ਖਾਲਸਾ ਦਰਅਸਲ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦਾ ਆਪਣਾ ਹੀ ਸੰਕਲਪ ਹੈ, ਜੋਕਿ ਇਸ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਨਾਲ ਪੂਰਨ ਇਕਮਿਕ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਸਾਕਾਰ ਹੋਇਆ। ਉਂਜ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਸਾਕਾਰ ਹੋਣਾ ਕੋਈ ਅਚਨਚੇਤ ਵਾਪਰ ਗਈ ਘਟਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਖਾਲਸੇ ਰੱਬੀ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤਕ ਹਰੇਕ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਪਾਇਆ। ਹਾਂ, ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਾ ਸਮੁੱਚੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚੁੰਧਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਇਕ ਅਚਰਜ ਘਟਨਾ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਤੁਰੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ ਤੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰਹੇਗੀ:

ਕਲਿ ਮੇ ਕਰਨ ਹਾਰ ਨਿਰੰਕਾਰ ਕਲਾਧਾਰ ਜਗਤ ਕੇ ਉਧਾਰਬੇ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਆਯੋ ਹੈ।

ਸਰਬ ਕਲਾ ਸਮਰੱਥ ਸਾਹਿਬ-ਏ-ਕਮਾਲ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਵੱਲੋਂ ਮਜ਼ਲੂਮਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ, ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸਪੂਤ ਹੋਣ ਦਾ ਵਰਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਮਾਤ ਲੋਕ ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ।

ਮੈ ਅਪਨਾ ਸੁਤ ਤੋਹਿ ਨਿਵਾਜਾ॥ ਪੰਥ ਪ੍ਰਚੁਰ ਕਰਬੇ ਕਹੁ ਸਾਜਾ॥
ਜਾਹਿ ਤਹਾਂ ਤੈ ਧਰਮੁ ਚਲਾਇ॥ ਕਬੁਧਿ ਕਰਨ ਤੇ ਲੋਕ ਹਟਾਇ॥

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਪੰਧ ’ਤੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਵਿਚ ਇਨਕਲਾਬੀ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਖਾਲਸਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦੇ ਸਭ ਪਹਿਲੂਆਂ ’ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਾਰਖੂ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵਿਉਂਤਬੰਦੀ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੀ ਇਸ ਪ੍ਰਚੰਡ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਨਿਰਮਾਣ ਕਾਰਜ ਵਿਚ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ 230 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਘਾਲਣਾ ਅਤੇ ਵਡਮੁੱਲੇ ਯੋਗਦਾਨ ’ਤੇ ਝਾਤ ਪਾਉਣੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਲੋੜ ਵੀ ਹੈ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ: ਪਹਿਲੇ ਸਤਿਗੁਰ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ’ਤੇ ਜਦ ਨਜ਼ਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਵੈਸਾਖੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਲੋਕਾਈ ਨੂੰ ਸੋਧਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਉਦਾਸੀ ਦੀ ਅਰੰਭਤਾ ਕੀਤੀ।

ਚੜ੍ਹਿਆ ਸੋਧਣਿ ਧਰਤਿ ਲੁਕਾਈ॥ (ਵਾਰ 1:24)

ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਸਾਥੀ ਰਬਾਬੀ ਨਾਲ ਕੀਰਤਨ ਦਾ ਰੱਬੀ ਬਾਣੀ ਗਾਇਨ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਆਉਣ ਸਮੇਂ ਅੰਦਰ ਉਸਾਰੀ ਜਾ ਰਹੀ ਖਾਲਸਾ ਮਿਸ਼ਨ ਸੰਗਤ ਲਈ ਆਤਮਿਕ ਰੂਹ ਦੀ ਭੁੱਖ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਮੀਲ-ਪੱਥਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਕੌਮ ਪ੍ਰਗਟ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅਰੰਭ ਕਰਦਿਆਂ ਇਸ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਲਈ ਆਪਣੇ ਯੋਗ ਉੱਤਰ-ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਕਠਿਨ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਲਈ, ਜਿਸ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿਚ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਗੁਰਤਾਗੱਦੀ ਦੇ ਯੋਗ ਸਿੱਧ ਹੋਏ ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਸਾਜਨਾ ਕੌਮ ਦੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲੈ ਤੁਰੇ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ: ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਅੱਖਰੀ ਤਰਤੀਬ ਦੇ ਕੇ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਹਮਾਯੂੰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਚੁੱਕੀ ਤਲਵਾਰ ਦਾ ਨਿਡਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ ਕਰ ਕੇ ਖਾਲਸਾ ਸਾਜਨਾ ਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਨਿਥਾਵਿਆਂ ਦੇ ਥਾਵ, ਨਿਤਾਣਿਆਂ ਦੇ ਤਾਣ ਤੇ ਨਿਆਸਰਿਆਂ ਦੇ ਆਸਰੇ, ਸੇਵਾ ਦੇ ਪੁੰਜ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ 60 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਬਿਰਧ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਚੋਣ ਕਰ ਕੇ ਅਹਿਮ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ: ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਧੁਰਾ ਵਿਖੇ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਨਤਾ ਬਖਸ਼ਣ ਲਈ ਬਾਉਲੀ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ। ਅਕਬਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਸੰਗਤ-ਪੰਗਤ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਵਾ ਕੇ ਦਲੇਰੀ ਭਰਿਆ ਕਦਮ ਉਠਾ ਕੇ ਖਾਲਸਾ ਸਾਜਨਾ ਵਿਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਿੱਸਾ ਪਾਉਣ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਖਾਲਸਾ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦੇਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਯੋਗ ਉੱਤਰ-ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਚੋਣ ਨੂੰ ਚਾਰ ਦਿਨ ਲਗਾਤਾਰ ਥੜੇ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਪਾਈ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪੰਨ ਕੀਤਾ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ ਨੂੰ ਇਸ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ: ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਦੇ ਵਡਮੁੱਲੇ ਮਹੱਤਵ ਵਜੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਰੋਵਰ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਦਾ ਟੱਕ ਲਾ ਕੇ ਕਾਰ-ਸੇਵਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ, ਸੰਤੋਖਸਰ ਸਰੋਵਰ ਤਿਆਰ ਕਰ ਕੇ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿ ਕੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਬਰਾਬਰ ਸਮਝਣ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਿਫਤੀ ਦਾ ਘਰ ਖਾਲਸਾ ਕੌਮ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਵੱਲ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਕਦਮ ਪੁੱਟ ਕੇ ਆਪਣਾ ਵਡਮੁੱਲਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ: ਪੰਜਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਹੋਰ ਨਜ਼ਦੀਕ ਪੁੱਜਣ ਲਈ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ, ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰ, ਚਾਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਰੱਖ ਸਭ ਵਰਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਝਾਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ ਜਾਤੀ ਭੇਦ ਨੂੰ ਖਤਮ ਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਬੀੜ ਤਿਆਰ ਕਰ, ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਰੂਹਾਨੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਹੋਰ ਪੱਕੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਖਾਲਸਾ ਪ੍ਰਗਟ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਪੁੱਜਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹੱਕ ਤੇ ਧਰਮ ਖਾਤਰ ਪਹਿਲੀ ਵਿਲੱਖਣ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੇ ਕੇ ਖਾਲਸਾ ਪ੍ਰਗਟ ਮਿਸ਼ਨ ਲਈ ਜਾਗ੍ਰਿਤੀ ਭਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ: ਪੰਜਵੇਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਉਪਰੰਤ ਛੇਵੀਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਮੀਰੀ ਤੇ ਪੀਰੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚੰਡ ਕੀਤਾ। ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚੋਂ 52 ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਬੰਦੀ-ਛੋੜ ਸ਼ਕਤੀ ਬਣ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੇ ਖਾਲਸਾ ਪ੍ਰਗਟ ਮਹਿਲ ਵਿਚ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਭਰ ਗਈ। ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ, ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਪੁੰਜ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਪੁੰਜ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਨੂੰ ਅਣਖ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚੰਡ ਵਿਲੱਖਣ ਸ਼ਕਤੀ ਸਰੋਤ ਕਾਇਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨ ਲਈ ਹੋਰ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਣ ਲਈ ਚਾਰ ਜੰਗਾਂ ਲੜੀਆਂ ਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੇ ਯੋਧਿਆਂ ਵਿਚ ਅਣਖ, ਗੈਰਤ ਦੀ ਅਥਾਹ ਸ਼ਕਤੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ: ਸਤਵੇਂ ਸਤਿਗੁਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਦੇਸੀ ਦਵਾਖਾਨੇ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਲਿਆਉਣ, ਦੁਖੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਲੋਕਾਈ ਦੇ ਦੁਖ ਹਰਨ ਦਾ ਮਿਸ਼ਨ ਰੂਪਮਾਨ ਕੀਤਾ। ਬਾਈ ਸੌ ਘੋੜ-ਸਵਾਰਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਹਰ ਸਮੇਂ ਤਿਆਰ-ਬਰ-ਤਿਆਰ ਰਿਹਾ ਕਰਦੀ ਸੀ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ: ਬਾਲਾ-ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਤਿਗੁਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਿਕ੍ਰਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਛੋਟੀ ਆਯੂ ਵਿਚ ਹੀ ਖਾਲਸਾ ਸਾਜਨਾ ਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਵੱਡੀ ਪੁਲਾਂਘ ਪੁੱਟਦਿਆਂ ਛੱਜੂ ਝੀਵਰ ਤੋਂ ਗੀਤਾ ਦੇ ਸਲੋਕ ਦੇ ਅਰਥ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ’ਤੇ ਸੋਟੀ ਰੱਖ ਕੇ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੇ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਦਿੱਲੀ ਗਏ। ਦਿੱਲੀ ਅੰਦਰ ਫੈਲੀ ਚੇਚਕ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਸੰਗਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੁਖ ਨਿਵਾਰਨ ਕਰਦਿਆਂ ਅਜਿਹੇ ਭਿਆਨਕ ਰੋਗ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ’ਤੇ ਝੱਲ ਕੇ, ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਅਰੋਗ ਕਰਦਿਆਂ ਖਾਲਸਾ ਸਾਜਨਾ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਵੱਲੋਂ ਲੋਕਾਈ ਦਾ ਦੁੱਖ ਹਰਨ ਦਾ ਮਾਣ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਗਏ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ: ਨੌਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰਤਾਗੱਦੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸੰਭਾਲਦਿਆਂ ਹੀ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਗੁਰੂ- ਘਰ ਦੇ ਗਿਆਨ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤਕ ਫੈਲਾਉਣ ਲਈ ਚੱਲ ਪਏ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਸਿੱਖੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਮਿਸ਼ਨ ’ਤੇ ਸਨ ਜਦ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰਿਹ ਵਿਖੇ ਮਰਦ ਅਗੰਮੜਾ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਬਾਲਕ ਦਾ ਨਾਂ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਇ ਰੱਖਿਆ। ਚੱਕ ਨਾਨਕੀ ਨਗਰ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਪ੍ਰਗਟ ਜਨਮ ਭੂਮੀ ਦੀ ਮੋਹੜੀ ਗੱਡ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਕੁਝ ਹੀ ਸਮੇਂ ਅੰਦਰ ਪਰਵਾਰ ਨੂੰ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਸੱਦ ਲਿਆ।

ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਉਮਰ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਜਦ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਤਾਂ ਦੀ ਦੁੱਖ ਭਰੀ ਪੁਕਾਰ ਸੁਣ ਕੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਬਲੀਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਤਪ ਰਹੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੇਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸੀਸ ਕਟਵਾ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ: ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ 33 ਸਾਲ ਤਕ ਆਯੂ ਜੀਵਨ ਪੰਧ ’ਤੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਬੜੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਤੇ ਦੂਰ-ਅੰਦੇਸ਼ੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੇ ਹੁਕਮ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਦਿਆਂ ਖਾਲਸਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਕੇ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਨੂੰ ਨਵੀਆਂ ਲੀਹਾਂ ’ਤੇ ਤੋਰਨ ਲਈ ਮਾਰਗ-ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਖਾਲਸਾ ਪ੍ਰਗਟ ਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪੂਰਤੀ 230 ਸਾਲ ਨਾਨਕ ਨਾਮ-ਲੇਵਾ ਗੁਰਤਾ ਗੱਦੀ ਦੀ ਘਾਲਣਾ ਨੂੰ ਸਿਖਰ ’ਤੇ ਪੁੱਜਾ ਤੱਕ ਕੇ ਦਸਮੇਸ਼ ਜੀ ਖਾਲਸਾ ਸਾਜਨਾ ਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ:

ਹਮ ਇਹ ਕਾਜ ਜਗਤ ਮੋ ਆਏ॥
ਧਰਮ ਹੇਤ ਗੁਰਦੇਵ ਪਠਾਏ॥ (ਬਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕ)

ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਕੁਝ ਛਿਪਾਇਆ ਨਹੀਂ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਦੇ ਮੂਲ਼ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ:

ਅਸੁਰ ਸੰਘਾਰਬੇ ਕੋ, ਦੁਰਜਨ ਕੇ ਮਾਰਬੇ ਕੋ।
ਸੰਕਟ ਨਿਵਾਰਬੇ ਕੋ, ਖਾਲਸਾ ਬਨਾਯੋ ਹੈ।

ਪਹਿਲੇ ਸਤਿਗੁਰ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ 1469 ਈ. ਤੋਂ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ ਖਾਲਸਾ ਮਿਸ਼ਨ 30 ਮਾਰਚ, 1699 ਈ. ਦੀ ਵੈਸਾਖੀ ਪੁਰਬ ’ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਨੇ ਅੰਤਮ ਚਰਮ ਤਕ ਪੁੱਜਦਾ ਕਰ ਕੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਨਵੀਂ ਪਛਾਣ ਦੀ ਰੂਹ ਫੂਕ ਦਿੱਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤਕ ਚਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਭੇਜ ਕੇ ਵੈਸਾਖੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤਿਉਹਾਰ ’ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਸਭ ਗੁਰੂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਜ ਕੇ ਗੁਰੂ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਿਆ।

ਸ੍ਰੀ ਕਲਗੀਧਰ ਜੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਪਾ ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ 1699 ਈ. ਦੀ ਵੈਸਾਖੀ ਨੂੰ ਬੜੀ ਭਾਰੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਵਹੀਰਾਂ ਘੱਤ ਕੇ ਪੁੱਜ ਗਈਆਂ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਦਿਨ ’ਤੇ ਲੱਗਭਗ ਅੱਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਸੰਗਤ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸੱਦੇ ’ਤੇ ਪੁੱਜੀਆਂ। ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪਾਵਨ ਤਖਤ ਦੇ ਅਸਥਾਨ ’ਤੇ ਬੜੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੰਡਾਲ ਵਿਚ ਰਸ-ਭਿੰਨਾ ਸ਼ਬਦ ਕੀਰਤਨ ਹੋਇਆ, ਢਾਡੀ ਵਾਰਾਂ ਗਾ ਕੇ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਬੀਰ ਰਸ ਨਾਲ ਨਿਹਾਲ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਬੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਦੀਵਾਨ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ੍ਰੀ ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਜੀ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲਿਸ਼ਕਦੀ ਕਿਰਪਾਨ ਲੈ ਕੇ ਸਟੇਜ ’ਤੇ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਬੜੇ ਜਲੌ ਅੰਦਰ ਗਰਜਵੀਂ ਅਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਕਿਰਪਾਨ ਉੱਪਰ ਉਠਾ ਕੇ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਸੁਣਾਇਆ ਕਿ “ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਜੀ, ਕੋਈ ਹੈ ਗੁਰੂ ਦਾ ਲਾਡਲਾ ਜੋ ਗੁਰੂ ਦੇ ਆਸ਼ਿਆਂ, ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸੀਸ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰੇ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਹੁਕਮ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠ ਵਿਚ ਚੁੱਪ ਛਾ ਗਈ, ਸੰਗਤਾਂ ਪੰਡਾਲ ਵਿਚ ਨੀਵੀਂ ਪਾਈ ਸੁਣ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਤੀਸਰੀ ਵਾਰ ਕੜਕਵੀਂ ਅਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਸੀਸ ਭੇਟ ਦੀ ਮੰਗ ’ਤੇ ਭਾਈ ਦਇਆ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸੀਸ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਹੱਥ ਜੋੜਦਿਆਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਅੱਗੇ ਭੇਟ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਂਹ ਪਕੜ ਕੇ ਤੰਬੂ ਵਿਚ ਲੈ ਗਏ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਮੁੜ ਸਟੇਜ ’ਤੇ ਆ ਕੇ ਇਕ ਹੋਰ ਸੀਸ ਭੇਟਾ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਭਾਈ ਧਰਮ ਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸੀਸ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤਾ। ਤੀਸਰੀ ਵਾਰ ਜਗਨਨਾਥ ਪੁਰੀ ਉੜੀਸਾ ਤੋਂ ਭਾਈ ਹਿੰਮਤ ਰਾਇ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸੀਸ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤਾ। ਚੌਥੀ ਵਾਰ ਦਵਾਰਕਾ ਦੇ ਛੀਂਬੇ ਭਾਈ ਮੋਹਕਮ ਚੰਦ ਜੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਵਾਰ ਮੰਗ ’ਤੇ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ ਜੀ ਬਿਦਰ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਝੀਵਰ ਜਾਤੀ ਦੇ ਸਿੱਖ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸੀਸ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਭੇਟ ਵਜੋਂ ਅਰਪਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਰੰਗ ਫੱਕ ਸਨ, ਕੋਈ ਉੱਚੀ ਸਾਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੱਢ ਰਿਹਾ, ਲੋਕ ਅੱਖਾਂ ਟੱਡ ਕੇ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ, ਕਈ ਲੋਕ ਤਾਂ ਖਿਸਕਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਪੁਸ਼ਾਕੇ ਪੁਆ ਕੇ ਅਤੇ ਪੰਜ ਕਕਾਰ ਸਜਾ ਕੇ ਸਟੇਜ ’ਤੇ ਲੈ ਆਏ। ਲੋਹੇ ਦਾ ਬਾਟਾ ਤੇ ਖੰਡਾ ਮੰਗਵਾਇਆ ਗਿਆ, ਦਸਮੇਸ਼ ਜੀ ਨੇ ਬਾਟੇ ਵਿਚ ਜਲ ਪਾ ਕੇ ਖੰਡਾ ਫੇਰਦਿਆਂ ਪੰਜ ਬਾਣੀਆਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰ ਕੇ ਆਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ:

ਭਲੋ ਭਯੋ ਨੂੰ ਚਲ ਕਰ ਆਈ।
ਨੀਰ ਬਿਖੇ ਆਈ ਮਧਰਾਈ।
ਨ ਤਰ ਪੰਥ ਹੋਤ ਬਡ ਕਰੂਰਾ।
ਤੇਗ ਕੋ੍ਰਧ ਕਲਹ ਕਰ ਪੂਰਾ। (ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼)

ਅਤੇ

ਪੇ੍ਮ ਪਤਾਸੇ ਡਾਰੇ ਅਬ ਮਾਤ ਨੇ,
ਯੋ ਅਤਿ ਸੰਗਤ ਮੋਦ ਧਰਾਈ। (ਗੁਰ ਬਿਲਾਸ ਪਾਤ: 10)

ਦਸਮੇਸ਼ ਜੀ ਨੇ ਆਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਾਟੇ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਜ-ਪੰਜ ਚੁਲੇ ਅੱਖਾਂ, ਸਿਰ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ’ਚ ਪਾਏ। ਹਰ ਚੁਲੇ ਨਾਲ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕਾ ਖਾਲਸਾ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫਤਹ ਅਖਵਾਈ। ਕਲਗੀਧਰ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਵਿਚ ਪੰਜਾਂ ਪਿਆਰਿਆਂ ਦਾ ਲਕਸ਼ ਪੂਰਾ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਂ ਪਿਆਰਿਆਂ ਦੀ ਪਦਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ। ਸ੍ਰੀ ਕਲਗੀਧਰ ਜੀ ਨੇ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ ਕਿ ਅੱਜ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਪਾਹੁਲ ਲੈਣਾ ਮੇਰਾ ਸਿੱਖ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਸਿੱਖ ਲਈ ਪੰਜ ਕਕਾਰ- ਕੜਾ, ਕਿਰਪਾਨ, ਕੰਘਾ, ਕੇਸ ਤੇ ਕਛਹਿਰਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। ਪੰਜਾਂ ਬਾਣੀਆਂ ਦਾ ਨਿੱਤਨੇਮ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਮੁਕੱਰਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਇਕ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਖਾਲਸਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕਰ ਵਿਖਾਈ:

ਪ੍ਰਗਟਿਓ ਖਾਲਸਾ, ਪਰਮਾਤਮ ਕੀ ਮੌਜ।

ਕਲਗੀਧਰ ਜੀ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਸਿੱਖ ਦੇ ਨਾਮ ਅੱਗੇ ‘ਸਿੰਘ’ ਸਿੱਖਣੀ ਦੇ ਨਾਂ ਅੱਗੇ ‘ਕੌਰ’ ਸ਼ਬਦ ਲਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕਲਗੀਧਰ ਜੀ ਨੇ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਖਾਲਸਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਕੇ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦਾ ਬੰਧਨ ਤੋੜਦਿਆਂ ਸਭ ਏਕੁ ਪਿਤਾ ਏਕਸ ਕੇ ਹਮ ਬਾਰਿਕ ਸਿੱਧ ਕਰ ਕੇ ਫਤਿਹ ਦਾ ਗੂੰਜਵਾਂ ਨਾਅਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਜਾਤੀ-ਭਿੰਨਤਾ ਖਤਮ ਕਰ, ਏਕਤਾ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਾਇਆ ਪੰਜਾਂ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਖਾਲਸਾ ਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਅੱਗੇ ਨੀਵੇਂ ਹੋ ਹੱਥ ਜੋੜ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਖਾਲਸਾ ਜੀ! ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਦਾਤ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਬਖਸ਼ੋ। ਖਾਲਸਾ ਜੀ ਮੈਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਦਾਤ ਉਂਞ ਹੀ ਬਖਸ਼ੋਂ ਜਿਵੇਂ ਗੁਰੂ ਨੇ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਖਾਲਸਾ ਸਜਾਇਆ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖਾਲਸਾ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰੋ ਜੀ।

ਉਤਰ ਸਿੰਘਾਸਨ, ਜੁਗ ਕਰ ਜੋਰੀ।
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਲੇਤ ਆਪ ਸੁਖ ਗੋਰੀ। (ਮਹਿਮਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼)

ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਉਸੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਬਾਟਾ ਪੰਜ ਬਾਣੀਆਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਿਆਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਪ ਪੰਜ ਕਕਾਰ ਪਹਿਨ ਲਏ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਏ ਤੋਂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ
ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ

ਵਾਹ ਵਾਹ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਆਪੇ ਗੁਰ ਚੇਲਾ॥

ਦੀ ਪਦਵੀ ਧਾਰਨ ਕਰ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਇਨਕਲਾਬੀ ਕੌਮ “ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ” ਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਹਦਾਇਤ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਅੱਜ ਤਕ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਪੈਗ਼ੰਬਰ, ਔਲੀਆ, ਰਹਿਬਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਅਜਿਹੀ ਮਿਸਾਲ ਜਗਾ ਕੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਪੰਥ ਖਾਲਸੇ ਵਿਚ ਅਭੇਦ ਕਰ ਲਿਆ। ਖਾਲਸਾ ਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਦਸ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ 230 ਸਾਲ ਦੀ ਸਖਤ ਘਾਲਣਾ ਸਦਕਾ “ਪ੍ਰਗਟਿਓ ਖਾਲਸਾ” 1699 ਈ. ਦੀ ਵੈਸਾਖੀ ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ ਤਖਤ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਵੱਖਰੀ ਅਲੌਕਿਕ ਪਛਾਣ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਈ ਹੈ।