਬਾਦ ਦੇ ਲਾਗੇ ਜਿਹੜੇ ਸੋਦਰੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਪਿੰਡ ਸਦਾ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਪਿਤਾ ਭਾਈ ਨੱਥੂ ਰਾਮ ਤੇ ਬੀਬੀ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਸਦਾ ਲਈ ਵਡਭਾਗੇ ਹੋ ਗਏ। ਭਾਈ ਨੱਥੂ ਰਾਮ ਜੀ ਵਪਾਰੀ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੀ ਵਪਾਰ ਦੇ ਕੰਮ-ਕਾਜ ਵਿਚ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਵਰਗੇ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਮ ਦਾ ਵਣਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਨਾਮ-ਰੂਪੀ ਅਮੋਲਕ ਹੀਰਾ ਲੱਭ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਹ ਬਿਰਤੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਦਾ ਸੰਸਾਰਕ ਕੰਮ-ਧੰਦਿਆਂ ਵਿਚ ਜੋੜੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਅਜਿਹੇ ਮਨੁੱਖ ਨਾਮ ਦੇ ਵਪਾਰੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ: ਹਰਿ ਕੇ ਨਾਮ ਕੇ ਬਿਆਪਾਰੀ॥
ਹੀਰਾ ਹਾਥਿ ਚੜਿਆ ਨਿਰਮੋਲਕੁ ਛੂਟਿ ਗਈ ਸੰਸਾਰੀ॥ (ਪੰਨਾ 1123) ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਬਲ ਇਸ ਪ੍ਰਭੂ-ਬੰਦਗੀ ਦੀ ਲੋਚਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਤਾਪੁਰਖੀ ਕਿੱਤਾ ਨਾ ਕਰਨ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਸ ਸਦਕਾ ਇਹ ਭਾਈ ਨਨੂਆ ਜੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿਚ ਆ ਗਏ। ਭਾਈ ਨਨੂਆ ਜੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੁਗ਼ਲ ਫੌਜ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਸਨ, ਪਰ ਬੰਦਗੀ ਵਾਲੀ ਰੂਹ ਸਨ। ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਨਨੂਆ ਜੀ ਤੋਂ ਜਦੋਂ ਨੌਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸੁਣੀ ਤਾਂ ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗੁਰੂ-ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਐਸੀ ਤੀਬਰ-ਤਾਂਘ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਕਿ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਨੌਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ-ਦੀਦਾਰ ਕਰ ਕੇ ਨਿਹਾਲ ਹੋ ਗਏ। ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਉਸੇ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚੋਂ ਪਰਮਅਵਸਥਾ ਬਣ ਗਈ। ਗੁਰੂ ਹੁਕਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਅਟਕ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕਵਾਹ (ਕਵੇਹ) ਨਗਰ ਦੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਵੀ ਬਣਵਾਈ। ਇਹ ਵਾਕਇ ਅਸਲ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਧਰਮਸਾਲ ਹੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸੇਵਾ ਤੇ ਸਿਮਰਨ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਚੱਲਣ ਲਈ ਦੂਸਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰੇਰਿਆ। ਨੌਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦ ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰਿਆਈ ਸੰਭਾਲੀ ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਜੰਗਾਂ-ਯੁੱਧਾਂ ਦੌਰਾਨ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਮੁੜ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਆ ਗਏ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਤਕ ਰੱਬੀ ਬੰਦਗੀ ਤੇ ਸੇਵਾ ਸਦਕਾ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਮਹਾਂਪੁਰਖਾਂ ਵਾਲੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਜੀਵਨ ਦੇ ਸੱਤ ਦਹਾਕੇ ਗੁਰੂ-ਰਜ਼ਾ ਵਿਚ ਹੰਢਾਅ ਕੇ ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਅੰਤ 20 ਸਤੰਬਰ, 1718 ਈ. ਵਿਚ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ। |
