ਸ. ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਉਰਫ ਸੱਜਣ ਸਿੰਘ ਖੁਖਰਾਣਾ ਸਾਨਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਤੋਂ ਆਏ ਉੱਘੇ ਗ਼ਦਰੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1889 ਈ: ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਖੁਖਰਾਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੋਗਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ (ਹੁਣ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੋਗਾ) ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਕੋਲੋਂ ਗੁਰਮੁਖੀ ਪੜ੍ਹੀ। ਉਹ 1908 ਈ: ਵਿਚ ਵਿਦੇਸ਼ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਅਤੇ ਘੁੰਮਦੇ ਘੁਮਾਉਂਦੇ ਅਮਰੀਕਾ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਬਣਨ ’ਤੇ ਉਹ ਇਸ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿਚ ਆ ਗਏ। ਪਹਿਲਾ ਸੰਸਾਰ ਯੁੱਧ ਛਿੜਦੇ ਸਾਰ ਹੀ ਗ਼ਦਰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ 28 ਜੁਲਾਈ ਅਤੇ 4 ਅਗਸਤ ਦੇ ਪਰਚਿਆਂ ਵਿਚ ਲੜਾਈ ਬਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੇਖ ਛਾਪੇ ਗਏ ਅਤੇ ਗ਼ਦਰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਅਤੇ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਮਰੀਕਾ, ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਦੂਰ ਪੂਰਬ ਦੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਇਨਕਲਾਬ ਕਰਨ ਖਾਤਰ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਵਹੀਰਾਂ ਘੱਤਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਭਾਈ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਖੁਖਰਾਣਾ 29 ਅਗਸਤ, 1914 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਅਤੇ 3 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਲੁਧਿਆਣਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ’ਤੇ ਨਵਾਬ ਖਾਨ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਗ਼ਦਰੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ’ਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਚਲਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਪੈਸੇ ਦੀ ਕਦੀ ਤੋਟ ਨਹੀਂ ਆਈ, ਪਰ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਇਹ ਹਾਲਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਫੰਡ ਵਾਸਤੇ ਵਰਕਰਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਪਾਸ ਅਪੀਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਫੰਡ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਪਰ ਉਹ ਪਾਰਟੀ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਫਿਰ ਢੁਕਵੀਂ ਰਕਮ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਪਾਰਟੀ ਵਿਚ ਅੱਡ-ਅੱਡ ਰਾਇ ਅਤੇ ਮਤਭੇਦ ਸਨ। ਫੇਰ ਵੀ ਵੱਡੇ ਹਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਮਜਬੂਰੀ ਵੱਸ ਕੁਝ ਡਾਕੇ ਮਾਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਭਾਈ ਜਵੰਦ ਸਿੰਘ ਨੰਗਲ ਕਲਾਂ, ਸ. ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਸੰਘਵਾਲ, ਸ. ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਖੁਖਰਾਣਾ, ਸ. ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਹੋਵਾਲ, ਸ. ਗਾਂਧਾ ਸਿੰਘ ਉਰਫ ਭਾਈ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਕੱਚਰਭੰਨ, ਭਾਈ ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸ. ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਸੁਰਸਿੰਘੀਆ ਇਸ ਕੰਮ ਦੇ ਮੋਹਰੀ ਸਨ। 23 ਜਨਵਰੀ ਤੋਂ 3 ਫਰਵਰੀ, 1915 ਤਕ ਗ਼ਦਰੀ ਸੂਰਬੀਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜ ਡਾਕੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ, ਭਾਵੇਂ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਗ਼ਦਰੀਆਂ ਸਿਰ 12 ਡਾਕੇ ਮੜ੍ਹੇ।ਇਨ੍ਹਾਂ ਡਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਗ਼ਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਚੱਬਾ ਦੇ ਡਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਰੱਖਾ ਅਤੇ ਸ. ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਦੋ ਇਨਕਲਾਬੀ ਮਾਰੇ ਗਏ।

ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਵੱਲੋਂ 21 ਫਰਵਰੀ, 1915 ਈ: ਦਾ ਦਿਨ ਬਗਾਵਤ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਇਹ ਤਾਰੀਖ਼ ਬਦਲ ਕੇ 19 ਫਰਵਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। 19 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸ. ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਹੇਠ ਗ਼ਦਰੀ ਫਿਰੋਜਪੁਰ ਛਾਉਣੀ ਉੱਪਰ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸ. ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਖੁਖਰਾਣਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਗ਼ੱਦਾਰੀ ਸਦਕਾ ਗੋਰੀ ਸਰਕਾਰ ਚੁਕੰਨੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਅਤੇ ਯੋਜਨਾ ਸਿਰੇ ਨਾ ਚੜ੍ਹੀ।

ਸ. ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ, ਸ. ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਖੁਖਰਾਣਾ ਅਤੇ ਸ. ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਸਿਆਲਕੋਟੀ, ਲਾਹੌਰ ਪਰਤ ਗਏ। ਹੋਰ ਗ਼ਦਰੀ ਵੀ ਖਿੰਡ-ਪੁੰਡ ਗਏ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ 20 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਸ. ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਖੁਖਰਾਣਾ, ਸ. ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਸਿਆਲਕੋਟੀ ਅਤੇ ਸ. ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਸੰਘਵਾਲ, ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਅਨਾਰਕਲੀ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਟੁਕੜੀ ਵਿਚ ਥਾਣੇਦਾਰ ਮੁਹੰਮਦ ਮੂਸਾ ਅਤੇ ਹਵਾਲਦਾਰ ਮੋਹਸਮ ਅਲੀ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਸ. ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਿਸਤੌਲ ਨਾਲ ਥਾਣੇਦਾਰ ’ਤੇ ਵਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਗੋਲੀ ਥਾਣੇਦਾਰ ਦੇ ਸੱਜੇ ਮੋਢੇ ’ਤੇ ਵੱਜੀ। ਉਸ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਗੋਲੀ ਨਾਲ ਹਵਾਲਦਾਰ ਅਲੀ ਮੌਕੇ ’ਤੇ ਹੀ ਦਮ ਤੋੜ ਗਿਆ। ਤਿੰਨੇ ਗ਼ਦਰੀ ਮੌਕਾ-ਏ-ਵਾਰਦਾਤ ਤੋਂ ਦੌੜ ਗਏ। ਪਰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਨਾਲੀ ਵਿਚ ਸ. ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੈਰ ਫਿਸਲ ਗਿਆ। ਏਨੇ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਕਾਫ਼ੀ ਧਾੜ ਆ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਅਤੇ ਸ. ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਖੁਖਰਾਣਾ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਸਾਥੀ ਦੌੜਨ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੇ। ਇਸੇ ਘਟਨਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ “ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ” (ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ) ਵਿਚ ਸ. ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠਾ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ: “20 ਫਰਵਰੀ, 1915 ਨੂੰ ਥਾਣੇਦਾਰ ਮੂਸਾ ਨੰਦ ਤੇ ਹਵਾਲਦਾਰ ਹੁਸੈਨ ਅਲੀ ਸਪੈਸ਼ਲ ਡਿਊਟੀ ’ਤੇ ਸਨ ਕਿ ਇਹ ਦੇਖ ਸਕਣ ਕਿ ਕੋਈ ਇਨਕਲਾਬੀ ਬਚ ਨਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਆਦਮੀ ਇਕ ਟਾਂਗੇ ਉੱਤੇ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਕੋਤਵਾਲੀ ਨੂੰ ਲਈ ਜਾਂਦਿਆਂ ਸ. ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਖੁਖਰਾਣਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਿਸਤੌਲ ਕੱਢੀ ’ਤੇ ਹਵਾਲਦਾਰ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਹੀ ਢੇਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸ. ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਦੌੜਦਾ ਹੋਇਆ ਇਕ ਖਾਈ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਤੇ ਫੜਿਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਦੋਨੋਂ ਸਾਥੀ ਸ. ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਸੰਘਵਾਲ ਤੇ ਸ. ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਸਿਆਲਕੋਟੀ ਬਚ ਕੇ ਨਿਕਲ ਜਾਣ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੋਏ।”

ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਹੈੱਡ ਕਾਂਸਟੇਬਲ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿਚ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਸਾਥੀ ਗਿਆਨੀ ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਚਾਮਿੰਡਾ ਦੀ ਪੁਸਤਕ “ਲਹੂ ਭਿੰਨੀਆਂ ਯਾਦਾਂ” ਦੇ ਸਫਾ 60 ਅਤੇ ਸੰਤ ਵਿਸਾਖਾ ਸਿੰਘ ਜਨੇਤਪੁਰਾ ਦੇ “ਮਾਲਵਾ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ” ਦੇ ਸਫਾ 348 ਅਨੁਸਾਰ : ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਮੁਲਾਕਾਤ ਲਈ ਆਈ ਤਾਂ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, “ਪੁੱਤ ਕੰਮ ਤਾਂ ਤੂੰ ਮੁਲਕ ਲਈ ਚੰਗਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਾਂ ਹੁਣ ਸਦਾ ਲਈ ਵਿਛੜ ਜਾਵਾਂਗੇ।” ਜਵਾਬ ਵਿਚ ਸ. ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮਾਤਾ ਜੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਦੱਸ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਬੰਬ ਬਣਾ ਕੇ ਕਿਸੇ ਗੋਰੇ ਅਫ਼ਸਰ ਦੇ ਮਾਰ ਦੇਵੀਂ ਤਾਂ ਫੇਰ ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਫ਼ਾਂਸੀ ਦੇ ਦੇਣਗੇ ਤੇ ਆਪਾਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੇ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੱਦ ਛੇ ਫੁੱਟ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸੀ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਦਲੇਰ ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਣ ਦੇ ਪੱਕੇ ਸਨ। ਇਕ ਵਾਰ ਉਹ ਮੋਗੇ ਦੇ ਇਕ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ’ਤੇ ਪੈ ਗਈ। ਉਹ ਉੱਥੋਂ ਲੁੱਕ ਗਏ ਕਿ ਜੇ ਭਰਾ ਨੇ ਦੇਖ ਲਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਘਰ ਚੱਲਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਨ ਅਧੂਰਾ ਰਹਿ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 20 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1915 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਫ਼ਾਂਸੀ ਚਾੜ੍ਹ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੁੱਧ ਸਾਥੀ ਗਿਆਨੀ ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਚਾਮਿੰਡਾ “ਲਹੂ ਭਿੰਨੀਆਂ ਯਾਦਾਂ” ਦੇ ਸਫਾ 59-60 ’ਤੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ:

ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਗਜਵੀਂ ਜ਼ੁਬਾਂ ਉੱਤੇ, ਗੂੰਜ ਗ਼ਦਰ ਦੀ ਮੈਂ ਚੜ੍ਹੀ ਦੇਖੀ।
ਸੰਥਾ ਮੈਂ ਕੀ ਲਈ ਜੇ ਉਸ ਕੋਲੋਂ, ਅੱਜ ਤਕ ਜ਼ਬਾਨ ਤੇ ਰੜੀ ਦੇਖੀ।
ਵੇਖੀ ਬੀਰਤਾ ਬੜੀ-ਬੇ-ਹੱਦ ਵੇਖੀ, ਢਹਿੰਦੀ ਕਲਾ ਨਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਘੜੀ ਦੇਖੀ।
ਪੁਲਸੀ ਧਾੜ ਜਾਂ ਸਿਰ ’ਤੇ ਚੜੀ ਆ ਕੇ, ਗੋਲੀ ਝੱਟ ਪਿਸਤੌਲ ਦੀ ਜੜੀ ਦੇਖੀ।
ਫ਼ਾਂਸੀ ਘਰ ਦੇ ਵਿਚ ਖਲੋਕੇ ਤੇ, ਦਿੱਤੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਬੜੀ ਦਿਲਬਰੀ ਦੇਖੀ।
ਛੇਕੜ ਲੰਮੀ ਸੁਲੰਮੀ ਦੇਹ ਸਾਥੀ, ਤਖ਼ਤੇ ਫ਼ਾਂਸੀ ਦੇ ’ਤੇ ਚੜ੍ਹੀ ਦੇਖੀ।
ਰੂਹ ਰੰਗਲੀ ਛੱਡਕੇ ਪੁਤਲੇ ਨੂੰ, ਸੱਚ-ਖੰਡ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਥੜ੍ਹੀ ਦੇਖੀ।