ਇਕ ਮਹਾਤਮਾ ਦਾ ਕਥਨ ਹੈ ਕਿ “ਨਿੰਦ੍ਰਾ, ਭੋਜਨ, ਭੋਗ, ਭੈ ਇਹ ਪਸ਼ ਪੁਰਖ ਸਮਾਨ। ਨਰ ਗਿਆਨ ਨਿਜ ਅਧਕਤਾ ਗ੍ਯਾਨ ਬਿਨਾਂ ਪਸ਼ੂ ਜਾਨ।” ਇਸ ਕਥਨ ਦਾ ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਨੇ ਅਪਨੀ-ਅਪਨੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਪਨੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਯਾ ਜਨਮ ਦਾ ਫਲ ਸਮਝ ਛੱਡਿਆ ਹੈ, ਜੈਸਾ ਕਿ ਚੋਰ ਲੋਕ ਇਹ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਿਗਾਨੇ ਘਰ ਨੂੰ ਸੰਨ੍ਹ ਲਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਾਲ ਲੁੱਟ ਲਿਆਉਣਾ ਅਰ ਆਪਸ ਵਿਚ ਵੰਡ ਕੇ ਖਾ ਲੈਣਾ ਹੀ ਜਨਮ ਦਾ ਫਲ ਹੈ। ਇਸੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੱਗਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛੀਏ ਤਦ ਉਹ ਭੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੂਸਰੇ ਆਦਮੀ ਦੇ ਧਨ ਮਾਲ ਨੂੰ ਅਪਨੀ ਚਤਰਾਈ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਦੇ ਕੇ ਅਪਨਾ ਖੀਸਾ ਭਰ ਲੈਨਾ ਅਤੇ ਫੇਰ ਵੱਡੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠ ਕੇ ਖਾਣਾ ਹੀ ਜਨਮ ਦਾ ਫਲ ਹੈ। ਫੇਰ ਯਾਰ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਰ- ਇਸਤ੍ਰੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰੀਤੀ ਕਰਨ ਦਾ ਅਨੰਦ ਹੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਫਲ ਹੈ। ਇਸ ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਸ਼ਕਾਰੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬੰਦੂਕ ਯਾ ਕੁੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਦੇ ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਸ ਨਾਲ ਅਪਨਾ ਮਾਸ ਵਧਾਉਣਾ ਹੀ ਜਨਮ ਦਾ ਫਲ ਸਮਝੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਰਾਗ ਵਿੱਦ੍ਯਾ ਦੇ ਜਾਨਨ ਵਾਲੇ** ਖਆਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੁਰ ਤਾਲ ਦਾ ਪਤਾ ਹੋਨਾ ਹੀ ਜਨਮ ਫਲ ਦਾ ਹੈ ਅਰ ਰਾਗ ਦੇ ਪਆਰੇ ਕੰਜਰੀ ਦੇ ਨਾਚ ਤਮਾਸ਼ੇ ਦੇ ਦੇਖਨ ਵਿਚ ਹੀ ਅਪਨੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਫਲ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਸੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼ਰਾਬੀ ਆਦਮੀ ਇਕ ਪ੍ਯਾਲਾ ਕੌੜੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੀ ਕੇ ਉਸ ਨਾਲ ਬੇਸੁਧ ਹੋਨ ਤਾਈਂ ਹੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਫਲ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਬਸਤ੍ਰ ਪਹਿਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਗ ਅੱਛੇ-ਅੱਛੇ ਪੁਸ਼ਾਕਿਆਂ ਦੇ ਪਹਰਨ ਵਿਚ ਹੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਲਾਭ ਜਾਨਦੇ ਹਨ। ਇਸੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੀਰਥ ਭਰਮਨ ਵਾਲੇ ਤੀਰਥ ਯਾਤ੍ਰਾ ਕਰਨ ਨੂੰ ਹੀ ਜਨਮ ਦਾ ਲਾਭ ਸਮਝੀ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਅੱਗੇ ਦਾਤੇ ਲੋਗ ਦਾਨ ਤੇ ਅਰ ਧ੍ਯਾਤੇ ਲੋਗ ਧ੍ਯਾਨ ਤੇ ਹੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਫਲ ਜਾਨਦੇ ਹਨ। ਇਸੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿੱਦਿਆ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਵਾਲੇ ਲੋਗ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਪੁਰਾਣ ਉਪਨਿਖਧਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਪੜ੍ਹਨ ਤੇ ਹੀ ਜੀਵਨ ਸਫਲਾ ਆਖਦੇ ਹਨ।

ਭਾਵੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿਖਯਾ ਦੇ ਅਭਲਾਖੀ ਅਪਨੇ-ਅਪਨੇ ਖ੍ਯਾਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਦਾ ਫਲ ਸਮਝੀ ਬੈਠੇ ਹਨ, ਪਰੰਤੂ ਇਹ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਜੋ ਨਿੰਦ੍ਰਾ, ਭੋਜਨ, ਭੋਗ ਅਤੇ ਭੈ ਆਦਿਕ ਹਨ ਸੋ ਪਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਪੁਰਖਾਂ ਦੇ ਇੱਕੋ ਜੇਹੇ ਸਮਾਨ ਹਨ, ਪਰੰਤੂ ਪੁਰਖਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਵਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ ਸੋ ਇਹੋ ਹੈ ਜੋ ਗ੍ਯਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਨੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਪੁਰਖ ਪਸ਼ੂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਤਨੀਆਂ ਸ਼ਰੀਰਕ ਵਾਸ਼ਨਾ ਹਨ ਸੋ ਪਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਪੁਰਖਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮਾਨ ਹੀ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰੰਤੂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿਚ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਜਗ੍ਯਾਸਾ ਕਦੇ ਭੀ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਇਸੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਜਿਸ ਪੁਰਖ ਦੇ ਰਿਦੇ ਵਿਚ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੇ ਗ੍ਯਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਰਾ ਖਾਨਾ, ਪਹਿਰਨਾ ਅਤੇ ਨਿੰਦ੍ਰਾ ਭੋਜਨ ਆਦਿਕ ਵਿਚ ਹੀ ਤਤਪਰ ਰਹਿਨਾ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਫਲ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਸੋ ਭੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਪਸ਼ੂ ਸਮਝਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਪਿਆਰੇ ਪਾਠਕ ਅਪਨੇ ਆਪ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਫਲ ਨਿਰਾ ਸ਼ਰੀਰਕ ਕਾਮਨਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਹੀ ਨਾ ਸਮਝਨ, ਕਿੰਤੂ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੀ ਇਸ ਜਨਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਫਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਪੁਰਖਾਰਥ ਕਰਨ।