ਲੇਖ - Prof. Puran Singh's global perspective

ਸਗਲੇਪਨ, ਨਿਵਾਜਿਸ਼, ਕਾਇਨਾਤੀ
deep
1 May, 2022
1
ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਆਪੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ
-
ਸ. ਦਿਲਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ
ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵ ਅੰਦਰ ਸਥਾਪਿਤ ਵਿਆਖਿਆ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖੀ ਚਿੰਤਨ ਸ਼ੈਲੀ ਜਿਸ ਗਿਆਨ ਵੱਲ ਪਰਤ ਰਹੀ ਹੈ ਉਸ ਗਿਆਨ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਸਰੋਕਾਰ ਬਹੁ-ਪਸਾਰੀ ਹਨ।

ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵ ਅੰਦਰ ਸਥਾਪਿਤ ਵਿਆਖਿਆ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖੀ ਚਿੰਤਨ ਸ਼ੈਲੀ ਜਿਸ ਗਿਆਨ ਵੱਲ ਪਰਤ ਰਹੀ ਹੈ ਉਸ ਗਿਆਨ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਸਰੋਕਾਰ ਬਹੁ-ਪਸਾਰੀ ਹਨ। ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਇਸ ਬਹੁ-ਪਸਾਰੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵੱਲ ਕਦਮ ਪੁੱਟੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਹੁ-ਪਸਾਰੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਹੱਲ ਲੱਭਣ ਦੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਕਈ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵ ਅੰਦਰ ਸਥਾਪਿਤ ਇਸ ਵਿਆਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਚਿੰਤਨ ਕਈ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਆਪੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਲਈ ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਦੇ ਬੁੱਧ, ਜੈਦੇਵ, ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ, ਭਰਥਰੀ ਹਰੀ, ਉਮਰ ਖਿਆਮ, ਸ਼ਮਸ ਤਬਰੇਜ, ਹਾਫਿਜ਼, ਬੁੱਲੇ ਸ਼ਾਹ, ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਈਸਾ, ਵਾਲਟ ਵਿੱਟਮੈਨ, ਗੋਇਟੇ, ਥੋਰੋ, ਮਿਲਟਨ, ਬਰਨਜ਼, ਸੈਕਸ਼ਪੀਅਰ, ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ, ਵਿਲੀਅਮ ਬਲੇਕ ਆਦਿ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਕਵੀਆਂ ਨਾਲ ਗੋਸ਼ਟਿ-ਅਭਿਆਸ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਪਸਾਰਾਂ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਅਹਿਮ ਨੁਕਤੇ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਦੈਵੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸਿਰਜਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਆਪੀ ਮੁਹਾਵਰੇ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਇਸ ਲੇਖ ਵਿਚ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਲੇਖ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਆਪੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੂਸਰੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ‘ਖੁੱਲੇ ਘੁੰਡੇ’ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਰਾਹੀਂ “ਗੁਰ ਅਵਤਾਰੀ ਸੁਰਤਿ" ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਮੁਖੀ ਰੂਪ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਾਹੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਅਤੇ ਦੈਵੀ ਅਨੁਭਵਾਂ ਦੀ ਇਕਸੁਰਤਾ ਨਿਰੰਤਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਿੱਖੀ ਅੰਦਰ ਜਿਸ ਰੂਹਾਨੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਤਸੱਵਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਸ ਵਿਚ ਪਿਆਰ, ਨਾਮ-ਰਸ, ਸੁੰਦਰਤਾ, ਸੁਤੰਤਰਤਾ, ਕਿਰਤ, ਮਜ਼ਬ, ਆਦਿ ਕੇਂਦਰੀ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਗੌਰਵ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਅੰਦਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਮੁਹਾਂਦਰਾ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚਲੇ ਗਿਆਨ ਸ਼ਾਸਤਰ ਬਦਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਆਪੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਪਛਾਣ ਲਈ ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਬਹੁ-ਪਸਾਰੀ ਸਥਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਅੱਜ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਜ਼ਰੂਰਤ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਅੰਦਰ ਸਥਾਪਿਤ ਅਕਾਦਮਿਕਤਾ ਅਰਥ ਅਤੇ ਸਮਝ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਧੀਨ ਲਿਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਪਿਤ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੌਮਾਂ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ, ਧਰਮਾਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਇੱਕ ਇਕਾਈ ਵਿਚ ਬੰਨਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਕਾਰਤੇਸੀਅਨ ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਵਿਭਾਜਨਮਈ ਅਧਿਐਨ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵ ਅੰਦਰ ਵਸਤੂਆਂ ਅਤੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਤਾਰਕਿਕ ਗਿਆਨ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਪਰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਧੇਰੇ ਹੋਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਵਿਭਾਜਨਮਈ ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਚੇਤਨਤਾ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਦੈਵੀਪਣ ਨੂੰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲੋਂ ਨਿਖੇੜ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਜੋ ਆਰਥਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਹੌਲ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਇਆ ਉਸ ਨੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸੰਤੁਲਨ ਵਿਚ ਵਿਗਾੜ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਤੋਂ ਉਲਟ ਨਿਰਰਹੱਸ, ਅਸੰਤੁਲਿਤ ਉਪਭੋਗਵਾਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਜੀਵਨ ਜਾਚ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਈ।

ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸਿਰਜੀ ਜਾ ਰਹੀ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਆਪੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਇਸ ਸੰਕੀਰਨਤਾ ਤੋਂ ਚੇਤੰਨ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੇ ਉੱਤਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕਸ਼ੀਲ ਰੂਹਾਨੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਰੂਪ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸੂਝ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਰੂਹਾਨੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਆਪੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਸਿਰਜਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਖੇੜਾ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੇੜਾ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੀ ਸੰਕੀਰਨਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਬਲਕਿ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਅਮਲੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਰਸ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਵਿਚਲਾ ਗਿਆਨ ਦਵੰਧ ਦੀ ਰੇਖਕੀ ਧਰਾਤਲ ਉੱਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਦਵੰਧ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਉਚਾਈ ਤਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਣ ਦਿੰਦਾ। ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਦਰਸ਼ਨ, ਮਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਇਕਾਗਰਤਾ ਵਿਚ ਭਰੀ ਗੁਆਹੀ ਹੈ। ਇਕ ਜੀਵੰਤ ਸ਼ਾਖ ਜਿਸ ਵਿਚ ਵਾਸਤਵ ਅਤੇ ਗਵਾਹ, ਨਿਰਿਖਅਕ ਅਤੇ ਨਿਰਿਖਅਤ ਵਿਚ ਕੋਈ ਅੰਤਰ ਨਹੀ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਪਿਆਰ ਭਰਿਆ ਜੀਵਨ ਸਵੈ-ਮੁਕਤੀ ਤਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਸਮੁੱਚੀ ਕਾਇਨਾਤ ਨਾਲ ਇਕਮਿਕ ਮਾਨਵਤਾ ਦੇ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਉਤੇਜਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਆਪੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਤਰਕ ਦੀ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਵਲਵਲੇ ਦੇ ਉੱਚੇ ਗਗਨਾਂ ਵਿਚ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਭਰੀਆਂ ਉਡਾਰੀਆਂ ਮਾਰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਇਸ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਚਲੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੁਦਰਤ, ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ, ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਦੈਵੀ ਛੁਹ ਨਾਲ ਵਿਗਸਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਹੀ ਪਿਆਰ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਤਾਲ ਨਾਲ ਇਕਮਿਕਤਾ ਦੇ ਸਿਖਰ ਉੱਪਰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਇਸ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਆਪੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿਚ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਜੋ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸਿਰਜਦੇ ਹਨ ਉਹ ਇਕਹਿਰਾ ਜਾਂ ਇਕ ਪਾਸੜ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ, ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਦਾ ਕਾਮਲ ਰੂਪ ਸਿਰਜਦੇ ਹਨ।

ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਆਪੀ ਸਮਝ ਵਿਚ ਪਰ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਗਿਆਨ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਇਨਾਤ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। ਪੱਛਮੀ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖੀ ਦੇਹ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਇਕ ਵਸਤ ਜਾਂ ਪਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਰ ਵਿਚ ਦੇਹ ਦੇ ਨੰਗੇਜ਼ ਨੂੰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ, ਕੌਮਾਂ ਵਿਚ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸੰਕੀਰਨ ਅਰਥ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਚ ਬੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੇਹ ਦੇ ਮਾਸ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿਚ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਮਝਦਿਆਂ ਹੋਇਆ ਇਸ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਮਨੁੱਖੀ ਦੇਹ ਦੇ ਰੋਮ-ਰੋਮ ਦੀ ਇਲਾਹੀ ਗੂੰਜ ਨੂੰ ਮਾਸ ਅਨੁਭਵ ਤੋਂ ਉਚੇਰੇ ਗੁਰੂ ਅਨੁਭਵ ਨਾਲ ਇਕਸੁਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਵਿਚ ਰੂਪ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਨੂੰ ਕਾਇਨਾਤ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਪਰ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਗੌਰਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੇਹ ਦੇ ਰਸਕ ਬੈਰਾਗੀ ਵਾਲੇ ਗੁਰੂ ਆਦਰਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਬਾ-ਖੂਬੀ ਚਿਤਰਦਾ ਹੈ। ਦੇਹ ਦੇ ਸਗਲੇਪਨ ਨੂੰ ਕਾਇਨਾਤ ਵਿਚ ਗਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸ ਦੇ ਸਹਿਜ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਜਿਊਂਦਾ ਹੋਇਆ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਪੱਛਮ ਵਿਚ ਦੇਹ ਦੇ ਪਰਤੰਤਰ ਅਤੇ ਰਾਜਸੀਕਰਨ ਹੋਣ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆ ਉਭਰ ਕੇ ਆਈ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਜੀਵਨ ਦੇ ਰਸਿਕ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਰਸਿਕ ਅਨੁਭਵ ਦੈਵੀ ਛੁਹ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਜਸ਼ਨ ਨੂੰ ਗਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦਾ ਰੂਪ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।“ ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਤੋਂ ਪਾਰ ਇਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਮਾਡਲ ਵਿਚ ਦੇਹ, ਆਤਮ, ਮਨੁੱਖ, ਸਮਾਜ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਸਿਰਜਣਾ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਜਾਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸਮਝੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਇਹ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੂਝ ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣ ਪਹਿਚਾਣ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਇਸ ਗੌਰਵਮਈ ਸੰਵਾਦੀ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਸਿਖਰ ਉੱਪਰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹੋਇਆਂ ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਸੁਹੱਪਣ ਹੋ ਨਿਬੜਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਅਤੇ ਮੌਲਿਕਤਾ ਨੂੰ ਜਾਗੀ ਸੁਰਤਿ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਨੁਭਵ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਪੱਛਮ ਦੁਆਰਾ ਸਿਰਜੇ ਜਾ ਰਹੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਆਪੀ ਸੰਵਾਦੀ ਰੂਪ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਰਸਮਈ ਦੈਵੀ ਜਨੂੰਨ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੋਇਆ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ‘ਗੁਰ-ਅਵਤਾਰੀ ਸੁਰਤਿ’ ਦੇ ਮਾਡਲ ਰਾਹੀਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਪਰ ਦੇ ਸੰਕਟ ਦਾ ਸੰਭਾਵੀ ਬਦਲ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਚ ਸਵੈ-ਪਛਾਣ ਦਾ ਮਸਲਾ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਵੈ ਅਤੇ ਪਰ ਦੇ ਜੁੱਟ ਵਿਚ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ‘ਖੁਲ੍ਹੇ ਘੁੰਡ’ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀ ਕਵਿਤਾ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਸੰਕਟ ਨੂੰ ਗੁਰ ਅਵਤਾਰੀ ਸੁਰਤਿ ਰਾਹੀਂ ਬਦਲ ਦਾ ਧਰਾਤਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ‘ਅ+ਮੈ’ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤੀਕਰਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਚਿੰਤਨ ਅੰਦਰ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਵਿਚਲੇ ਦੈਵੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਗੁਰ ਅਵਤਾਰੀ ਸੁਰਤਿ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਉਸਾਰਿਆ ਹੈ।੬ ਗੁਰ-ਅਵਤਾਰੀ ਸੁਰਤਿ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਿਗਸਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਦਾ ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਆਪੀ ਮੁਹਾਵਰਾ ਸਿਰਜਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਪਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ ਬਲਕਿ ਗੁਰੂ ਅਨੁਭਵ ਰਾਹੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਦਾ ਸੰਵਾਦੀ ਸਰੂਪ ਉਸਾਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਲਏ ਗਏ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਦਰਸ਼ਨਵੇਤਾ ਦੁਆਰਾ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਨੂੰ ਗਵਾਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਵਾਦੀ ਸਰੂਪ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਗਿਆਨ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਚ ਨਵੀਂ ਪਹਿਚਾਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੇ ਹਉਂ ਜਾਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖਿੱਤੇ ਜਾਂ ਭਾਗ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਨਸਲੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਉੱਪਰ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਉਂ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਇੱਕਵਾਦ ਵਿਚ ਸਿਮਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸਿਰਜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਪੰਜਾਬ ਇਸ ਹਉਂ ਅਧੀਨ ਕਿਸੇ ਨਸਲੀ ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਧਰਾਤਲ ਤਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ (ਜਿਵੇਂ ਅਜੋਕੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਰੂਪ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਧਰਾਤਲ ਜਾਂ ਕੌਮ ਨੂੰ ਵੱਖਵਾਦ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਚ ਧੱਕ ਰਹੇ ਹਨ) ਬਲਕਿ ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਜਿਸ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਸਿਰਜ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੁਰਤਿ ਦੇ ਅਨੁਭਵੀ ਮੰਡਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਲਬੇਲਾ ਪੰਜਾਬ ਸਿਰਜ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਮਲੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਬੌਧਿਕਤਾ ਤਾਰਕਿਕ ਗਿਆਨ ਤਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਕੁਦਰਤ ਵਿਚ ਬਿਨਸਦੀ, ਵਿਗਸਦੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਿੱਤਿਆਂ ਵਿਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਨੁਭਵੀ ਰਸਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗਤ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਇਸ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਚ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਗੁਰੂ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਚਲੰਤ ਗਿਆਨ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਦੀ ਜਕੜਨ ਭਰੇ ਵਿਚਾਰ ਪਸਾਰਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਮਲੀ ਰੂਪ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਪਛਾਣ ਦਾ ਸੰਕਟ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਪਰ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨਾਲ ਇਕਮਿਕ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਕਲਪ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਇਕ ਸਿਰਜਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਪੱਛਮੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚਲੇ ਨਾਇਕਾਂ ਤੋਂ ਇਕ ਪਾਸੇ ਤਾਂ ਭਿੰਨ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਾ ਕਿਸੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਸਗਲੇਪਨ ਨੂੰ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਇਸ ਗੁਰ ਅਵਤਾਰੀ ਸੁਰਤਿ ਰਾਹੀਂ ਵਿਸ਼ਵ ਅੰਦਰ ਜੋ ਸੁਹਜਮਈ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਸਾਰ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ ਉਹ ਪੂਰਬੀ ਚਿੰਤਨ ਦੀ ਆਤਮਾ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਸੁਰਤਿ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਅਧੀਨ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਜਿਸ ਮੌਲਿਕਤਾ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਾਂਗ ਕਿਸੇ ਜੁੱਟ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਚੱਲਦੀ ਬਲਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਪਾਰ ਦੈਵੀ ਜਨੂੰਨ ਰਾਹੀਂ ਪਰ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਦੀ ਹੋਈ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਸਿਰਜਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਰ ਦੁਵੰਧ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦਿੰਦੀ। ਇਸ ਵਿਚ ਪਿਆਰ, ਧਿਆਨ, ਕਿਰਤ ਅਤੇ ਇਲਾਹੀ ਅਕਲ ਵਾਲਾ ਸਿਮਰਨ-ਮਈ ਜਸ਼ਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਾਮ ਦੇ ਦੁਹਰਾਉ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਲਾਵੇ ਵਿਚ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਰ ਅਵਤਾਰੀ ਸੁਰਤਿ ਵਿਸਮਾਦ-ਜਨਕ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸਗਲੇਪਨ ਨੂੰ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਪੱਛਮੀ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਵਿਚ ਜੋ ਅਕਲ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਉਹ ਦੁਹਰਾਉ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੰਦੀ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਹ ਬੁੱਧੀ ਤਕ ਸੀਮਤ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਖੁਸ਼ਕ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਦੁਹਰਾਉ ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਪਾਰ ਰੂਹ ਦੀ ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਰਾਹੀਂ ਅਮਲੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਹ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਵੇਗ ਵਿਚ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਹਰਾਉ ਸਿਮਰਨ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਮੰਡਲ ਵਿਚ ਲੈ 'ਸਿੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਕਾਇਨਾਤ ਦੇ ਸਗਲੇਪਨ ਨੂੰ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸਿਰਜੇ ਗਏ ਸਾਹਿਤ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਜੋ ਰੂਪ ਵਿਸ਼ਵ ਅੰਦਰ ਉਭਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਵਿਲੱਖਣ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੋ ਨਿਬੜਦਾ ਹੈ।

ਸਿੱਖ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਲਬੇਲੇਪਣ ਵਿਚਲੀ ਗੁਰ ਅਵਤਾਰੀ ਸੁਰਤਿ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਅੰਦਰ ਵਿਗਸ ਰਹੀ ਹਰ ਸ਼ੈਅ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਲਾਵੇ ਵਿਚ ਲੈਂਦੀ ਹੋਈ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸਵੈ-ਪਛਾਣ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚਲਾ ਧਿਆਨ ਆਪਣੇ ਸਗਲੇਪਨ ਨੂੰ ਗਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਸਹਿਜ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਪਿਆਰ ਯੋਗ, ਪਿਆਰ ਧਿਆਨ ਉਪਜਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੁਰਤਿ ਅਖੰਡ ਨੂੰ ਖੰਡਿਤ ਕਰ ਕੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦੀ ਬਲਕਿ ਛੂਹ ਰੂਪੀ,ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਰੂਪੀ ਸੁਰਤਿ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਇਹ ਜੇਤੂ ਸੁਰਤਿ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਗੁਰੂ ਅਵਤਾਰ ਸੁਰਤਿ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਸਮਝਦੀ ਹੋਈ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚੋਂ ਵਿਗਸਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਜੇਤੂ ਸੁਰਤਿ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਸਮਝਦੀ ਹੋਈ ਜਰਨੈਲੀ ਸੁਰਤਿ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਸਿਦਕ ਵਿੱਚੋਂ ਉਗਮਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਮੁਹਾਵਰੇ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵ ਅੰਦਰ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਹਿਜ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਗੌਰਵ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਇਨਾਤੀ ਤਸੱਵਰ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਸਿੱਖੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਆਪੀ ਮੁਹਾਵਰੇ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਮੁੱਚੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਜਿਊਣ ਉੱਪਰ ਬਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਹਾਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇ। ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਧੀਨ ਜਿੱਥੇ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਅਣਗਹਿਲੀ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਜੋ ਪਰਵਚਨ ਉਸਾਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉਸ ਦੇ ਉਲਟ ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਜੋ ਗੁਰਅਵਤਾਰੀ ਸੁਰਤਿ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਉਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਮੌਲਿਕਤਾ ਅਤੇ ਸਿਰਜਣਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਨਿਵਾਜਿਸ਼ ਵਿਚ ਵਿਗਸਦੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਜਿਸ ਜੀਵਨ-ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਆਪੀ ਮੁਹਾਵਰੇ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਗਿਆਨ ਦੇ ਬਹੁ-ਪਸਾਰੀ ਚਿੰਤਨ ਵਿਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦੇਣ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Articles Author Views

ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਅਸਥਾਨ - ਸ. ਦਿਲਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ
1 March, 2023
Level: deep Views: 5
ਪੜੋ - read...
ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਆਪੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ - ਸ. ਦਿਲਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ
1 May, 2022
Level: deep Views: 1
ਪੜੋ - read...