ਜੀਵਨ ਮਨੋਰਥ ਦਾ ਅਸਲ ਭਾਵ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਉਸ ਟੀਚੇ ਤੋਂ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਜਨਮ (ਮੌਕਾ) ਮਿਲਿਆ ਹੈ; ਭਾਵ ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ‘ਜੋ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੇ ਸੋਈ ਪਿੰਡੇ’ ਦੇ ਰੂਹਾਨੀ ਪ੍ਰਵਚਨ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿਚ ਸਮਝਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਇਸ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਚ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਰੋਲ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ, ਸਾਡੀ ਹੋਂਦ ਐਂਵੇਂ ਬੇਮੰਤਵੀ ਨਹੀਂ। ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਚ ਸਾਡੀ ਹੋਂਦ ਇਕ ਬਹੁਤ ਸੂਖਮ ਸੈੱਲ (Nano cell) ਤੋਂ ਵੀ ਬੇਹੱਦ ਸੂਖਮ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸਾਡੀ ਦੇਹੀ (Body), ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਣਗਿਣਤ ਸੂਖਮ ਸੈੱਲਾਂ ਦਾ ਕੁੱਲ-ਜੋੜ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਦੇਹੀ ਨੂੰ ਸਿਰਜਣ, ਜਿਊਂਦੇ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਪੁਨਰ-ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਨਿਰੰਤਰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਵਿਚ ਇਕ ਇਕ ਸੈੱਲ ਦੀ ਲਾਸਾਨੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ; ਬਿਲਕੁਲ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿਚ ਇਹੋ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸਾਡੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸਾਡੀ ਦੇਹੀ ਵਿਚ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਸੈੱਲ, ਆਪਣੀ ਲਾਸਾਨੀ ਭੂਮਿਕਾ ਤੋਂ ਬੇਖ਼ਬਰ ਜੰਮਦੇ-ਵਿਚਰਦੇ-ਮਰਦੇ, ਪੁਨਰ-ਜਨਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਮਕਸਦ ਤੋਂ ਬੇਖਬਰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਸਜੀਵਤਾ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਰੱਬੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿਚ ਸੌਂਪੀ ਹੋਈ ਜ਼ਿਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਾ/ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪੈਦਾਇਸ਼, ਪਾਲਣਾ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ (ਪੁਨਰ-ਪੈਦਾਇਸ਼) ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ, ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿਚ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ, ਰਵਾਨਗੀ, ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਅਤੇ ਤਾਜ਼ਗੀ ਜਾਂ ਨਵੇਂਪਣ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਚ ਵਰਤ ਰਹੀ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਹਰ ਕਣ, ਹਰ ਅਣੂ, ਹਰ ਸੈੱਲ - ਇਕ ਪੁਰਜ਼ੇ ਦੀ ਨਿਆਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਸਦਕਾ ਵਿਰਾਟ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਮਸ਼ੀਨ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਪਰੰਤੂ ਇਹ ਸਾਰੇ ਪੁਰਜ਼ੇ ਵਿਸ਼ਾਲ-ਬ੍ਰਹਮੰਡੀ ਕਾਨੂੰਨ ਜਾਂ ਹੁਕਮ ਵਿਚ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਹਨ; ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹਨ; ਇਕ-ਦੂਜੇ ਉਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ; ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਬਹੁਵੰਨੇ ਅਤੇ ਬਹੁਪਾਸਾਰੀ ਵਾਤਾਵਰਨਕੀ (ਈਕਾਲੋਜੀਕਲ) ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿਚ ਬੱਝੇ ਹੋਏ ਗਤੀਮਾਨ ਹਨ।

ਉਪਰੋਕਤ ਦੱਸਣ ਤੋਂ ਭਾਵ, ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਹਰ ਛੋਟੀ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਇਕਾਈ, ਖੁਦ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪੂਰੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਪਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਿਚ ਜੁਟੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਬਨਸਪਤੀ ਦੇ ਇਕ ਬੀਜ ਦਾ ਬਿਰਖ ਬਣਨਾ, ਅਣਗਿਣਤ ਬੀਜਾਂ (ਫਲਾਂ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕਈ ਕਈ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਕਰ ਕੇ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਨਸਲੀ ਵਿਕਾਸ-ਲੜੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਨ ਦਾ ਵਰਤਾਰਾ, ਭੌਤਿਕ ਪੱਖੋਂ ਇਸ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਪਰਤੱਖ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਸਾਡੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਪਰਮ ਮਨੋਰਥ ਆਪ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਣ ਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਦੂਜਿਆਂ (ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਪੂਰੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ) ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਤੇ ਵਾਧੇ ਵਿਚ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਹਾਈ, ਸਹਿਯੋਗੀ ਬਣਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾਉਣਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਅ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਵਾਰ-ਸੁਧਾਰ ਕੇ ਸਵੈ-ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਣ ਦਾ ਹੈ। ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਪੰਥਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੰਕੇਤ ਜਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਉੱਚੇ ਆਤਮਿਕ ਪਦਾਂ ਜਾਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸਮੁੱਚੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦਾ ਬਹੁ-ਪਾਸਾਰੀ ਅਧਿਐਨ ਇਹੋ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰੂਹਾਨੀ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਅਭਿਆਸ (ਘਾਲ-ਕਮਾਈ) ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਤਜਰਬਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਵਚਨਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਤਕ ਪੁੱਜਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਗੋਬਿੰਦ ਮਿਲਣ ਕੀ ਇਹ ਤੇਰੀ ਬਰੀਆ ਸਮੇਤ ਅਨੇਕ ਰੂਹਾਨੀ ਪ੍ਰਵਚਨ ਇਹ ਦੱਸ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਚੇਤੰਨ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਅੰਤਮ ਮੰਜ਼ਿਲ ਨੂੰ ਜਾਣਦਿਆਂ-ਸਮਝਦਿਆਂ ਪਰਮ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਵਿਸਮਾਦੀ-ਹਸਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਵਿਚ ਸਮਾ ਜਾਣਾ, ਸਾਡਾ ਜੀਵਨ ਮਨੋਰਥ ਹੈ। ਜੈਸਾ ਸੇਵੈ ਤੈਸੋ ਹੋਇ ਦੇ ਮਹਾਂਵਾਕ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿਚ ਸਮਾਉਣ ਦਾ ਮਨੋਵਿਿਗਆਨਕ ਅਰਥ, ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਢਾਲ ਕੇ ਉਸ ਵਰਗੇ ਬਣ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਜਾਂ ਹਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹਿ ਕੇ ਪਰਮ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਵਿਸਮਾਦੀ-ਹਸਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁਕਮਿ ਰਜਾਈ ਚਲਣਾ ਉਸ ਨਾਲ ਇਕਸੁਰ ਹੋਣ ਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸੂਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਸੰਸਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਖਿੱਚਾਂ-ਤਣਾਵਾਂ ਜਾਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਦੀ ਮਨੋਅਵਸਥਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਅ ਤੇ ਆਚਰਨ ਨੂੰ ਸਚੁ- ਸੰਜੋਗੀ ਬਣਾ ਕੇ ਚੱਲਣਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੋਧਣਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਨੂੰ ਹੀ ਸਚਿਆਰ ਜਾਂ ਗੁਰਮੁਖ ਬਣਨਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੱਤਸਾਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਚੁ ਅਨੁਸਾਰੀ ਸਦਜੀਵਨ ਜਿਊਣ ਵਾਲਾ, ਸਵੈ-ਚੇਤੰਨ ਅਤੇ ਸੱਚਾ-ਸੁੱਚਾ ਵਧੀਆ ਇਨਸਾਨ ਬਣਨਾ ਹੀ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਹੈ।

ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪਰਮ ਮਨੋਰਥ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਮੋਖ, ਮੋਕਸ਼, ਮੁਕਤੀ, ਪਰਮਪਦ, ਨਿਰਵਾਣ, ਨਵਜੀਵਨ, ਸਦਜੀਵਨ ਆਦਿ ਅਨੇਕ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਪਰਮ ਮਨੋਰਥ ‘ਨਿਰਵਾਣ’ (ਮੁਕਤੀ) ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ। ਧੱਮਪਦ (ਅਪਮਾਦ ਵੱਗੋ, 2:23) ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਵੇਕੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰ-ਧਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ, ਬੇਅੰਤ ਸ਼ਕਤੀਵੰਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਅਨੰਦ ਅਤੇ ਪਰਮ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਾਲੇ ਨਿਰਵਾਣ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਹੋਰ ਪਦੇ (ਪੰਡਿਤ ਵੱਗੋ, 6:89) ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਦਾ ਚਿੱਤ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਹੜਾ ਮੋਹ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਚਿੱਤ ਦੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਜਾਂ ਵਾਸ਼ਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਅਜਿਹਾ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ, ਜਿਉਂਦੇ ਜੀਅ ਨਿਰਵਾਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ (ਅਧਿਆਇ 15:5-6) ਵਿਚ ‘ਪਰਮਪਦ’ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦਾ ਪਰਮ ਮਨੋਰਥ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਨੇ ਮਾਣ ਅਤੇ ਮੋਹ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਕੇ, ਚਿੰਬੜੇ ਹੋਏ ਵਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ; ਜੋ ਨਿਰੰਤਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਵਿਰਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁੱਖ-ਦੁੱਖ ਦੇ ਦਵੰਦ ਤੋਂ ਉਪਰ ਉਠ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਐਸਾ ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ, ਸਦੀਵੀ ਪਰਮਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਪਰਮਪਦ - ਸੂਰਜ, ਚੰਦਰਮਾ ਜਾਂ ਅਗਨੀ/ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਹ ਪਰਮਪਦ, ਮੇਰਾ ਪਰਮਧਾਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਮਨੁੱਖ (ਮਾਇਆਵੀ) ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਪਰਤਦਾ।

ਯਹੂਦੀ ਬਾਈਬਲ ਵਿਚ ਯਹੋਵਾ (ਰੱਬ ਦਾ ਯਹੂਦੀ ਨਾਮ) ਵੱਲੋਂ ਹਿਜ਼ਕੀਏਲ (ਯਹੂਦੀ ਪੈਗੰਬਰ) ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਆਦੇਸ਼, ਰੱਬੀ ਰਾਹ ਤੋਂ ਭਟਕੀ ਇਸਰਾਈਲੀ ਕੌਮ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਨਵੀਂ ਰੂਹ ਫੂਕਣ ਦੀ ਰੂਹਾਨੀ ਜੁਗਤਕਾਰੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਆਦੇਸ਼ (ਹਿਜ਼ਕੀੲਲੇ, 11:19-20) ਵਿਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਤਦ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ (ਇਸਰਾਈਲੀਆਂ) ਨੂੰ ਇਕ ਦਿਲ ਦਿਆਂਗਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੰਦਰ ਨਵਾਂ ਆਤਮਾ ਪਾਵਾਂਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਪੱਥਰ ਦਾ ਦਿਲ ਕੱਢ ਲਵਾਂਗਾ ਅਤੇ ਇਕ ਮਾਸ ਦਾ ਦਿਲ ਪਾ ਦਿਆਂਗਾ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਮੇਰੀਆਂ (ਬਣਾਈਆਂ) ਵਿਧੀਆਂ ਉਤੇ ਤੁਰਨ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਅਮਲ ਕਰਨ। (ਤਦ ਹੀ) ਉਹ ਮੇਰੀ ਪਰਜਾ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਮੇਸਰ ਹੋਵਾਂਗਾ। ਈਸਾਈ ਬਾਈਬਲ ਵਿਚ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਪਿਤਾ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਜ਼ਰਤ ਈਸਾ ਦਾ ਮੰਤਵ ਮੁਰਦਾ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਵਜੀਵਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਯੂਹੰਨਾ ਦੀ ਇੰਜੀਲ (5:25-26) ਅਨੁਸਾਰ - ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਚ ਸੱਚ ਆਖਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਸਮਾਂ ਆਉਣਾ ਹੈ ਸਗੋਂ ਹੁਣ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਮੁਰਦਾ ਲੋਕ, ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ (ਸੁਨੇਹਾ) ਸੁਣਨਗੇ ਅਤੇ ਸੁਣ ਕੇ (ਨਵੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ) ਜਿਊਣਗੇ।

ਕੁਰਆਨ ਮਜੀਦ ਅਨੁਸਾਰ ਇਨਸਾਨੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਮਨੋਰਥ, ਪਾਕ-ਸਾਫ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਇਆਂ, ਅੱਲਹ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿਚ ਖਰੇ ਉਤਰਨ (ਨੇਕੀ) ਦੀ ਪਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚੋਂ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਕੇ ਵਿਖਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਕ ਥਾਂ (ਸੂਰਤ ਅਲ-ਕਹਫ, 18:7) ਦਰਜ ਹੈ
- ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਹ ਜੋ ਵੀ ਸਾਜ-ਓ-ਸਾਮਾਨ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਅਸਾਂ (ਅੱਲਹ ਨੇ) ਧਰਤੀ ਦਾ ਸੁਹੱਪਣ ਬਣਾਇਆ ਹੈ; ਤਾਂ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰ ਸਕੀਏ ਕਿ (ਏਨੇ ਸੁੰਦਰ ਅਨੰਦਮਈ ਮਾਹੌਲ ਵਿਚ) ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੌਣ ਭਲੇ ਕਰਮ ਕਮਾਉਂਦਾ ਹੈ? ਇਕ ਹੋਰ ਥਾਂ (ਸੂਰਤ ਅਲ-ਮੁਲਕ, 67:2) ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਅੱਲਹ ਨੇ ਮੌਤ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕਾਢ (ਇਸ ਲਈ) ਕੱਢੀ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਜ਼ਮਾ ਕੇ ਵੇਖੇ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੌਣ ਵਧੇਰੇ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ?

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਸਚੁ ਨਾਲ ਇਕਸੁਰ ਹੋ ਕੇ ‘ਹੁਕਮਿ ਰਜਾਈ’ ਚੱਲਦਿਆਂ ਸਚਿਆਰ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਨਾ ਹੀ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਹੈ। ਇਹ ਜੀਵਨ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਮੂਲ-ਸ਼ਕਤੀ, ਅਥਵਾ ਸਚੁ (ਗੋਬਿੰਦ) ਵਿਚ ਸਮਾ ਜਾਣ ਦੇ ਅੰਤਮ ਟੀਚੇ ਵੱਲ ਨਿਰੰਤਰ ਗਤੀਮਾਨ ਵਿਗਾਸ-ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਇਕ ਕਦਮ ਮਾਤਰ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਜਾਂ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੇਵਲ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਹੀ ਇਕ ਅਨੁਕੂਲ ਅਤੇ ਢੁਕਵਾਂ ਸੰਜੋਗੀ ਮੌਕਾ ਹੈ ਜੋ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਅੰਤਮ ਮੰਜ਼ਿਲ, ਸਚੁ ਤਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਫੁਰਮਾਨ ਹੈ:

ਭਈ ਪਰਾਪਤਿ ਮਾਨੁਖ ਦੇਹੁਰੀਆ॥
ਗੋਬਿੰਦ ਮਿਲਣ ਕੀ ਇਹ ਤੇਰੀ ਬਰੀਆ॥
ਅਵਰਿ ਕਾਜ ਤੇਰੈ ਕਿਤੈ ਨ ਕਾਮ॥
ਮਿਲੁ ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਭਜੁ ਕੇਵਲ ਨਾਮ॥ (ਪੰਨਾ 12)

‘ਗੋਬਿੰਦ ਮਿਲਣ’ ਦਾ ਅਰਥ - ਵਿਸਮਾਦੀ ਸਚੁ ਨਾਲ ਮਿਲਣ; ਭਾਵ ਸਚੁ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸਚਿਆਰ ਜੀਵਨ ਜਿਊਣਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਦਰਸਾਏ ਵਿਸਮਾਦੀ ਸਚੁ ਦੇ ਦੈਵੀ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਢਾਲਣਾ ਹੈ। ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਰੱਬ ਦਾ ਭਗਤ ਰੱਬ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ:

ਹਰਿ ਜਨੁ ਐਸਾ ਚਾਹੀਐ ਜੈਸਾ ਹਰਿ ਹੀ ਹੋਇ॥ (ਪੰਨਾ 1372)

ਰੱਬ ਦੇ ਸਿਮਰਨ ਦਾ ਅਰਥ ਵੀ ਇਹੋ ਹੈ– ਜਿੱਥੇ ਪਹੁੰਚਣਾ ਹੈ – ਉਸ ਦਾ ਸਿਮਰਨ। ਆਪਣੀ ਮੰਜ਼ਲ ਜਾਂ ਟੀਚੇ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਹੀ ਸਿਮਰਨ ਹੈ; ਅਰਥਾਤ ਸਚੁ ਨਾਲ ਸੰਜੋਗ ਬਣਾਉਣਾ ਜਾਂ ਸੱਚ ਵਿਚ ਵਿਗਸਣਾ; ਭਾਵ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੜਨਾ, ਸਵੈ- ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਣਾ। ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਦਸ਼ਾ, ਦਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਤੈਅ ਕਰਨ ਵਿਚ ਟੀਚੇ ਜਾਂ ਉਦੇਸ਼ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਰੋਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੀਵਨ-ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਹੀ ਸੁਖ- ਅਨੰਦ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਗੁਰਮੰਤਰ ਹੈ। ਸਰਬਾਂਗੀ ਸਵੈ-ਵਿਕਾਸ ਜਾਂ ਆਤਮ-ਵਿਗਾਸ (ਰੂਹਾਨੀ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤਾ) ਦਾ ਗੁੱਝਾ ਭੇਦ ਹੈ - ਜੀਵਨ ਦੇ ਪਰਮ-ਉਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਸੇਧਤ ਰਹਿਣਾ; ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਮਰਦੇ ਰਹਿਣਾ; ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ। ਸਰਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼, ਕਾਦਰ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਵੱਲੋਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿਚ ਸੌਂਪੇ ਹੋਏ ਕਿਰਦਾਰ (ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ) ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਿਭਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਸਰਬੱਤ (ਆਪਣੇ ਆਪ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਸਭਨਾਂ) ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਪਰਸਪਰ ਬਹੁਤ ਗੂੜ੍ਹਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਇੰਜ ਸਮਾਜਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਜੀਵਨ ਮਨੋਰਥ ਦੀ ਸਮਝ, ਆਪਣੇ ਸਰਬਾਂਗੀ ਵਿਕਾਸ ਹਿਤ ਸਵੈ-ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਸਰਬੱਤ-ਸੇਵਾ ਦੇ ਰੂਹਾਨੀ ਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਮੰਤਵ, ਮਨੋਰਥ ਜਾਂ ਟੀਚਾ ਕੀ ਹੈ? ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਸਟੀਕ ਜਵਾਬ, ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਕੁਝ ਕਰਨ ਜਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ-ਸਰੋਤ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹ-ਵਰਧਕ ਕਾਰਜ ਵੀ ਟੀਚਾ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਮਿਹਨਤ ਉਦੋਂ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਜਦ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੋਈ ਟੀਚਾ ਤੈਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿਚ ਉਪਰੋਕਤ ਸਵਾਲ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਹੋਏ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਿਆਨੀ, ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਗਿਆਨੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਮੰਤਵ ਜਾਂ ਉਦੇਸ਼ ਬਾਰੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜਿਿਗਆਸਾ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ/ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਪ੍ਰਕਾਰੀ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਭ ਨੇ ਆਪੋ-ਆਪਣੀ ਕਲਪਨਾ- ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਸਮਝ-ਸਮਰੱਥਾ ਦੀ ਸੀਮਾ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੇ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸਮਝਿਆ, ਸਮਝਾਇਆ ਜਾਂ ਅਰਥਾਇਆ ਹੈ।

ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਹਰ ਕਾਮਯਾਬੀ ਜਾਂ ਸਫਲਤਾ, ਮਿਥੇ ਹੋਏ ਟੀਚੇ ਨੂੰ ਜਾਣ-ਸਮਝ ਕੇ ਉਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿਚ ਨਿਰੰਤਰ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਘਾਲ-ਕਮਾਈ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣ ਦੁਆਰਾ ਹਾਸਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਲਕਸ਼ ਜਾਂ ਉਦੇਸ਼, ਹਰ ਵੇਲੇ ਸਾਡੀ ਸਿਮਰਤੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਿਆ ਰਹੇ; ਸਾਡੇ ਚਿਤ ਵਿਚ ਵੱਸਿਆ ਰਹੇ; ਅਸੀਂ ਹਰ ਵਕਤ ਉਸ ਨੂੰ ਚੇਤੇ ਰੱਖੀਏ; ਤਾਂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਤਮਾਮ ਦੁੱਖ-ਤਕਲੀਫ, ਝੋਰੇ, ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਣਗੇ; ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਖੇੜਾ ਬਣਿਆ ਰਹੇਗਾ। ਮਨ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਆਸ਼ਾਵਾਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿਚ ਤੁਰਦਾ ਹੋਇਆ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵੱਲ ਜਾਵੇਗਾ; ਸਹਿਜੇ ਸਹਿਜੇ, ਜੀਵਨ ਜਿਊਣ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਡਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਬਦਲ ਜਾਵੇਗਾ; ਜੀਵਨ ਜਿਊਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਬਦਲ ਜਾਣਗੇ; ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸਹਜ-ਸੁਭਾਅ ਹੀ ਮਰਯਾਦਾ ਅਤੇ ਤਰਤੀਬ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ ਸਿੱਖ/ਗਿੱਝ ਜਾਵੇਗੀ। ਜੀਵਨ ਕਿਿਰਆਵਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਅਗੇਤ ਹੀ ਚੇਤਣ (ਅਗੋ ਦੇ ਜੇ ਚੇਤੀਐ) ਅਤੇ ਵਿਉਂਤਣ ਦੀ ਵਿਹਾਰਕ ਜਾਚ ਸਦਕਾ ਸਾਡੀਆਂ ਪਹਿਲਤਾਵਾਂ (ਪਰੋਿਰਟਿਇਸ), ਸਹਜ- ਸੁਭਾਅ ਬਦਲਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ।

ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਦਵਰਤੋਂ ਦਾ ਬੀਜ-ਮੰਤਰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਜਾਂ ਜਿਊਣ ਦੇ ਟੀਚੇ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੋ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿਚ ਤੁਰਨ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਚਿਆਰ ਜਾਂ ਕੂੜਿਆਰ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚੋਂ ਚੋਣ ਕਰਨ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਹੈ। ਫੈਸਲਾ ਅਸਾਂ ਖੁਦ ਕਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਜਾਂ ਟੀਚੇ ਤਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਰਾਹ ਫੜਨਾ (ਚੁਣਨਾ) ਹੈ? ਵਿਗਾਸ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਵਧਣ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਤਰਤੀਬ ਵਿਚ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕੁਝ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸੂਤਰਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਬੇਹੱਦ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ:

• ਸੁਪਨੇ ਸਾਜਣੇ।
• ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਮਿਥਣਾ।
• ਦਿਸ਼ਾ ਤੈਅ ਕਰਨਾ।
• ਰਸਤਾ ਬਣਾਉਣਾ।
• ਬਹੁਪੜਾਵੀ ਵਿਉਂਤਬੰਦੀ ਕਰਨਾ।
• ਜੁਟ ਜਾਣਾ।
• ਮਿਹਨਤ ਕਰਨਾ।
• ਆਸ਼ਾਵਾਦੀ ਰਹਿਣਾ।
• ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਦਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ, ਆਦਿ।

ਧਰਤੀ ਉੱਪਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੇ ਅਨੰਦਮਈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਊਣ ਲਈ ਦਿਸ਼ਾ-ਸੇਧ ਦਿੰਦਿਆਂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਟੀਚੇ ਜਾਂ ਮਨੋਰਥ ਬਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਰੂਹਾਨੀ ਪ੍ਰਵਚਨ ਸਿਰਜੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਦਿਸ਼ਾਹੀਨਤਾ ਦੀ ਦਲਦਲ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਰੂਹਾਨੀ-ਵਿਸਮਾਦੀ ਸਚੁ ਦੇ ਪੰਥ ਉਤੇ ਤੋਰਨ ਲਈ ਸਵੈ- ਪ੍ਰੇਰਕ ਬਣਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਮਨੋਰਥ ਜਾਂ ਟੀਚੇ ਨੂੰ ਤੈਅ ਕਰ ਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖੀਏ! ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖੀਏ! ਉਸ ਦਾ ਨਿਰੰਤਰ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦੇ ਰਹੀਏ! ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਨਿਰੰਤਰ ਯਤਨ/ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਰਹੀਏ! ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਜੀਵਨ ਦੇ ਟੀਚੇ, ਮੰਤਵ ਜਾਂ ਮਨੋਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਧਰਮਪੰਥੀਆਂ ਕੋਲ ਰੂਹਾਨੀ ਪ੍ਰਵਚਨਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਾਰਥਕ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥ ਜੁਗਤਕਾਰੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਪਰੰਤੂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਹਿਰੇ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਥਾਹ ਪਾਉਣ ਲਈ ਸਾਡੇ ਅਹਿਸਾਸਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸਾਂ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਜੀਵਨਮੁਖ ਦਿਸ਼ਾ-ਸੇਧ ਦੇਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਨਵੇਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਮੁਹਾਵਰੇ ਵਾਲੀ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰੀ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿਚ ਧਰਮਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਨਵੇਂ ਸਿਰਿਓਂ ਸਾਰਥਕ ਵਿਆਖਿਆ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਕਾਰਜ ਅਰੰਭਣ ਲਈ ਸਮਰੱਥ ਅਤੇ ਅਮਲੀ ਜੀਵਨ ਵਾਲੇ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈਦਾਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬਣਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ!